Polski system orderowo-odznaczeniowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Order Krzyża Wojskowego I, II i III klasy
Polskie odznaczenia wojskowe

Polski system orderowo-odznaczeniowy – zhierarchizowany sposób nagradzania poprzez odznaczanie osób zasłużonych dla państwa polskiego, wyraz uhonorowania ich zasług zawodowych lub indywidualnego męstwa. Starszeństwo (hierarchia ważności, niekiedy określana również słowem precedencja) polskich orderów i odznaczeń państwowych jest regulowane przepisami prawa rangi ustawowej.

Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości – polskie pamiątkowe państwowe odznaczenie cywilne ustanowione 15 czerwca 2018 r. jako dowód wdzięczności oraz wyraz szacunku dla osób, które położyły szczególne zasługi w służbie Państwu i społeczeństwu. Medal Virtus et Fraternitas (Cnota i Braterstwo) – polskie państwowe odznaczenie cywilne ustanowione na mocy ustawy z dnia 9 listopada 2017 r. o Instytucie Solidarności i Męstwa.
.mw-parser-output div.cytat{display:table;border:1px solid #aaa;padding:0;margin-top:0.5em;margin-bottom:0.8em;background:#f9f9f9}.mw-parser-output div.cytat>blockquote{margin:0;padding:0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo{text-align:right;padding:0 1em 0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo::before{content:"— "}.mw-parser-output div.cytat.środek{margin-left:auto;margin-right:auto}.mw-parser-output div.cytat.prawy{float:right;clear:right;margin-left:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.lewy{float:left;clear:left;margin-right:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.prawy:not([style]),.mw-parser-output div.cytat.lewy:not([style]){max-width:25em}

Ordery i odznaczenia stanowią najwyższe wyróżnienie zasług cywilnych i wojskowych, w czasie pokoju lub wojny, dla chwały i rozwoju Rzeczypospolitej Polskiej

Krzyż Wolności i Solidarności – polskie państwowe odznaczenie cywilne, nadawane działaczom opozycji wobec dyktatury komunistycznej w PRL. Zostało ustanowione ustawą z dnia 5 sierpnia 2010. Po raz pierwszy Krzyż został nadany w czerwcu 2011 przy okazji obchodów 35. rocznicy Wydarzeń Radomskich.Starszeństwo (także zasada lub porządek starszeństwa) – reguła nakazująca ustalić kolejność elementów zbioru (np. osób lub odznaczeń) według ich wieku, stażu czy rangi (ważności). Jest to relacja asymetryczna.

Charakterystyka[ | edytuj kod]

Art. 138 Konstytucji RP stanowi, że Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nadaje ordery i odznaczenia, co jest równoznaczne z prowadzeniem wyłącznie przez niego polityki orderowej w imieniu Polski.

Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II (KUL, łac. Catholica Universitas Lublinensis Ioannis Pauli II) – niepubliczny katolicki uniwersytet mieszczący się w Lublinie, posiadający pełne prawa uczelni publicznej i finansowany z budżetu państwa na zasadach uczelni publicznych. Założony w 1918, do 1928 pod nazwą Uniwersytet Lubelski, od 16 października 2005, na podstawie uchwały Senatu zatwierdzonej przez Episkopat Polski, uczelnia zmieniła nazwę na Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II. W 1938 roku KUL uzyskał prawo do nadawania stopni naukowych.Tomasz Orłowski (ur. 1 sierpnia 1956 w Łodzi) – polski dyplomata i wykładowca, ambasador RP we Francji i Księstwie Monako. Jest żonaty, ma dwie córki.

Możliwe są dwa tryby nadawania:

  1. urzędowy, gdy inicjatorem jest Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej,
  2. wnioskowy, gdy inicjatorem jest organ umocowany ustawowo (premier, minister, kierownik urzedu centralnego, wojewoda).

Do ustawowego organu mogą z inicjatywą zgłosić się podległe im jednostki, organy samorządowe, organizacje społeczne i zawodowe, co nakłada na organ wyższy konieczność ich weryfikacji pod względem formalnym i merytorycznym oraz powiadomienie wnioskodawcy, jeśli wniosek został odrzucony.

Fryderyk August I, właśc. Fryderyk August Józef Maria Antoni Jan Nepomucen Alojzy Ksawery Wettyn niem. Friedrich August Joseph Maria Anton Johann Nepomuk Aloys Xaver Wettyn (ur. 23 grudnia 1750 w Dreźnie, zm. 5 maja 1827) – elektor saski (jako Fryderyk August III Sprawiedliwy) w l. 1763–1806, król saski w l. 1806–1827, książę warszawski (jako Fryderyk August) w l. 1807–1815.Polski Instytut Spraw Międzynarodowych (PISM) to państwowa jednostka organizacyjna powołana w obecnej formie ustawą z dnia 20 grudnia 1996 r. w celu prowadzenia działalności badawczej, analitycznej, szkoleniowej i archiwistycznej w zakresie spraw międzynarodowych. Dyrektora PISM powołuje Prezes Rady Ministrów na kadencje pięcioletnie. Bieżący nadzór nad pracą instytutu sprawuje minister spraw zagranicznych.

Podobnie wyglądają tryby odbierania:

  1. urzędowy, gdy inicjatorem jest Prezydent RP,
  2. wnioskowy, gdy inicjatorem jest organ umocowany ustawowo (kapituły orderów, a także premier, minister, kierownik urzędu centralnego oraz wojewoda).

Zgodnie z art. 5 ustawy z 16 października 1992 r. o orderach i odznaczeniach do Prezydenta należy wydawanie zezwoleń na przyjmowanie przez obywatela polskiego orderu, odznaczenia lub innego zaszczytnego wyróżnienia nadanego przez najwyższe władze państwa obcego.

Krzyż Kampanii Wrześniowej 1939 r. – odznaka pamiątkowa ustanowiona dekretem Prezydenta RP na Uchodźstwie Edwarda Raczyńskiego z 1 września 1984.Wielkopolski Krzyż Powstańczy – polskie odznaczenie wojskowe, ustanowione dekretem Rady Państwa w dniu 1 lutego 1957 w celu nagrodzenia zasług uczestników powstania wielkopolskiego 1918–1919. Z dniem 8 maja 1999 nadawanie Krzyża uznano za zakończone.

W Polsce obecnie nadawanych jest pięć orderów (cztery z nich posiadają swoje kapituły), jedenaście odznaczeń cywilnych (sześć w formie krzyża i pięć medali) i trzynaście odznaczeń wojskowych (siedem w formie krzyża i sześć w postaci gwiazd o charakterze pamiątkowym). Przyznawanie jednego orderu wojennego (Virtuti Militari) i dwóch odznaczeń wojennych (Krzyż Walecznych oraz Krzyż Zasługi z Mieczami) zostało wstrzymane, gdyż mogą być przyznawane wyłącznie w czasie prowadzonej przez Polskę wojny i do pięciu lat po jej ukończeniu.

Lotniczy Krzyż Zasługi z Mieczami – polskie odznaczenie przyznawane żołnierzom Sił Powietrznych i innych rodzajów Sił Zbrojnych za zasługi w działaniach przeciw terroryzmowi lub podczas operacji pokojowych i stabilizacyjnych, nie bezpośrednio w starciu z przeciwnikiem. Jest jednym z odznaczeń wojskowych, które nadawane są w Polsce za działania zbrojne w czasie pokoju.Medal 3 Maja – polskie odznaczenie wojskowe i cywilne, ustanowione uchwałą Prezydium Rady Ministrów RP 25 kwietnia 1925. Medal miał być nagrodą za wydajną pracę w każdej dziedzinie oraz wybitne osiągnięcia na niwie sportowej.

Zbiorowościom może zostać nadany jedynie Krzyż Kawalerski Orderu Krzyża Wojskowego i Krzyż Wojskowy, które mogą otrzymać formacje walczące. W okresie prowadzenia wojny (a później w ciągu 5 lat od jej zakończenia) istnieje również możliwość odznaczania formacji walczących i miejscowości Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari i Krzyżem Walecznych. Wszystkie ordery i odznaczenia mogą być przyznane jedynie w wyjątkowych przypadkach pośmiertnie, wyłącznie w uznaniu szczególnych i godnych upamiętnienia zasług dla Rzeczypospolitej Polskiej. Cudzoziemcy mogą je otrzymać za zasługi dla RP lub jej obywateli lub stosownie do zwyczajów międzynarodowych (wymaga zgody głowy państwa zagranicznego, uzyskiwanej za pośrednictwem protokołu dyplomatycznego).

Medal 10-lecia Polski Ludowej – polskie cywilne odznaczenie państwowe ustanowione dekretem Rady Państwa 12 maja 1954 roku, jako odznaczenie jubileuszowe w związku ze zbliżającą się dziesiątą rocznicą powstania Polski Ludowej. Medal zaprojektowany został w 1954 roku przez Józefa Gosławskiego. Odznaczenie przyznawano w okresie od 22 lipca 1954 do 22 lipca 1955.Znak Honorowy – odznaczenie ustanowione w Królestwie Kongresowym 12 maja 1829 roku (starego stylu) „na wynagrodzenie ciągłej i nieskazitelnej służby” (zarówno wojskowych, jak i urzędników cywilnych).

Kolejność noszenia orderów i odznaczeń w okresie III Rzeczypospolitej, po roku 1989 początkowo była normowana przez poprzednie przepisy. W związku z całkowitą zmianą systemu orderów i odznaczeń w 1992, kwestia kolejności została uregulowana na nowo rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 listopada 1992 r. w sprawie opisu, materiału, wymiarów, wzorów rysunkowych oraz sposobu i okoliczności noszenia odznak, orderów i odznaczeń. Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 31 lipca 2007 r. (wejście w życie 10 października 2007 r.) kolejność orderów i odznaczeń została w znacznym stopniu zmieniona. Kolejne Rozporządzenie Prezydenta RP określiło kolejność po ustanowieniu nowych orderów i odznaczeń.

Order Krzyża Wojskowego (OKW) – polski order wojskowy przyznawany żołnierzom Sił Zbrojnych i osobom cywilnym za wybitne zasługi w działaniach przeciw terroryzmowi lub podczas operacji pokojowych. Stanowi najwyższe z odznaczeń wojskowych, nadawanych w Polsce za czyny bojowe w czasie pokoju.Kazimierz Sejda, ur. jako Kazimierz Seide (ur. 1900 we Lwowie, zm. 1959 w Hamburgu) – polski pisarz, oficer Wojska Polskiego.

Starszeństwo polskich orderów i odznaczeń jest przedstawione poniżej. W takiej kolejności nosi się na lewej piersi baretki lub miniatury odznaczeń, z prawej do lewej strony. Kolejność ta odnosi się też do noszenia pełnych odznak orderów i odznaczeń, z wyjątkiem części orderów najwyższych klas noszonych na wstędze. Ordery Virtuti Militari można nosić jednocześnie (jeśli osoba odznaczona jest wielokrotnie) zgodnie ze starszeństwem, inne ordery nosi się wyłącznie w najwyższej posiadanej klasie.

Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 – polskie państwowe odznaczenie wojskowe ustanowione dekretem, Rady Ministrów zatwierdzonym przez KRN z dnia 26 października 1945 roku „ ... w celu upamiętnienia zwycięstwa Narodu Polskiego i Jego Sprzymierzeńców nad barbarzyństwem hitlerowskim i triumfu idei wolności demokratycznej oraz dla odznaczenia osób, które swoim działaniem lub cierpieniem w kraju lub zagranicą w czasie do 9 maja 1945 roku przyczyniły się do tego zwycięstwa i triumfu...”.II Rzeczpospolita (II RP) – Rzeczpospolita Polska w latach 1918–1945, od odzyskania suwerenności państwowej w 1918 do wycofania uznania międzynarodowego dla Rządu RP na uchodźstwie w konsekwencji wykonania porozumień między mocarstwami wielkiej trójki na konferencji jałtańskiej w 1945.

System polskich orderów i odznaczeń państwowych uzupełnia zestaw kilkudziesięciu odznaczeń resortowych, nadawanych przez ministrów lub osoby do tego uprawnione, zwykle wysokiego urzędnika kierującego centralnym organem administracji państwowej, instytucją lub organizacją.

Aktualne starszeństwo[ | edytuj kod]

  • Order Orła Białego
  • Order Wojenny Virtuti Militari – klasy od I do V
  • Order Odrodzenia Polski – klasy od I do V
  • Order Krzyża Wojskowego – klasy od I do III
  • Order Krzyża Niepodległości – klasy: I i II
  • Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej – klasy od I do V
  • oznaki innych polskich orderów w kolejności ich otrzymania
  • Krzyż Walecznych
  • Krzyż Wojskowy
  • Krzyż Zasługi za Dzielność
  • Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami
  • Krzyż Wolności i Solidarności
  • Medal Virtus et Fraternitas (od 14 listopada 2018)
  • Złoty Krzyż Zasługi
  • Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami
  • Srebrny Krzyż Zasługi
  • Brązowy Krzyż Zasługi z Mieczami
  • Brązowy Krzyż Zasługi
  • Wojskowy Krzyż Zasługi z Mieczami, Morski Krzyż Zasługi z Mieczami, Lotniczy Krzyż Zasługi z Mieczami (równorzędne między sobą)
  • Wojskowy Krzyż Zasługi, Morski Krzyż Zasługi, Lotniczy Krzyż Zasługi (równorzędne między sobą)
  • Medal za Ofiarność i Odwagę
  • Złoty Medal za Długoletnią Służbę
  • Srebrny Medal za Długoletnią Służbę
  • Brązowy Medal za Długoletnią Służbę
  • Medal za Długoletnie Pożycie Małżeńskie
  • Gwiazdy
  • oznaki innych polskich odznaczeń w kolejności ich otrzymania (m.in. aktualne: Krzyż Zesłańców Sybiru, Krzyż Wschodni, Krzyż Zachodni i Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości)
  • oznaki orderów i odznaczeń obcych państw w sposób określony przepisami tych państw
  • Starszeństwo do 10 października 2007[ | edytuj kod]

  • Order Orła Białego
  • Order Wojenny Virtuti Militari klasy od I do V
  • Order Odrodzenia Polski klasy od I do V
  • Order Krzyża Wojskowego klasy od I do III
  • Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej klasy od I do V
  • oznaki innych orderów w kolejności ich otrzymania
  • Krzyż Walecznych
  • Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami
  • Złoty Krzyż Zasługi
  • Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami
  • Krzyż Zasługi za Dzielność
  • Srebrny Krzyż Zasługi
  • Brązowy Krzyż Zasługi z Mieczami
  • Brązowy Krzyż Zasługi
  • Medal za Ofiarność i Odwagę
  • Medal za Długoletnie Pożycie Małżeńskie
  • odznaki innych odznaczeń w kolejności ich otrzymania
  • odznaki orderów i odznaczeń obcych państw w sposób określony przepisami tych państw
  • Pozostałe odznaczenia, które z dniem 16 października 1992 r. włączone zostały do systemu odznaczeń państwowych (z okresem nadawania):

    Medal za Uratowanie Ginących – polskie odznaczenie cywilne ustanowione w styczniu 1828 roku przez Mikołaja I celem uhonorowania osób, które z narażeniem życia ratowały ludzi z pożarów, tonących lub innych okoliczności zagrażających życiu.Odznaki tytułów honorowych – odznaki przyznawane wraz z tytułami honorowymi w czasach PRL i krótko w czasie III Rzeczypospolitej. Służyły do wyróżniania wybitnych specjalistów o wyjątkowym dorobku zawodowym i wieloletniej pracy.
  • Medal Wojska (1992–1992)
  • Medal Morski (1992–1992)
  • Medal Lotniczy (1992–1992)
  • Medal Morski Polskiej Marynarki Handlowej (1992–1992)
  • Krzyż Kampanii Wrześniowej (1992–1992)
  • Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino (1992–1992)
  • Krzyż Armii Krajowej (1992–1999)
  • Krzyż Batalionów Chłopskich (1992–1999)
  • Krzyż Narodowego Czynu Zbrojnego (1992–1999)
  • Śląski Krzyż Powstańczy (1992–1999)
  • Wielkopolski Krzyż Powstańczy (1992–1999)
  • Krzyż Partyzancki (1992–1999)
  • Medal za Warszawę 1939–1945 (1992–1999)
  • Medal za Odrę, Nysę, Bałtyk (1992–1999)
  • Medal Za udział w wojnie obronnej 1939 (1992–1999)
  • Warszawski Krzyż Powstańczy (1992–1999)
  • Krzyż Oświęcimski (1992–1999)
  • Krzyż Bitwy pod Lenino (1992-1999)
  • Krzyż Czynu Bojowego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie (1992–1999)
  • Krzyż za udział w Wojnie 1918–1921 (1992–1999)*
  • (*) Krzyż za udział w Wojnie 1918–1921 w latach 1990–1992 był noszony po Krzyżu Walecznych, a po roku 1992 – po obecnie obowiązujących odznaczeniach państwowych.

    Odznaka Nagrody Państwowej – odznaka dla osób nagrodzonych „Państwową nagrodą za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego i sztuki”, nadawana w czasach PRL. Monarchia absolutna, absolutyzm – forma rządów występująca przede wszystkim we wczesnonowożytnej oraz starożytnej monarchii (przykładem starożytnej monarchii absolutnej może być ustrój Cesarstwa Rzymskiego) oraz mające ją uzasadnić doktryny polityczne.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Order Krzyża Niepodległości (OKN) – piąte w kolejności polskie państwowe odznaczenie cywilne, nadawane osobom, które w latach 1939–1956 jako ochotnicy lub podejmując się służby ponad wymaganą od nich miarę położyły zasługi w obronie niepodległości Państwa Polskiego. Zostało ustanowione ustawą z dnia 5 sierpnia 2010 i jest kontynuacją ustanowionego 29 października 1930 Krzyża Niepodległości.
    Księstwo Warszawskie (fr. Duché de Varsovie, niem. Herzogtum Warschau) – istniejące w latach 1807–1815, formalnie niepodległe, jednak w rzeczywistości podporządkowane napoleońskiej Francji państwo, było namiastką państwa polskiego. Władcą suwerennym Księstwa był król Królestwa Saksonii, które wchodziło w skład Związku Reńskiego, będącego protektoratem pierwszego Cesarstwa Francuskiego.
    Order chlebowy – potoczna nazwa dla wszystkich wysokich odznaczeń państwowych (grupę tę tworzyło sześć orderów i piętnaście odznak tytułów honorowych) w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, których nadanie dawało specjalne uprawnienia emerytalno-rentowe. Ten dodatek do rent i emerytur zwany był powszechnie dodatkiem chlebowym. Najbardziej znanym określeniem był tzw. krzyż chlebowy, czyli Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, będący najniższą, V klasą tego Orderu, który był nadawany z tzw. „automatu” za 30 przepracowanych lat, np. nauczycielom (od 1972), górnikom, hutnikom, urzędnikom państwowym i pracownikom upowszechniania kultury (w latach 80.). W sumie nadano go 63 416 razy, a łączna liczba wszystkich odznaczeń chlebowych to około 900 tys.. Niezależnie od liczby posiadanych odznaczeń chlebowych, osobom uprawnionym przysługiwał tylko jeden dodatek.
    Stefan Sławomir Oberleitner (ur. 1931 w Wilnie) – podpułkownik rezerwy Wojska Polskiego, falerysta i autor wielu publikacji z tej dziedziny.
    Krzyż i Medal Ochotniczy za Wojnę - polskie państwowe odznaczenia wojskowe ustanowione tuż przed II wojną światową i nadawane przez rząd polski na emigracji.
    Stanisław ze Szczepanowa (ur. ok. 1030 w Szczepanowie, zm. 11 kwietnia 1079 w Krakowie) – polski duchowny katolicki, biskup krakowski, męczennik, święty Kościoła katolickiego, jeden z głównych patronów Polski.
    Rzeczpospolita, od XVII wieku częściej znana jako Rzeczpospolita Polska (lit. Respublika lub Žečpospolita, biał. Рэч Паспалітая, ukr. Річ Посполита, ros. Речь Посполитая, rus. Рѣчь Посполита, łac. Res Publica, współczesne znaczenie: republika) oraz Rzeczpospolita Obojga Narodów – państwo federacyjne złożone z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego istniejące w latach 1569–1795 na mocy unii lubelskiej (kres federacji w 1791 roku przyniosła Konstytucja 3 maja, ustanawiając państwo unitarne – Rzeczpospolitą Polską). Korona i Litwa stanowiły dla szlachty jedną całość, pomimo dzielących je różnic regionalnych, sprzecznych interesów i odrębności ustrojowych.

    Reklama