Powstanie Nian

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Nianpowstanie w północnych Chinach w latach 1851-1868. Było równie długotrwałe jak współczesne mu powstanie tajpingów i niewiele mniej od niego niszczycielskie, nie próbowało jednak ustanowić alternatywnej struktury państwowej.

Powstanie bokserów – zbrojne wystąpienie ludowe w północno-wschodnich Chinach w latach 1899-1901, skierowane przeciwko cudzoziemcom i dynastii Qing. Inspiratorem powstania było tajne stowarzyszenie Yihequan (tzw. bokserzy, stąd nazwa).Zuo Zongtang (ur. 15 października 1812 w Wenjialong, prow. Hunan, zm. 5 września 1885 w Fuzhou, prow. Fujian) – chiński polityk i wojskowy, jedna z najważniejszych osobistości schyłkowego okresu Qing; przyczynił się do stłumienia powstań: tajpingów, Nian, muzułmanów w Shaanxi i Gansu, likwidacji państwa Jakuba Bega i rozstrzygnięcia sporu o kotlinę Ili.

Powstanie to dzieliło się na dwie fazy: do 1863 miało postać licznych buntów w oparciu o lokalne bazy, natomiast po 1863 powstańcy podejmowali dalekosiężne rajdy kawaleryjskie przez większość prowincji Chin północnych. Ostatecznie stłumione siłami nowej armii, poprzednio zwycięskiej przeciw tajpingom.

Wśród dziewiętnastowiecznych powstań w Chinach wyróżnia się relatywnym brakiem czynnika religijnego. W literaturze często spotykane pod nazwą Nien (według transkrypcji Wade’a-Gilesa).

II wojna opiumowa – zbrojna interwencja kolonialna Wielkiej Brytanii i Francji w Chinach rządzonych przez dynastię Qing. Trwała cztery lata w dwóch etapach, czasami traktowanych jako dwie odrębne wojny: 1856-1858 i 1859-1860.Bozhou (chin.: 亳州; pinyin: Bózhōu) – miasto o statusie prefektury miejskiej we wschodnich Chinach, w prowincji Anhui. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 178 501. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 5 211 538 mieszkańców.

Tło i przyczyny[ | edytuj kod]

Przyczyny powstań w Chinach w drugiej połowie XIX w. były wszędzie podobne: niedowład i rozprzężenie władzy, która nie była w stanie ani zapobiec, ani złagodzić skutków klęsk żywiołowych, a jej skorumpowani urzędnicy swoją chciwością pogarszali tylko sytuację. Zarówno mandżurskie wojska chorągwiane, jak i pomocnicze oddziały chińskie były zdemoralizowane i nieskuteczne, nie były więc w stanie stłumić rebelii w zarodku i nie dopuścić do ich rozprzestrzeniania się. Niestabilność gospodarczą wywołaną klęskami żywiołowymi oraz eksplozją demograficzną w XVIII w. pogarszała konkurencja nowych towarów z Zachodu, odpływ srebra związany z handlem opium oraz wysokimi odszkodowaniami (efektem przegranych wojen z zachodnimi mocarstwami).

Wojna chińsko-japońska (1894-1895) (w Chinach nazywana wojną jiawu, upr: 甲午战争; trad. 甲午戰爭) – wojna podjęta przez Japonię w celu uzyskania koncesji terytorialnych i gospodarczych od Chin.Huai He (chin.: 淮河; pinyin: Huái Hé) – rzeka we wschodnich Chinach o długości 1094 km i powierzchni dorzecza 186 000 km², lewy dopływ Jangcy. Na całej swej długości płynie przez Nizinę Chińską. Duże wahania stanu wód, w okresie letnim zasilana opadami monsunowymi rozlewa się na szerokość ponad 20 km, prowadząc wtedy nawet do 20 tys. m³ wody/s. Rzeka płynie w obwałowaniach, w znacznej części powyżej poziomu otaczającej niziny, co powoduje katastrofalne powodzie (np. w 1938 roku – 600 tys. ofiar w ludziach). W latach pięćdziesiątych niebezpieczeństwo powodzi znacznie ograniczono, wykonując rozległe prace regulacyjne i budując liczne zbiorniki.

Nian wywodzili się z terenów na północ od rzeki Huai (tzw. Huaibei), pogranicza Anhui, Henanu i Jiangsu, terenu często nawiedzanego przez powodzie i susze. Ich powstanie związane było ze stłumioną w 1805 rebelią sekty Białego Lotosu. Dokładny czas początku operacji nian jest trudny do ustalenia, od późnej ery Kangxi do – bardziej prawdopodobnej – daty ok. 1805. Pozostałości rozformowanych antyrebelianckich milicji tworzyły wpierw lokalne bandy (zwane nian), by przekształcić się w pół-zorganizowaną siłę paramilitarną, przywódców lokalnych społeczności, w szczególności przemytników soli. Proceder ten kwitł ze względu na krzyżujące się w północnym Anhui drogi handlowe i różnice w cenach oraz w zezwoleniach na produkcję i sprzedaż soli w sąsiednich prowincjach i powiatach. W okresie od lat 20. do 50. XIX w. bandy takie operowały z typowych dla obszaru ufortyfikowanych wsi i były mocno związane z lokalnymi społecznościami, w odróżnieniu od powstańców Białego Lotosu brakowało im jednak ideologii i poczucia tożsamości i wspólnoty. Także władze, po kolejnej rebelii Białego Lotosu z 1813, szczególnie wyczulone na działalność sekt, starannie rozróżniały między tymi grupami, oskarżając nian jedynie o bandytyzm. Dodatkowym czynnikiem był powszechny na tych terenach zwyczaj zabijania żeńskich noworodków, co powodowało poważne zaburzenie struktury płci: ok. 20% młodych mężczyzn nie mogło znaleźć żon; tworzyli grupę niestabilną, słabo związaną rodzinnie i potencjalnie „wybuchową”.

Kangxi, chin. 康熙, Kāngxī; imię prywatne 玄燁, Xuányè (ur. 4 maja 1654, zm. 20 grudnia 1722) – cesarz Chin z dynastii Qing, panujący w latach 1661–1722.Armia Zielonej Flagi (chiń.: 綠營; pinyin: Lǜyíng) – złożona z Chińczyków Han armia zorganizowana na wzór chorągwialny, istniejąca w czasach dynastii Qing. Pełniła rolę sił policyjnych. W jej skład wchodzili potomkowie żołnierzy, którzy w 1644 roku zdradzili Mingów i przeszli na stronę Mandżurów.

Katastrofalne powodzie z lat 1851-1855, w wyniku których Huang He zmieniła bieg i zamiast na północ od półwyspu Shandong wpadała do morza na południe od niego, były momentem zwrotnym, który doprowadził do przekształcenia się lokalnych band nian w ogólny ruch Nian. W związku z marszem na północ powstańców tajpingowskich, lokalni urzędnicy zachęcali do tworzenia milicyjnych sił samoobrony; w odróżnieniu jednak od prowincji południowych lokalni posiadacze ziemscy nie byli chętni do ich organizacji. Natomiast wiele wsi (często ufortyfikowanych) posiadało własne oddziały, pod dowództwem klanowych przywódców, którzy często zostawali dowódcami band.

Fuyang (chin.: 阜阳; pinyin: Fǔyáng) – miasto o statusie prefektury miejskiej we wschodnich Chinach, w prowincji Anhui. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 174 281. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 8 705 673 mieszkańców.Jining (chin.: 济宁; pinyin: Jìníng) – miasto o statusie prefektury miejskiej we wschodnich Chinach, w prowincji Szantung. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 519 002. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 7 845 592 mieszkańców.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Luoyang (chin. upr.: 洛阳; chin. trad.: 洛陽; pinyin: Luòyáng) – miasto o statusie prefektury miejskiej we wschodnich Chinach, w prowincji Henan, nad rzeką Luo He (dopływ Huang He). W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 1 391 054. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 6 156 510 mieszkańców. Ośrodek regionu sadowniczego i rzemiosła artystycznego; rowinięty przemysł środków transportu, maszynowy, bawełniany, spożywczy i gumowy; w mieście funkcjonują szkoły wyższe.
Liu Mingchuan (ur. 7 września 1836 w Hefei, prow. Anhui – zm. 11 stycznia 1896 tamże) – chiński polityk i generał, pierwszy gubernator prowincji Tajwan. Mimo ubogiego pochodzenia, dzięki talentom wojskowym osiągnął wysokie stopnie wojskowe, odznaczając się w walkach z tajpingami i Nian. Następnie sprawnie dowodził obroną Tajwanu przed Francuzami w 1884. Mianowany gubernatorem wyspy, rozpoczął niezwykle szerokie reformy, nie wszystkie ukończone sukcesem. Jeden z najenergiczniejszych i najwybitniejszych reformatorów ruchu samoumocnienia Chin.
Powstanie Białego Lotosu – chłopskie powstanie w północno-zachodnich Chinach w latach 1796-1805, wywołane przez Stowarzyszenie Białego Lotosu, millenarystyczną sektę buddyjską; kończy okres świetności dynastii Qing.
Jinan (chin. upr.: 济南; chin. trad.: 濟南; pinyin: Jǐnán) – miasto we wschodnich Chinach, nad rzeką Huang He, ośrodek administracyjny prowincji Szantung. W 2010 roku liczba mieszkańców strefy zurbanizowanej wynosiła 2 227 937. Zespół miejski w 1999 roku liczył 5 576 309 mieszkańców.
Sengge Rinchen (chiń.: 僧格林沁; pinyin: Sēnggélínqìn); ur. 1811, zginął 19 maja 1865) – arystokrata mongolski, dowódca wojskowy dynastii Qing, który odznaczył się w walce z tajpingami i Nian.
Osiem Chorągwi (mandż. jakūn gūsa, chin. 八旗 bāqí) – dawny system wojskowo-plemiennej organizacji rodów mandżurskich.
Shangqiu (chin.: 商丘; pinyin: Shāngqiū) – miasto o statusie prefektury miejskiej we wschodnich Chinach, w prowincji Henan. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 181 398. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 8 035 616 mieszkańców.

Reklama