• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Port Drzewny w Bydgoszczy



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Solec Kujawski (do 1924 Solec; niem. Schulitz) – miasto w centralnej części Kujaw i województwa kujawsko-pomorskiego, w powiecie bydgoskim, siedziba miejsko-wiejskiej gminy Solec Kujawski. Leży na lewym brzegu Wisły w odległości 20 km od Bydgoszczy (zachód) i 35 km od Torunia (wschód). Tereny położone na południe od miasta porasta jeden z największych kompleksów leśnych w Polsce – Puszcza Bydgoska. Miasto na pograniczu Kujaw i Pomorza. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.Pilarka ramowa – maszyna stosowana w tartakach w celu przecierania drewna okrągłego na tarcicę obrzynaną oraz nieobrzynaną.[1]
    Historia 1879-1920[ | edytuj kod]

    Geneza Portu Drzewnego w Bydgoszczy wiąże się ze wzrastającym od połowy XIX wieku spławem drewna Kanałem Bydgoskim do Niemiec. O ile przez śluzę II Kanału Bydgoskiego w latach 1818-1822 prześluzowano średnio 800 tratw drewnianych rocznie, to w latach 1868-1872 było ich 30,6 tysięcy, czyli 38 razy więcej.

    Tor regatowy w Bydgoszczy – zbiornik wodny położony w Bydgoszczy, w dolnym odcinku rzeki Brdy, wykorzystywany do uprawiania sportów wodnych.Jaz – budowla hydrotechniczna wybudowana w poprzek rzeki lub kanału piętrząca wodę, w celu utrzymania stałego poziomu rzeki dla celów żeglugowych lub (w ograniczonym zakresie) zabezpieczenia przed powodzią, zaopatrywania w wodę oraz do celów energetycznych. Równolegle do jazu czasami buduje się też śluzy umożliwiające żeglugę poniżej jazu i przepławki dla ryb.

    Średnioroczny spław drewna przez Kanał Bydgoski w latach 1873-1912:

    Na przełomie XIX i XX wieku jedną z najlepiej rozwiniętych gałęzi przemysłu w Bydgoszczy był przemysł drzewny. Złożyło się na to przede wszystkim położenie geograficzne i komunikacyjne Bydgoszczy oraz rozwój stosunków handlowych Cesarstwa Niemiec z Rosją. Surowca dostarczały otaczające Bydgoszcz lasy oraz spławiano je w dużych ilościach Brdą z Borów Tucholskich. Główny szlak dostaw stanowiła jednak rzeka Wisła. Arterią tą podążało drewno z Królestwa Kongresowego i Galicji, Białorusi, Litwy i Ukrainy sprowadzane przez niemieckich kupców. Transport drzewa prowadzono drogą wodną Wisła-Odra przez Bydgoszcz, która partycypowała w odbiorze tego surowca, przeznaczając go na potrzeby przemysłu lokalnego. Praktycznie cały transport drzewa prowadzono drogą wodną, gdyż transport kolejowy był nieopłacalny.

    Bydgoski Węzeł Wodny (BWW) – związek cech hydrograficznych Brdy, Wisły, Kanału Bydgoskiego i Górnonoteckiego oraz mniejszych strug wodnych na obszarze miasta Bydgoszczy i w jego najbliższym sąsiedztwie, wraz z budowlami i urządzeniami hydrotechnicznymi oraz zabudową nadbrzeżną.Fabryka Obrabiarek do Drewna Sp. z o.o. – jedna z najstarszych, czynnych bydgoskich firm, przedsiębiorstwo produkujące od 1865 roku maszyny i urządzenia do obróbki i przerobu drewna, a obecnie również kompletne linie technologiczne dla przemysłu drzewnego. Jest najstarszym w Polsce przedsiębiorstwem w swojej branży. Od 17 marca 2000 r. funkcjonuje jako spółka prawa handlowego.

    Głównym portem drzewnym na wschodzie ówczesnego Cesarstwa Niemiec było Brdyujście, które przejmowało 61% drzewa spławianego tratwami na Wiśle. Resztę, tzn. 39% dostarczano nadwiślańskim tartakom między innymi do Solca Kujawskiego i Fordonu.

    Tratwy na Brdzie w 2005

    Wzrastający ruch żeglugowy oraz konieczność składowania dużych ilości drewna oczekującego na spław Kanałem Bydgoskim stworzył potrzebę budowy akwenu, który służyłby do tego celu, a zarazem ustabilizował poziom Brdy. Dla skanalizowania dolnej Brdy i budowy portu drzewnego powstało w 1875 Bydgoskie Towarzystwo Akcyjne Portu (niem. Bromberger Hafen-Aktiengesellschaft). Jego członkami byli m.in. kupcy drzewni, właściciele tartaków i tratew.

    Historia Bydgoskiego Węzła Wodnego dotyczy przekształceń cieków wodnych łączących się w Bydgoszczy, dziejów prowadzenia na nich transportu wodnego oraz wykorzystania dla turystyki, sportu i rekreacji.Bory Tucholskie (kasz. Tëchòlsczé Bòrë, niem. Tucheler Heide) – jeden z największych kompleksów borów sosnowych w Polsce. Zajmuje ok. 3 tys. km sandru w dorzeczu Brdy i Wdy oraz Równiny Tucholskiej i Równiny Charzykowskiej. Od lasów tych wziął nazwę również mezoregion fizycznogeograficzny Bory Tucholskie znajdujący się we wschodniej części kompleksu oraz szereg powierzchniowych form ochrony przyrody: park narodowy, rezerwat biosfery, obszar Natura 2000, a także leśny kompleks promocyjny. Bory Tucholskie dały również nazwy jednostkom różnych systemów podziału geobotanicznego, np. okręg Borów Tucholskich w systemie Szafera i Zarzyckiego lub dzielnica Borów Tucholskich w systemie Mroczkiewicza.

    Drewno spławiane Wisłą z Galicji i Królestwa Kongresowego przychodziło do Brdyujścia jesienią. Co roku duża liczba tratew pozostawała zimą na Wiśle między Bydgoszczą a Toruniem, co powodowało że lody i wysoka woda rozbijały tratwy, unosząc je do Gdańska i przynosząc straty ich właścicielom. Aby temu zapobiec i ograniczyć straty, powstał projekt budowy portu drzewnego przy ujściu Brdy do Wisły. Opracował go kierownik Inspekcji Dróg Wodnych w Bydgoszczy – Garbe, który również nadzorował realizację tej inwestycji. Prace przeprowadzono w latach 1876-1879 na odcinku Brdy od Brdyujścia do śluzy Miejskiej. W pobliżu ujścia Brdy do Wisły wybudowano dwie śluzy i dwa jazy oraz wypełniono wodą akwen o powierzchni ok. 50 ha zwanym portem drzewnym lub portem bydgoskim.

    Bydgoskie Zakłady Elektromechaniczne „Belma” S.A. – firma przemysłu elektromaszynowego i zbrojeniowego zlokalizowana w Bydgoszczy (Fabryka Sygnałów Kolejowych 1898-1954), od 1954 roku w Białych Błotach koło Bydgoszczy.Państwowe Gospodarstwo Leśne "Lasy Państwowe" – państwowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, niebędąca przedsiębiorstwem w rozumieniu prawa, działająca na terenie Polski. Lasy Państwowe prowadzą gospodarkę leśną dbając przy tym o stan zarządzanych terenów, tj. o zachowanie walorów przyrodniczych i krajobrazowych.

    Port Drzewny składał się z portu zewnętrznego i wewnętrznego. Port zewnętrzny (awanport) stanowiła przestrzeń o powierzchni 9 ha między Wisłą a śluzą Brdyujście, gdzie było schronisko dla statków i tratew przybywających od strony Wisły oraz miejsce postoju dla ich prześluzowania. Powyżej śluzy Brdyujście znajdował się port wewnętrzny przeznaczony do składowania tratew w celu ich ochrony przed powodziami na Wiśle oraz służący jako rynek drzewny. Jego powierzchnia wynosiła 50 ha, długość 1,65 km, szerokość 330 m i głębokość 2 m. Posiadał on wbite w dno pale drewniane do przywiązywania tratew, które rozdzielały akwen na trzy pasma wody. Od strony Wisły zbudowano wał o długości 3 km, który miał chronić obie części portu drzewnego.

    Wisła (łac. Vistula) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką uchodzącą do Morza Bałtyckiego.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>,

    Gdy rozpoczęto eksploatację portu zgodnie z jego przeznaczeniem, straty na ubytkach drzewa spadły do minimum, a dochody z portu i śluz były tak wysokie, że w ciągu 20 lat koszty zostały zwrócone. 1 stycznia 1899 Bydgoskie Towarzystwo Akcyjne Portu przekazało port na własność państwa. Inwestycja ta spowodowała rozkwit w handlu drzewnym na terenie Bydgoszczy, w konsekwencji czego akwen uznano za niewystarczający do magazynowania wciąż rosnącej liczby tratew. W związku z tym miasto Bydgoszcz i Cesarstwo Niemieckie postanowiły wybudować tzw. port rozszerzony powyżej mostu portowego. Zaplanowane prace przeprowadzono w latach 1905–1907 kosztem 0,9 mln marek. Polegały one na budowie budowie jazu walcowego, przy jednoczesnej likwidacji jazu i śluzy Kapuściska. Zwiększona wysokość piętrzenia wody spowodowała zalanie terenów sąsiadujących z rzeką na odcinku ok. 5 km, aż do portu rzecznego w rejonie wyspy na Zimnych Wodach oraz poszerzenie i wydłużenie portu wewnętrznego. W ten sposób przekształcono całą dolną część Brdy w akwen portowy dla spławu drzewa z Wisły w kierunku zachodnim. Dodatkowo poprawiono warunki żeglugowe, gdyż zlikwidowano śluzę i wyrównano poziom wody od Brdyujścia do centrum Bydgoszczy.

    Cesarstwo Niemieckie, (niem.) Deutsches Kaiserreich lub Rzesza Niemiecka (niem.) Deutsches Reich – oficjalne określenie niemieckiego państwa narodowego założonego w 1871 roku przez polityka Ottona von Bismarcka. Po upadku określane także jako Druga Rzesza (Zweites Reich).Galicja (niem. Galizien, węg. Gácsország, cz. Halič, jid. גאַליציע – Golicje, tur. Haliç, rum. Galiţia, ros. Галиция – Galicija, ukr. Галичина – Hałyczyna) – potoczna nazwa narzucona przez zaborcę i stosowana na określenie południowo-wschodnich ziem dawnej I Rzeczypospolitej, znajdujących się obecnie w Polsce i Ukrainie, wchodzących w skład zaboru austriackiego. Z tego tytułu również nazwa austriackiego kraju koronnego (dokładniej Królestwo Galicji i Lodomerii), istniejącego w latach 1772-1918. Zalicza się do niej ziemie południowej Małopolski, ziemię Grodów Czerwieńskich oraz zachodnią część Podola do linii Zbrucza. Jest to stosunkowo nowe pojęcie o charakterze kulturowym i historyczno-administracyjnym.
    Drewno składowane na nabrzeżach rzeki

    Poszerzony port drzewny umożliwiał magazynowanie surowca w okresie letnim, gdy tartaki bydgoskie i Kanał Bydgoski nie mogły go przejąć w całości, a także zimą w celu ochrony przed krami i powodziami z Wisły. W Kapuściskach mieścił się port przeładowczy połączony bocznicami z linią kolejową. Obejmował ona 200 m brzegu i 3,9 ha wody. Wzdłuż dolnej Brdy aż po Bartodzieje ciągnęły się porty zlokalizowanych nad rzeką tartaków, w których znajdowały się miejsca postoju tratew.

    Litwa, Republika Litewska (lit. Lietuva, Lietuvos Respublika) – państwo w Europie, jeden z krajów bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO; graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią, od północy z Łotwą.Wioślarstwo – niegdyś odmiana transportu (wodnego) dziś dyscyplina sportowa polegająca na wprowadzeniu w ruch łodzi pływającej po wodzie przy użyciu siły mięśni wioślarza używającego wioseł jako dźwigni prostej.

    Port bydgoski był w tym czasie największym śródlądowym portem drzewnym w Niemczech, dzięki ogromnej ilości tranzytu spławianego Wisłą drzewa. Port ten, o pojemności 1 mln m³, gwarantował miejscowym tartakom pełne zaopatrzenie w dostateczną ilość surowca potrzebnego do przerobu.

    Roczny spław drewna przez śluzę Brdyujście wynosił w czasach eksploatacji portu drzewnego (1879-1916) przeciętnie 2-3 mln m³. W 1905 r. wrósł do 4,5, a w 1906 r. do 4,8 mln m³, co stanowiło ⅓ rocznego dowozu drewna do Cesarstwa Niemieckiego.

    Import (z łac. in "do" + portare "nieść") - przywóz towarów, usług lub kapitału z zagranicy w celu wykorzystania ich na rynku wewnętrznym (krajowym). Innymi słowy, zakup towarów i usług produkowanych za granicą, prościej: przywóz czegoś spoza granic obszaru celnego. Zazwyczaj obszarem tym jest terytorium państwa, ale na przykład dla krajów należących do Unii Europejskiej import dotyczy zakupu towarów lub usług w krajach spoza Unii Europejskiej. Zakup towarów w obrębie Unii Europejskiej nie jest importem. Jest to tak zwany zakup wewnątrzwspólnotowy.Historia Polski (1918–1939) – historia Polski w dwudziestoleciu międzywojennym, od odzyskania przez Polskę niepodległości do zakończenia regularnych działań wojennych Wojska Polskiego przeciw Wehrmachtowi i Armii Czerwonej po agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę i przeniesienia siedziby władz II Rzeczypospolitej poza granice kraju w związku z okupacją terytorium kraju przez agresorów.

    Wpływ portu na rozwój przemysłu drzewnego w Bydgoszczy[ | edytuj kod]

    Port Drzewny w ujściowym odcinku Brdy (2005 r.)

    Początkowo większość drzewa pochodzącego z Wisły była spławiana Kanałem Bydgoskim na zachód do Niemiec. Jednak z czasem, na skutek podrożenia kosztów spławu, zwiększał się procent drzewa przeznaczonego do przecieru w tartakach bydgoskich. Punktem kulminacyjnym tranzytu drzewa przez Bydgoszcz był rok 1906. W późniejszych latach import drzewa wykazywał pewne wahania, ale nigdy już nie osiągnął poziomu z 1906. W związku z dużym wykorzystaniem portu drzewnego, w 1907 r. wprowadzono opłaty za składowanie w nim drewna.

    Bydgoska Fabryka Kabli (Tele-Fonika Kable S.A. – zakład Bydgoszcz) – fabryka w Bydgoszczy założona w 1920 roku, samodzielna do 1999, od 2003 należąca do grupy kapitałowej Tele-Fonika Kable S.A. w Myślenicach, najstarsza istniejąca fabryka kabli w Polsce.Regaty - zawody sportowe prowadzone na wodzie lub lodzie przy wykorzystaniu odpowiedniego sprzętu. Z regat rozgrywanych na wodzie można wyróżnić:

    Ogromny rezerwuar surowca przyczynił się do powstania wielu przedsiębiorstw przemysłu drzewnego w Bydgoszczy, które zajmowały nabrzeża dolnej Brdy. O lokalizacji zakładów nad rzeką decydowały względy praktyczne, gdyż droga wodna ułatwiała dowóz potrzebnego surowca, dawała możliwość założenia własnego portu drzewnego, magazynowania drzewa przeznaczonego do obróbki i zbytu wyprodukowanych artykułów transportem wodnym. Na początku XX wieku na brzegach Brdy zlokalizowanych było kilkadziesiąt tartaków, stolarni i innych fabryk wykorzystujących drzewny surowiec. Natomiast w Śródmieściu Bydgoszczy, w zakładach nie połączonych z drogą wodną koncentrował się przeważnie drobny przemysł drzewny (stolarnie, fabryki mebli).

    Jaz Czersko Polskie – jaz walcowy położony w rejonie ujścia Brdy do Wisły w Bydgoszczy, na stopniu wodnym „Czersko Polskie” otwierającym drogę wodną Wisła-Odra.Królestwo Polskie (ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje), potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka – kadłubowe państwo polskie istniejące w latach 1815-1832, a później do 1918 r. jako część składowa Imperium Rosyjskiego. Zostało utworzone decyzją kongresu wiedeńskiego. Wbrew obiegowym opiniom Królestwo Polskie było państwem suwerennym i niepodległym (do 1832 r.), posiadającym własną konstytucję, Sejm, wojsko, monetę i szkolnictwo z Uniwersytetem Warszawskim, a czynności urzędowe odbywały się w języku polskim. Polskę łączyły z Rosją - osoba Monarchy (każdorazowy Imperator Rosji był jednocześnie Królem Polski i pod takim tytułem występował w Królestwie) oraz polityka zagraniczna, należąca do prerogatyw królewskich. Koroną królestwa była Polska Korona Cesarska. 26 lutego 1832 roku król Mikołaj I Romanow zniósł konstytucję Królestwa zastępując ją Statutem Organicznym, który likwidował Sejm i samodzielną armię, znosił unię międzypaństwową i włączał Królestwo do cesarstwa na zasadzie autonomii administracyjnej, przywrócił urząd namiestnika sprawującego władzę cywilną i wojskową.

    Gwałtowny rozwój przemysłu drzewnego w Bydgoszczy nastąpił po 1890. W latach 1890-1907 przeciętnie działało od 10 do 25 czynnych tartaków. Ok. 12 z nich było dużymi zakładami należącymi do berlińskich handlarzy drewnem.

    Największe tartaki w Bydgoszczy w okresie 1875-1910:

    Tartak Salomona Seliga przy ul. Toruńskiej – początek XX wieku

    W 1907 we wszystkich tartakach bydgoskich przerobiono 500 000 m³ drzewa, przy zatrudnieniu około 1600 robotników. Na początku XX wieku było w Bydgoszczy 83 stolarni i parkieciarni, w tym 8 większych oraz 3 istniejące przy tartakach. Istniało również 8 stolarni meblarskich, w tym największa w Bydgoszczy fabryka mebli Fryderyka Hegego, zatrudniająca 200 osób (późniejsze Bydgoskie Fabryki Mebli), której produkty eksportowano do wielu krajów Europy. Pozostałe fabryki przemysłu drzewnego to fabryki listew, skrzyń do cygar, brykietów drzewnych, żaluzji, ram oraz tokarnie.

    Bydgoskie Zakłady Sklejek „Sklejka-Multi” SA – fabryka w Bydgoszczy założona w 1914 roku, jeden z 6 producentów sklejek w Polsce.Most Portowy – most kolejowy, stalowy na rzece Brdzie, położony w dzielnicy Czersko Polskie, przy torze regatowym w Bydgoszczy.

    Dla potrzeb przemysłu drzewnego powstały również przedsiębiorstwa wytwarzające maszyny i urządzenia do obróbki drewna (traki, piły, kotły parowe), z których niektóre przedsiębiorstwa istnieją do czasów obecnych (np. Fabryka Obrabiarek do Drewna, BZE Belma itd.) Cały przemysł drzewny rozwinięty w Bydgoszczy dzięki tranzytowi drewna drogą wodną do Niemiec oraz możliwości jego składowania w Porcie Drzewnym zatrudniał w okresie największego rozwoju 6,2 tys. pracowników. Odbiorcą produktów drzewnych z Bydgoszczy był rynek niemiecki, w tym przede wszystkim Berlin (85% udział), do którego transport odbywał się drogą wodną.

    Bydgoszcz (łac. Bidgostia, niem. Bromberg) – miasto na prawach powiatu w północnej Polsce, historycznie leży na Kujawach, nad rzeką Brdą i Kanałem Bydgoskim, którego wschodni fragment graniczy na Wiśle, największe miasto województwa kujawsko-pomorskiego. Jest siedzibą Wojewody Kujawsko-Pomorskiego.Republika Weimarska – potoczna nazwa państwa niemieckiego istniejącego w latach 1919-1933 (nazwa urzędowa: Rzesza Niemiecka). Powstała w wyniku rewolucji listopadowej 1918. Było to państwo federalne, demokratyczne, z mieszaną prezydencko-parlamentarną formą rządów. Parlamentem był Reichstag, stolicą – Berlin. Nazwa republiki pochodzi od miasta Weimar, w którym obradowało zgromadzenie narodowe, uchwalające konstytucję. Na powstanie republiki bezpośredni wpływ miały skutki I wojny światowej. Upadek republiki spowodowało powstanie i umocnienie się nazizmu.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Brdyujście – osiedle w Bydgoszczy w rejonie ujścia rzeki Brdy do Wisły. Znajduje się tam tor regatowy oraz śluzy, jaz i elektrownia wodna, będące elementem Bydgskiego Węzła Wodnego. W 1939 w Brdyujściu znajdował się port Oddziału Wydzielonego Rzeki Wisły (tzw. flotylli wiślanej).
    Ukraina (ukr. Україна, Ukrajina) – państwo położone w Europie Wschodniej. Graniczy od północy z Białorusią, od zachodu z Polską, Słowacją i Węgrami, od południa z Rumunią i Mołdawią oraz Morzem Czarnym i Morzem Azowskim, od północnego wschodu i wschodu z Federacją Rosyjską. Ukraina jest członkiem założycielem ONZ, członkiem Światowej Organizacji Handlu, Rady Europy, Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej oraz organizacji regionalnych i subregionalnych, tj. Wspólnoty Niepodległych Państw, OBWE, GUAM i Organizacji Państw Morza Czarnego.
    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>
    Niemiecko-polska wojna celna − ekonomiczno-polityczny konflikt pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Rzeszą Niemiecką w 1925 roku.
    Port rzeczny w Bydgoszczy – port handlowy żeglugi śródlądowej, położony na rzece Brdzie w Bydgoszczy, należący do przedsiębiorstwa Żegluga Bydgoska.
    Imperium Rosyjskie, Cesarstwo Rosyjskie (ros. Российская империя) – oficjalna nazwa Rosji w latach 1721–1917. Imperium Rosyjskie u szczytu swej potęgi w 1866 roku liczyło 23,7 mln km² i było trzecim najrozleglejszym państwem w historii ludzkości, po imperium brytyjskim i Wielkim Ułusie Mongolskim. Stolicą Imperium Rosyjskiego był przez niemal cały okres jego istnienia Petersburg. W początkowym okresie historii Imperium krótkotrwałą rolę stolicy pełniła także Moskwa (1728–1730), pozostająca do 1812 roku największym miastem Rosji i miejscem koronacji carów.
    Śluza wodna – budowla hydrotechniczna wznoszona na kanałach żeglownych, rzekach (jako fragment jazu) oraz pomiędzy jeziorami. Są one budowane w celu umożliwienia podczas żeglugi pokonywania różnic poziomu wody przez jednostki pływające (np. statki, barki, jachty). Śluza to fragment kanału przegrodzony komorą wodną. Wyróżnia się śluzy jednokomorowe pojedyncze do śluzowania jednego statku, podwójne (dwustronne) z przesuniętymi głowami do śluzowania jednocześnie dwóch statków oraz bliźniacze (równoległe) - tj. dwie jednakowe śluzy położone obok siebie. W przypadkach, gdy drogi wodne łączą się ze sobą pod ostrym kątem stosowane są śluzy workowate umożliwiające opuszczenie śluzy na wstecznym biegu lub zwrotnicze - gdy śluza łączy więcej niż dwie drogi wodne. Komora śluzowa jest zamknięta ruchomymi wrotami. Najczęstsze zamknięcia to wrota jedno- lub dwu skrzydłowe, rzadziej spotykane są zamknięcia walcowe.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.029 sek.