Prawo do samoobrony

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Prawo do samoobrony (ang. right of self-defense, fr. droit de légitime défense, hiszp. derecho de legítima defensa, ros. право на самооборону) – prawo do odparcia agresji przez państwo.

Niepodległość – niezależność państwa od formalnego wpływu innych jednostek politycznych. Niepodległość można również określić jako suwerenność potencjalną.Traktaty lokarneńskie, również traktat w Locarno, traktat locarneński lub układ w Locarno – kilka odrębnych układów opracowanych i parafowanych 16 października 1925 roku w szwajcarskiej miejscowości Locarno. Były podsumowaniem międzynarodowej konferencji rozpoczętej 5 października 1925 r., zwołanej z inicjatywy Niemiec.

V Konwencja Haska z 1907 dotycząca praw i obowiązków mocarstw i osób neutralnych w razie wojny lądowej w art. 10 głosi, że nie może być uważany za czyn wrogi (ang. hostile act, fr. acte hostile) fakt, jeśli państwo neutralne użyje siły dla odparcia usiłowania naruszenia jego neutralności.

Iran (pers. ايران – Irān), (dawniej znany powszechnie na Zachodzie jako Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Traktat wersalski w art. 10 zobowiązywał członków Ligi Narodów szanować i chronić przed wszelką napaścią z zewnątrz obecną całość terytorialną i niezależność polityczną wszystkich członków Ligi a zatargi rozwiązywać pokojowo. Art. 12 zakazywał uciekać się do wojny przed upływem 3 miesięcy od decyzji rozjemczej lub sądowej albo sprawozdania Rady Ligi. Art. 15.7 dozwalał członkom Ligi zastrzec sobie prawo takiego działania, jakie uznają za niezbędne w obronie prawa i sprawiedliwości w sytuacji gdyby Radzie nie udało się doprowadzić do jednomyślnego przyjęcia sprawozdania przez wszystkich swych członków, poza przedstawicielami stron spór wiodących. Art. 16 uznawał członka Ligi rozpoczynającego wojnę wbrew zobowiązaniom Paktu za dopuszczającego się aktu wojennego (act of war) przeciw wszystkim członkom Ligi, zaś obowiązkiem Rady będzie zalecić poszczególnym zainteresowanym rządom, jakim kontyngentem sił wojskowych, morskich i lotniczych każdy z członków Ligi ma współdziałać w siłach zbrojnych przeznaczonych do tego, aby wymusić poszanowanie zobowiązań Ligi.

Sekretarz Stanu Stanów Zjednoczonych (ang. United States Secretary of State) – członek rządu federalnego Stanów Zjednoczonych, zarządzający Departamentem Stanu USA. Zajmuje się głównie sprawami zagranicznymi. Jego stanowisko jest powszechnie uważane za amerykański odpowiednik ministra spraw zagranicznych. Urząd sekretarza stanu został utworzony 27 lipca 1789 roku. 15 września 1789 zlikwidowano urząd Sekretarza Spraw Zagranicznych, ponieważ jego obowiązki przejął sekretarz stanu.Powstanie, dawniej insurekcja – zbrojne wystąpienie ludności państwa, miasta lub pewnego obszaru, skierowane przeciw dotychczasowej władzy lub władzy okupacyjnej.

Pakt reński w art. 2 postanawiał, że Niemcy i Belgia oraz Niemcy i Francja zobowiązują się we wzajemnych stosunkach nie wszczynać napaści, nie dokonywać inwazji ani nie uciekać się do wojny z wyjątkiem skorzystania z prawa do uprawnianej obrony (legitimate defence) tzn. odparcia niesprowokowanego aktu agresji (unprovoked act of aggression) będącego pogwałceniem art. 1 Paktu reńskiego, bądź działania w myśl art. 16 Paktu Ligi bądź działania w wyniku decyzji podjętej przez Zgromadzenie lub przez Radę Ligi Narodów lub w wykonaniu artykułu 15 ustęp 7 Paktu Ligi Narodów, pod warunkiem, że w tym ostatnim przypadku działanie jest skierowane przeciwko państwu, które pierwsze zaatakowało.

Casus foederis (łac.) – przypadek, który w myśl zawartej umowy międzynarodowej zobowiązuje państwa sprzymierzone do wspólnej akcji.Belgia, Królestwo Belgii (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) – państwo federacyjne w zachodniej Europie w południowych Niderlandach. Belgia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), ONZ oraz NATO.

Pakt Brianda-Kellogga nakazywał rezygnację z rozstrzygania sporów międzynarodowych w drodze wojny bez sprecyzowania sankcji za zlekceważenie tego zakazu.

Karta Narodów Zjednoczonych w art. 2.4 głosi, że Wszyscy członkowie powinni w swych stosunkach międzynarodowych powstrzymywać się od stosowania groźby lub użycia siły przeciw nietykalności terytorium albo niepodległości politycznej któregokolwiek państwa, lub wszelkiego innego sposobu, niezgodnego z zasadami Narodów Zjednoczonych.

Wojna koreańska (kor. 한국전쟁) – wojna tocząca się w latach 1950–1953 na terytorium Półwyspu Koreańskiego między komunistycznymi siłami KRLD (północnokoreańskimi) i wspierającymi je wojskami ChRL, a siłami ONZ (głównie amerykańskimi) wspierającymi wojska Republiki Korei (południowokoreańskie).Agresor - napastnik; państwo działające lub posługujące się metodami agresji. Z punktu widzenia prawa międzynarodowego agresorem jest państwo, które:

Wg art. 39 Rada Bezpieczeństwa stwierdza istnienie zagrożenia lub naruszenia pokoju, bądź aktu agresji, oraz udziela zaleceń lub decyduje, jakie środki należy zastosować w myśl artykułów 41 i 42 w celu utrzymania albo przywrócenia międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. Wg art. 41 może ona zadecydować, jakie zarządzenia, nie pociągające za sobą użycia siły zbrojnej, należy zastosować dla wykonania jej decyzji, oraz może zażądać od członków Organizacji Narodów Zjednoczonych zastosowania takich środków. Artykuł 42 zezwala na użycie siły na mocy decyzji Rady, gdy uzna ona to za konieczne dla utrzymania albo przywrócenia międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa.

Daniel Webster (ur. 18 stycznia 1782, zm. 24 października 1852) - amerykański polityk i prawnik, sekretarz stanu w latach 1841-1843 i 1850-1852.Obrona konieczna – okoliczność wyłączająca bezprawność czynu zabronionego. Obrona konieczna jest więc jednym z kontratypów. Dokonanie czynu w sytuacji obrony koniecznej oznacza, że sprawca nie będzie zań ścigany – czyn nie był bowiem bezprawny.

Art. 51 głosi Nic w niniejszej Karcie nie może uchybiać niepozbywalnemu prawu do samoobrony indywidualnej lub zbiorowej w przypadku napaści zbrojnej na któregokolwiek członka Narodów Zjednoczonych, zanim Rada Bezpieczeństwa nie podejmie niezbędnych zarządzeń w celu utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. Środki podjęte przez członków w wykonaniu tego prawa do samoobrony będą natychmiast podane do wiadomości Radzie Bezpieczeństwa i w niczym nie mogą uszczuplać władzy i odpowiedzialności Rady Bezpieczeństwa, wynikających z niniejszej Karty, do podejmowania w każdym czasie takiej akcji, jaką ona uzna za niezbędną do utrzymania lub przywrócenia międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa.

Wojna prewencyjna jest to wojna lub działania zbrojne podjęte w celu uprzedzenia ataku przeciwnika i zmuszeniu go do zaniechania agresywnych zamiarów lub zyskania dogodnych warunków do dalszego prowadzenia wojny (działań zbrojnych). W praktyce stanowi ona najczęściej pretekst do zrzucenia odpowiedzialności na napadniętego przeciwnika za wywołanie konfliktu zbrojnego, mimo że dzięki wykorzystaniu elementu zaskoczenia przynosi korzyść agresorowi.Język francuski (fr. langue française lub français) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 80 mln ludzi: ok. 65 mln Francuzów, ok. 4,5 mln Belgów (czyli 42%), ok. 1,5 mln Szwajcarów (czyli 20%), a także ok. 8 mln mieszkańców kanadyjskich prowincji Québec, Ontario i Nowy Brunszwik. Ok. 201 milionów osób na całym świecie używa francuskiego jako języka głównego (oszacowanie z 2009 r. według Organisation mondiale de la Francophonie), a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, w których francuski jest jednym z języków urzędowych, bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego, jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, w których jest jedynym językiem urzędowym.

Przedmiotem ataku w tej definicji jest państwo, brak natomiast pewności czy agresorem może być wyłącznie inne państwo lub ich grupa, czy także organizacja terrorystyczna.

Art. 8 bis i 25 ust 3. bis dodane w 2010 r. do Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego precyzują, iż odpowiedzialność za agresję (ograniczoną do aktu, który swoim charakterem, wagą i skalą stanowi oczywiste naruszenie Karty Narodów Zjednoczonych) ponosić może wyłącznie osoba mogąca efektywnie sprawować kontrolę lub kierująca politycznymi lub zbrojnymi działaniami państwa, co zawęża pojęcie agresora do państw. Karane jest planowanie, przygotowanie, rozpoczęcie i wykonanie agresji (planning, preparation, initiation or execution).

Wojna (ang. war, fr. guerre, niem. Krieg, hiszp. guerra, łac. bellum) – zorganizowany konflikt zbrojny między państwami, narodami lub grupami etnicznymi i społecznymi.Sankcje w prawie międzynarodowym – negatywna reakcja społeczności międzynarodowej wobec państwa naruszającego normy prawa międzynarodowego. Zasadniczym kryterium klasyfikacji sankcji jest ich stopień zorganizowania.

Warunkiem koniecznym dla podjęcia legalnej samoobrony jest uprzednie wystąpienie zbrojnej napaści. Dopuszczalność podjęcia działań przed zaistnieniem faktu zbrojnej napaści, gdy atak wydaje się być nieuchronny jest przedmiotem sporów wśród znawców zagadnienia. W każdym wypadku działania podejmowane w ramach wyprzedzającej samoobrony muszą być zgodne z kryteriami proporcjonalności i konieczności zakreślonymi w sprawie Caroline z 1837 r. W wyroku wydanym w tej sprawie sąd orzekł dopuszczalność działań w ramach samoobrony wyprzedzającej, pod warunkiem spełnienia:

Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations, UN, fr. Organisation des Nations Unies, hiszp. Organización de las Naciones Unidas, ros. Организация Объединенных Наций Organizacyja Objedinionnych Nacyj, arab. الأمم المتحدة al-Umam al-Muttahida, chiń. 联合国 Liánhéguó), ONZ – uniwersalna (z wyjątkiem narodów niereprezentowanych) organizacja międzynarodowa, z siedzibą w Nowym Jorku, powstała 24 października 1945 r. w wyniku wejścia w życie Karty Narodów Zjednoczonych. ONZ jest następczynią Ligi Narodów.Rada Bezpieczeństwa – jeden z sześciu organów głównych Organizacji Narodów Zjednoczonych powołany na mocy Karty Narodów Zjednoczonych (jej istnieniu i kompetencjom poświęcono rozdział V, VI i VII KNZ).

1) kryterium proporcjonalności – działania obronne muszą być odpowiednie do środków zastosowanych przez agresora, a współcześnie także zgodne z międzynarodowym prawem humanitarnym, oraz

2) kryterium konieczności – zagrożenie jest nieuchronne a środki pokojowe są niewystarczające dla jego eliminacji

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Projektowany w ramach Ligi Protokół w sprawie pokojowego regulowania sporów międzynarodowych z 2 października 1924 w art. 2 zobowiązywał Strony do powstrzymania się wojny z wyjątkiem przypadku odpierania aktu agresji lub działania w porozumieniu z Radą i Zgromadzeniem Ligi Narodów zgodnie z postanowieniami Paktu i niniejszego Protokołu. Tekst ang. i fr. Protocol for the Pacific Settlement of International Disputes, October 2, 1924, przekład polski Źródła do historii powszechnej okresu międzywojennego - Tom pierwszy: 1917-1926 Poznań 1989, nr 100, s. 421 - 430.
  2. W tekście ang. territorial integrity or political independence.
  3. Cele te określa art. 1 Karty : zachowanie międzynarodowego pokoju, rozwijanie przyjaznych stosunków między narodami, opartych na poszanowaniu zasady równouprawnienia i samostanowienia narodów, międzynarodowe współdziałanie w rozwiązywaniu zagadnień o charakterze gospodarczym, społecznym, kulturalnym lub humanitarnym, popieranie i zachęcanie do poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności dla wszystkich, bez względu na rasę, płeć, język lub wyznanie.
  4. W tekście ang. inherent right (niezbywalne prawo) podobnie w ros. неотъемлемое право, we fr. droit naturel (prawo przyrodzone), zaś w hiszp. derecho inmanente (prawo immanentne czyli nieodłączne).
  5. Nie jest jednak przesądzone, że zbrodnia agresji nie może zostać popełniona również przez podmioty niepaństwowe (np. członek uzbrojonej grupy terrorystycznej, zorganizowanego ruchu powstańczego, ugrupowania toczącego wojnę narodowowyzwoleńczą). Grupa Robocza wypowiedziała się w tej kwestii, przyjmując na tyle szerokie znaczenie wymogu przywództwa (leadership requirement) umieszczonego w art. 25 ust. 3 bis, że nawet osoba, która formalnie nie sprawuje istotnej władzy (np. przemysłowiec) także będzie mogła ponieść odpowiedzialność karną przed MTK za zbrodnię agresji. (Propozycja definicji zbrodni agresji, warunków wykonywania jurysdykcji przez MTK i elementów definicji zbrodni agresji s.151). Brak przy tym wymogu piastowania przez sprawcę wysokich stanowisk państwowych (Definicja zbrodni agresji s.48). Osoby takie, jak przemysłowcy oraz przywódcy religijni (których wpływ na postępowanie niektórych państw jest wszechogarniający), mogą być objęte zakresem tego przepisu tylko, jeżeli będą w stanie wywierać wpływ na działania państwa w taki sam sposób, jak przywódcy polityczni i wojskowi (Zbrodnia agresji w prawie międzynarodowym. Stan po nowelizacji Statutu Rzymskiego MTK s.296).
  6. Legalna wojna? Prawne aspekty potencjalnego zbrojnego ataku na Iran. Statek Caroline wykorzystywany przez obywateli USA do wspierania kanadyjskich rebeliantów został zniszczony w nocy 29 grudnia 1837 r. przez ekspedycję brytyjską, kiedy cumował w porcie po amerykańskiej stronie granicy (zginął jeden obywatel USA). Incydent wywołał zdecydowany protest rządu amerykańskiego za­rzu­ca­ją­ce­go Brytyjczykom naruszenie amerykańskiego terytorium i zapoczątkował długotrwałą wymianę korespondencji dyplomatycznej pomiędzy stronami. Do zaostrzenia sporu doszło na skutek zatrzymania przez władze amerykańskie w 1840 r. na terytorium Stanów Zjednoczonych Alexandra McLeoda, podwładnego rządu brytyjskiego, podejrzanego o udział w ekspedycji.
  7. Terroryzm morski w świetle międzynarodowego prawa karnego s. 171, Militaryzacja i zbrojenia kosmosu s. 173n, Materiały do prawa międzynarodowego. Jak oświadczył ówczesny sekretarz stanu Daniel Webster aby skutecznie powoływać się na przedstawioną argumentację, rząd brytyjski musiał wykazać konieczność samoobrony, natychmiastowej, nieodpartej, nie po­zo­sta­wia­ją­cej wyboru środka, ani chwili na zastanowienie (to show a ne­ces­si­ty of self-de­fen­se, in­stant, overwhel­ming, le­aving no cho­ice of me­ans, and no mo­ment for de­li­be­ra­tion) i że działanie, uzasadnione koniecznością sa­mo­obro­ny, musi być ograniczone przez tę konieczność i jednoznacznie się w niej mieścić (the act, ju­sti­fied by the ne­ces­si­ty of selfde­fen­se, must be li­mi­ted by that neces­si­ty, and kept cle­ar­ly wi­thin it.) The Caroline Case.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • casus foederis
  • wojna obronna
  • strona walcząca
  • obrona konieczna
  • sojusz zaczepno-odporny
  • pakt o nieagresji
  • wojna prewencyjna
  • wojna uprzedzająca
  • Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Działanie w samoobronie w świetle współczesnego prawa międzynarodowego - refleks doktryny ‘wojny sprawiedliwej’
  • Prawnomiędzynarodowe aspekty samoobrony
  • Dopuszczalne przypadki użycia sił zbrojnych w świetle prawa międzynarodowego (podana tu informacja o początku wojny koreańskiej jest nieścisła)
  • Prewencyjna samoobrona - prawo, czy usankcjonowanie napaści?
  • Samoobrona w ujęciu Instytutu Prawa Międzynarodowego
  • Egzekwowanie prawa międzynarodowego przy użyciu siły
  • Prawo do samoobrony jako środek zwalczania terroryzmu
  • Zasada prawa do samoobrony we współczesnym prawie konfliktów zbrojnych
  • Język hiszpański (hiszp. idioma español, castellano) – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).Państwo – organizacja posiadająca monopol na stanowienie i wykonywanie prawa na określonym terytorium. Posiada zdolność do nawiązywania i utrzymywania stosunków dyplomatycznych z innymi państwami. Państwo jest często mylone z narodem i krajem.




    Warto wiedzieć że... beta

    Państwo neutralne – państwo, które zadeklarowało neutralność w określonym konflikcie zbrojnym. Państwo neutralne ma obowiązek nieuczestniczenia w konflikcie zbrojnym oraz nieudzielania pomocy żadnej ze stron konfliktu. Na jego terytorium nie mogą stacjonować oddziały wojskowe państw wojujących. Nie może się też odbywać werbunek do armii państw walczących w konflikcie. Z kolei państwa pozostające w konflikcie zobowiązane są do nienaruszania integralności terytorialnej tego państwa. Wszelkie oddziały państw wojujących, które przekroczą granicę państwa neutralnego powinny zostać rozbrojone i internowane.
    Sojusz zaczepno-odporny - traktat, w którym strony gwarantują sobie wzajemnie przyjście z pomocą w razie agresji ze strony państw trzecich.
    Liga Narodów (ang. League of Nations, fr. Société des Nations) – nieistniejąca już organizacja międzynarodowa powstała z inicjatywy prezydenta Stanów Zjednoczonych Woodrowa Wilsona. Statut Ligi został przyjęty przez konferencję pokojową w Wersalu 28 czerwca 1919 r. Stał się on częścią traktatu wersalskiego i wszedł w życie po ratyfikacji 10 stycznia 1920 roku.
    Strona walcząca – podmiot prawa międzynarodowego, ma zdolność ius tractatuum (mimo że nie jest państwem, ani organizacją). Uznanie za stronę walczącą wymaga łącznego spełnienia następujących wymogów: należy sprawować władzę nad określonym terytorium, należy posiadać władzę, będącą w stanie utrzymywać stosunki dyplomatyczne, należy przestrzegać konwencji i praw wojennych.
    Karta Narodów Zjednoczonych – wielostronna umowa międzynarodowa powołująca do życia i określająca ustrój Organizacji Narodów Zjednoczonych (stąd nazywa się ją czasem Konstytucją ONZ).
    Terytorium państwowe – część powierzchni Ziemi należąca do określonego państwa ograniczona granicą państwową. Terytorium obejmuje zarówno ląd (z wodami wewnętrznymi), jak i przybrzeżne wody terytorialne wraz z przestrzenią położoną pod powierzchnią i nad powierzchnią lądu i wody. W skład terytorium państwa mogą wchodzić także wyspy i tzw. enklawy lądowe. Nie stanowi natomiast terytorium państwowego teren ambasady, pokład statku morskiego czy samolotu. Jednak zdarzenia, które mają tam miejsce, od strony prawnej traktuje się tak, jakby zaszły na terytorium danego państwa (tzn. podlegają one jego jurysdykcji).
    Międzynarodowy Trybunał Karny, MTK (ang. International Criminal Court, ICC) – pierwszy w historii ludzkości stały sąd międzynarodowy powołany do sądzenia pojedynczych osób oskarżanych o popełnienie najcięższych zbrodni, które miały miejsce po 1 lipca 2002 roku. Siedzibą trybunału jest Haga. Powstał na podstawie przyjętego w nocy z 17 na 18 lipca 1998 Statutu Rzymskiego, wynegocjowanego po pięciu tygodniach obrad w siedzibie Organizacji ds. Wyżywienia i Rolnictwa ONZ (FAO) w Rzymie. Za przyjęciem Statutu głosowało 120 spośród 162 delegatów państw uczestniczących w konferencji. 7 państw odmówiło swojego podpisu pod dokumentem - były to m. in. Stany Zjednoczone, Chiny, Indie i Izrael. Rozpoczęcie funkcjonowania Trybunału nastąpiło po ratyfikacji i złożeniu złożeniu dokumentów ratyfikacyjnych przez przedstawicieli 60 krajów. Wstępnie zakładano, że nastąpi to do 31 grudnia 2000r.

    Reklama