Prabuty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Prabuty (niem. Riesenburg) – miasto w północnej Polsce, we wschodniej części województwa pomorskiego w powiecie kwidzyńskim, nad jeziorem Liwieniec. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Prabuty. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. elbląskiego. Prabuty leżą na obszarze dawnej Pomezanii, w historycznych Prusach Górnych, a także na Powiślu. Geograficznie stanowią część makroregionu Pojezierza Iławskiego.

Pomezania (pruskie pomedien – "za drzewami") – kraina historyczna w Prusach zamieszkana przez Pomezanów, jedno z plemion pruskich.Władysław II Jagiełło (ur. ok. 1362 lub ok. 1352, zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377–1381 i 1382–1401, król Polski 1386-1434 i najwyższy książę litewski 1401–1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.

Według danych z 1 stycznia 2018 Prabuty liczyły 8 710 mieszkańców.

Rozwinął się tu przemysł drzewny, materiałów budowlanych oraz elektromaszynowy. Prabuty są także stacją węzłową położoną przy trasie Warszawa – Gdynia.

Historia[ | edytuj kod]

Makieta Zamku Biskupów Pomezańskich w Prabutach
Prabucki rynek w okresie rozbiorów
Pomnik cesarza Wilhelma I na rynku w Prabutach, fot. XIX w.
Fontanna Rolanda w Prabutach dzieło Franza Schwechtena z 1900
Gotycka Brama Kwidzyńska
  • 1233–1283 – podbój terenów Prus przez Krzyżaków,
  • 1236 – Krzyżacy niszczą pruski gród Reizija, nad jeziorem Liwieniec; wzniesienie drewnianego zamku
  • 1250 – utworzenie biskupstwa pomezańskiego,
  • 1255 – Prabuty wraz z okolicznymi terenami przechodzą pod władzę świecką biskupa pomezańskiego,
  • 1249-1525 – Prabuty pod rządami biskupów pomezańskich,
  • 1267-1277 – budowa zamku murowanego,
  • 1285 – przy zamku rozwija się osada, która otrzymuje po tym roku prawa miejskie,
  • 1310-1330 – budowa katedry,
  • 1330 – lokacja miasta na prawie chełmińskim, budowa ratusza,
  • 1342-1345 – budowa synagogi (działa do 1853),
  • 1375 - pożar trawi połowę miasta,
  • 1378–1402 – budowa kaplicy zamkowej pw. Najświętszej Marii Panny,
  • 1381 – w drodze do Rzymu zatrzymuje się w Prabutach litewski książę Świdrygiełło,
  • 1450 – przystąpienie miasta do Związku Pruskiego,
  • 1404 – założenie szkoły zamkowej, później miejskiej,
  • 1414 – w Prabutach przebywa król Władysław Jagiełło,
  • 1451 – biskup pomezański Caspar wygania z Prabut zwolenników antykrzyżackiego Związku Pruskiego,
  • 1458 – w czasie wojny trzynastoletniej w Prabutach zawarty zostaje rozejm polsko-krzyżacki,
  • 1466 – na mocy pokoju toruńskiego Prabuty nadal we władaniu biskupów pomezańskich,
  • 1501-1525 – stolica Pomezanii
  • 1525 – diecezja pomezańska przestaje istnieć, Riesenburg zostaje siedzibą książęcego starosty,
  • 1628 – w zamku prabuckim rezydują polscy delegaci na pertraktacje ze Szwedami,
  • 1688 - wielki pożar,
  • 1709-1710 - podczas epidemii dżumy zmarły 933 osoby, połowa mieszkańców,
  • 1726-1753 – instalacja wodociągów,
  • 1722 i 1788 – pożary miasta, spłonął również kościół tzw. polski,
  • 1758-1762 - miasto siedzibą rosyjskiego sztabu wojskowego,
  • 1807 – wojska Napoleona Bonapartego w Prabutach,
  • 1876 – połączenie kolejowe z Malborkiem i Iławą,
  • 1899 – połączenie kolejowe z Jabłonowem Pomorskim,
  • I wojna światowa - w mieście znajdował się sztab wojenny Hindenburga,
  • 1922 – budowa fontanny na miejscu ratusza spalonego w 1868,
  • 1939 – oficerski obóz przejściowy w Prabutach, 4 października 1939 mjr Henryk Sucharski wraz z pozostałymi oficerami z Westerplatte zostali skierowani do tego obozu,
  • 1945 – zniszczenie ok. 60% miasta przez wojska sowieckie; w 1946 miejscowość została włączona do nowo powstałego województwa olsztyńskiego na terenie powojennej Polski pod nazwą Prabuty; wysiedlenie niemieckich mieszkańców miasta,
  • 1947 – uruchomienie wodociągów
  • 1956 – budowa linii przesyłowej gazu,
  • ok. 1975 – w Prabutach powstają nowe zakłady przemysłowe i spółdzielnie m.in.: ZHO Hydroster, Spółdzielnia Inwalidów „Świt”, Spółdzielnia Odzieżowa „Delta”, Spółdzielnia Pracy „Tęcza”, Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”, Zakłady obsługujące rolnictwo, PGR-y, funkcjonuje też duży kompleks szpitalny, budowane są nowe dzielnice i osiedla mieszkaniowe.
  • 1980–1982 – odbudowa katedry przez ks. Jana Oleksego,
  • 1983 – ustanowienie w Prabutach Pomezańskiej Kapituły Kolegiackiej.
  • Nazewnictwo Prabut[ | edytuj kod]

    Niemiecka nazwa Riesenburg pochodzi z połączenia pruskiej nazwy włości Resja/Rezja z członem Burg – „gród”. Etymologia ludowa wywodzi zaś nazwę miasta od niemieckiego słowa: Riese – „olbrzym” i wyjaśnia określenie Riesenburg jako miasto, gród olbrzyma (stąd też olbrzym z maczugą umieszczony w herbie miasta).

    Prawo chełmińskie niem. Kulmer Recht, łac. Jus Culmense vetus – odmiana prawa magdeburskiego powstała około 1233 w Chełmnie i Toruniu, używana głównie na Pomorzu, Prusach, Mazowszu, Warmii i Podlasiu. Na skutek zarządzenia Kazimierza Jagiellończyka od 1476 obowiązywało wszystkich mieszkańców Prus Królewskich (także szlachtę). Najstarsze dokumenty to Kulmer Handfeste Hermanna von Salza z 1232 i Alte Kulm z XIV wieku. Nigdy nie uzgodniono oficjalnej kodyfikacji. W praktyce stosowano głównie wydane drukiem projekty kodyfikacji z lat 1566, 1580 oraz 1594.Diecezja pomezańska – jedna z czterech diecezji pruskich położona pomiędzy Warmią a ziemią chełmińską. Została utworzona 28 lipca 1243 r. decyzją legata papieskiego Wilhelma z Modeny, zatwierdzoną przez papieża Innocentego IV 30 lipca 1243 r. Granice diecezji zostały wyznaczone następująco: „zamyka ją Osa, Wisła i jezioro Drużno, postępując w górę rzeką Pasłęką tak, że powinny się w niej znaleźć żuławy: kwidzyńska i zantyrska”. Katedrą diecezjalną była katedra w Kwidzynie.

    Źródła podają następujące nazwy miejscowości: Resin, Resia (1250), plebano de Resya (1286), Rysen (1326), Resitten (1411), Prabuth, Prabuti, Preybuth, Prabutas, Preibutas, Zabrzesno.

    Krzyżacy przyjęli tę nazwę dodając drugi człon, burg: Resemburg (1265), Rysenburg (1233), castro Resinburg (1326), civitas Resinburg (1330), Risenburgk (1342), co oznacza „zamek (gród) ziemi Resia”, Resenburg (1454, 1466), Preybutten lub Prebutyn (1258).

    Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946.

    Droga wojewódzka nr 521 (DW521) – droga wojewódzka leżąca na pograniczu dwóch województw: warmińsko-mazurskiego i pomorskiego w powiatach iławskim i kwidzyńskim, w gminach Iława, Susz, Prabuty, Kwidzyn. Łączy miasta Iława i Kwidzyn.Gmina miejsko-wiejska – gmina, w skład której wchodzi miasto oraz wsie. Siedzibą gminy miejsko-wiejskiej jest zazwyczaj miasto, jedynym wyjątkiem jest obecnie gmina Nowe Skalmierzyce, której siedziba mieści się we wsi Skalmierzyce.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6] [7]




    Warto wiedzieć że... beta

    Mikołajki Pomorskie – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie sztumskim, w gminie Mikołajki Pomorskie przy drodze wojewódzkiej nr 522 i na trasie linii kolejowej nr 9 Gdańsk–Warszawa w pasie moren czołowych i w sąsiedztwie niewielkich lasków.
    II pokój toruński – traktat zawarty w Toruniu 19 października 1466 roku pomiędzy Polską a zakonem krzyżackim, kończący wojnę trzynastoletnią, trwającą w latach 1454-1466. Papiestwo stojące po stronie Krzyżaków, nie zatwierdziło uchwał zawartego pokoju.
    Trumiejki – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie kwidzyńskim, w gminie Prabuty przy drodze wojewódzkiej nr 522.
    Prusy Górne (łac. Hockerlandia, niem. Oberland) – określenie regionu historycznego znajdującego się obecnie w województwie warmińsko-mazurskim, na terenie historycznych Prus. Prusy Górne położone są na zachód od Warmii, na wschód od Powiśla, na południe od Żuław i na północny zachód od Mazur. Czasem określa się je jako Stare Prusy, Kraj Górny, Mazury Zachodnie lub Pogórze.
    Jaromierz – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie kwidzyńskim, w gminie Gardeja przy drodze wojewódzkiej nr 522 i nad północnowschodnim brzegiem jeziora Kucki. Miejscowość jest bardzo popularna wśród wczasowiczów. Znajdują się w niej dwa ośrodki wypoczynkowe, oraz bardzo duża liczba prywatnych domków letniskowych, których liczebność znacznie przewyższa liczbę stałych mieszkańców.
    Henryk Sucharski (ur. 12 listopada 1898 w Gręboszowie, zm. 30 sierpnia 1946 w Neapolu we Włoszech) – polski dowódca wojskowy, major Wojska Polskiego, komendant Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte w kampanii wrześniowej.
    Susz (niem. Rosenberg in Westpreußen) – miasto w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie iławskim, nad Jeziorem Suskim na trasie linii kolejowej Warszawa Wschodnia – Gdańsk Główny. Przez miasto przebiegają dwie drogi wojewódzkie: nr 515 i nr 521. Miejscowość jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej Susz. W Suszu mieszka 5733 osób (stan na 30 czerwca 2012 roku).

    Reklama