• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Poliandria



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Rarotonga – wyspa wchodząca w skład Południowych Wysp Cooka, należąca administracyjnie do terytorium zależnego Nowej Zelandii - Wyspy Cooka. Wyspa stanowi jednocześnie jednostkę administracyjną o takiej samej nazwie.Siostra – nazwa relacji rodzinnej dla innego dziecka wspólnych rodziców (siostra rodzona) lub tylko jednego wspólnego rodzica (siostra przyrodnia). Siostra jest krewną drugiego stopnia w linii bocznej płci żeńskiej i należy do rodzeństwa. Sensu stricto tzw. siostra przybrana (córka ojczyma lub macochy z ich poprzednich związków, będąca pasierbicą dla rodzonego ojca lub matki) nie jest krewną ani powinowatą.
    Kwestie ojcostwa[ | edytuj kod]

    W dziedzinie ojcostwa wobec potomstwa znane są różne przypadki rozwiązania kwestii jego ustalenia, od braku rozstrzygania tej kwestii, poprzez przypisanie każdego dziecka do jednego z mężów matki na zasadzie arbitralnej po uznanie wszystkich dzieci za potomstwo najstarszego lub najważniejszego z mężów.

    Plemnik, spermatozoid – gameta męska, haploidalna komórka rozrodcza wytwarzana przez gonadę osobnika płci męskiej służące do rozmnażania płciowego. Plemniki występują zarówno u zwierząt, jak i u roślin, choć różnią się budową. U zwierząt plemnik jest zwykle ruchliwy, o długości zależnej od gatunku: od 40, u waleni, do 250 mikrometrów u niektórych chrząszczy (u człowieka długości ok. 50–60 µm).Unalaska to wyspa leżąca na archipelagu Aleuty. Wyspa ta została odkryta w 1759 roku przez Rosjan. Przeszła w ręce Stanów Zjednoczonych po sprzedaży Alaski przez Rosję w roku 1867. Nazwa wyspy pochodzi od słowa Ounalashka, co oznacza "przy półwyspie", a nazwa Unalaska jest angielskojęzyczną transkrypcją słowa Ounalashka. Na wyspie leży też miasto o nazwie Unalaska.

    Kultury praktykujące poliandrię[ | edytuj kod]

    Indyjska Draupadi ze swoimi pięcioma mężami (Pandawami).

    Poliandria spotykana jest (lub odpowiednio była) w wybranych regionach na wielu kontynentach świata:

  • szczególnie w niektórych regionach Azji – przede wszystkim na obszarze himalajskim, tybetańskim i cejlońskim: wśród zróżnicowanych społeczności regionu Tybetu (zob. poliandria w Tybecie) i Himalajów (północne Indie: Khasowie, Jaunsarowie, Dardowie, Ladakhijczycy, do niedawna u ludu Dafla; Nepal: Nyinba, Szerpowie, Manangbasowie, Baragaunlesowie, Lepcza; Chiny: Tybetańczycy); na południu Indii (Toda, Thandanowie, Kammalanie); na Cejlonie (Syngalezi, Kandyjczycy). Poza tym w górskim plemieniu Tu-la z terenów Laosu oraz dawniej prawdopodobnie Ajnowie z Sachalinu i Wysp Kurylskich.
  • na wyspach Pacyfiku: wśród mieszkańców archipelagu Markizy na Oceanie Spokojnym, wyspy Rarotonga, Takume oraz wyspy Nowa Irlandia z Archipelagu Bismarcka; w Australii u plemienia Wakelbura (środkowe tereny dzisiejszego stanu Queensland).
  • w Ameryce Północnej – wśród takich ludów jak Szoszoni, dawniej: Pajuci, Paunisi, Pawiotso, Tlingici; Kaska (zob. rodzime kultury Ameryki); niektórych społeczności eskimoskich: między innymi Eskimosi z północnej Alaski, mieszkańcy Wysp Aleuckich (Unalaska).
  • w Ameryce Południowej – u Janomamów Shirishana z terenów Brazylii, Kaingangów z południowej Brazylii i Waurów ze środkowej Brazylii, Kolla z Andów na terenie południowego Peru i Boliwii, Rukujenów z gór Tumuc-Humac na pograniczu Brazylii i Gujany, dawniej też: Tupi-Kawahipabo, Poya, Aweikoma.
  • w Afryce między innymi wśród: Lele, Dinga, Pende i Bunda z terenów Konga; poliandria bywała też akceptowana wśród Guanczów na niektórych spośród Wysp Kanaryjskich.
  • Społeczności, w których praktykowana jest poliandria, nie są liczebnie duże. Liczą sobie od około kilkuset osób (np. Todowie) do około 80 tysięcy (np. Khasowie). W sumie szacuje się, że zjawisko dotyczy co najmniej ponad 30. współczesnych społeczności i w żadnym z przypadków poliandria nie jest zgodna z miejscowym prawem.

    Lepczowie, Lepcza (nazwa własna: Rong-pa) - grupa etniczna w Azji, jej pierwotną siedzibą są tereny indyjskiego stanu Sikkim, współcześnie Lepczowie zamieszkują także tereny zachodniego Bhutanu i wschodniego Nepalu, a także okolice Dardżylingu w Indiach. W latach 90. XX wieku ich liczebność wynosiła około 70 tys. osób.Rodzeństwo – w genealogii i prawie dzieci tych samych rodziców bądź rodzica: wszyscy bracia i siostry w ogólności albo każdy z nich pojedynczo wobec drugiego z nich (tak zwłaszcza w tekstach prawnych).

    Historycznie poliandria była też praktykowana w niektórych kulturach Europy i Bliskiego Wschodu: w Sumerze (najstarsze jej świadectwa pochodzą z około 2900 roku p. n. e.); niekiedy w greckiej Sparcie; w Brytanii (chodzi o Brytów z okresu, kiedy zachowywali oni jeszcze swoje stare zwyczaje); wśród Medów (sąsiadujących z Persami i później przez nich podbitych). Także na Rusi, u Arabów w czasach przed powstaniem i rozniesieniem się Islamu (tzw. małżeństwo połączone – Nikah Ijtimah) i u autochtonów dzisiejszego Turkmenistanu.

    Andy (hiszp. Los Andes, Cordillera de los Andes) – góry fałdowe znajdujące się w Ameryce Południowej na terenie Wenezueli, Kolumbii, Ekwadoru, Peru, Boliwii, Chile oraz Argentyny. Góry ciągną się wzdłuż Oceanu Spokojnego od zatoki Paria na północy po Ziemię Ognistą na południu, na przestrzeni ponad 9000 km, co sprawia, że jest to najdłuższy łańcuch górski na Ziemi. Szerokość Andów wynosi 200–800 km. Najwyższe szczyty to Aconcagua (6962 m n.p.m.), Ojos del Salado (6893 m n.p.m.) oraz Nevado Pissis (6793 m n.p.m.).Wyspy Kurylskie (jap. クリル列島 – Kuriru Rettō albo 千島列島 – Chishima Rettō: Archipelag Tysiąca Wysp, ros. Курильские острова) – archipelag wysp wulkanicznych na Oceanie Spokojnym, pierwotnie zamieszkany przez Ainów. Położony między japońską wyspą Hokkaido a półwyspem Kamczatka. Składa się z ponad 30 większych i wielu mniejszych wysp. Ogólna powierzchnia ok. 10,5 tys. km². Wchodzą w skład obwodu sachalińskiego Federacji Rosyjskiej, południowa część archipelagu jest przedmiotem sporu prawnego pomiędzy Japonią a Rosją. Rosja proponowała w 1956, 2004 i 2006 roku oddanie Japonii dwóch z czterech spornych wysp, jednak Japonia nie przyjęła oferty.

    W różnych częściach świata, tradycyjne, rodzime kultury uległy znacznym przemianom lub zostały całkowicie zniszczone (trend ten dotyka też przypadków poliandrii współcześnie) dlatego też trudno oszacować jak często poliandria mogła występować, na przestrzeni dziejów, w przeszłości.

    Współczesna kultura zachodnia wyklucza poliandrię – prawodawstwo uznaje wspólne bycie z jedną kobietą w związku małżeńskim za bezprawie. Kobiecie, która ma męża, a chciała by się ponadto związać z drugim mężczyzną nie oferuje się nic poza koniecznością wyboru. Z drugiej strony mężczyznom w takiej sytuacji proponuje się jedynie walkę o zagarnięcie kobiety na wyłączność. Tym niemniej różne formy małżeńskie stają się coraz częściej przedmiotem debat – przykładowo szwedzki parlament dyskutował projekt dopuszczenia między innymi poliandrii.

    Sumer (Szumer, Sumeria; sum. Ki-en-gir, hebr. שִׁנְעָר Szinear – por. Gen 10:10) – starożytna kraina leżąca w południowej części Mezopotamii (dzisiaj południowy Irak). Zamieszkiwali ją Sumerowie. Sumerowie stworzyli wysoko rozwiniętą cywilizację, uznawaną za kolebkę kultur Bliskiego Wschodu i Europy. Wybudowali na terenie Mezopotamii szereg miast, z których największe to: Eridu, Ur, Lagasz, Umma, Uruk, Kisz, Sippar.Etologia (gr. ήθος - obyczaj) – dziedzina zoologii, zajmująca się szeroko pojętymi badaniami zachowań zwierząt, zarówno dziedziczonych jak i nabytych, ich aspektem przystosowawczym, rozwojem osobniczym, orientacją przestrzenną, zachowaniami społecznymi.

    Możliwe przyczyny poliandrii[ | edytuj kod]

    Można wskazać wiele przyczyn występowania poliandrii – mogą to być powody lub motywacje mające podłoże gospodarcze, społeczne, demograficzne, seksualne, osobiste, i inne, np.:

  • chwiejność (labilność) liczebnej równowagi płci – Mimo względnej równowagi płci w społeczeństwach często występuje labilność (chwiejność) liczebnej równowagi płci – poliandria występuje w naturalny i oczywisty sposób tam gdzie w społeczności jest mniej kobiet niż mężczyzn. Uzupełniana też jest wówczas równolegle innymi formami małżeńskimi, na przykład małżeństwami multilateralnymi (w tej odmianie gdzie liczba współmężów jest większa niż liczba współżon). Bywa i tak, że poliandria uzupełnia dominującą w społeczności poligynię, skutkiem której dla wielu mężczyzn brakuje kobiet. Choć obecnie obserwuje się pewną przewagę liczebną kobiet, to w przeszłości mogło być odwrotne – jest to jeden z prawdopodobnych powodów, dla których poliandria w zamierzchłych czasach mogła występować częściej niż się obecnie przyjmuje.
  • zróżnicowanie płci – mężczyźni są zwykle bardziej aktywni w sferze gospodarczej (uprawa ziemi, wypas zwierząt, polowania, handel), bywa, że częściej podróżują, podejmują działania związane z wojowaniem i obronnością; z drugiej strony kobiety bywają mniej mobilne – z racji ciąży, rodzenia, połogu i opieki nad potomstwem mają większą skłonność do przebywania w jednym miejscu. Wybranie monogamii skutkuje nieobecnością męża w domostwie, często przez długie okresy, przez co kobiecie i jej potomstwu trudniej wówczas żyć bez wsparcia; w przypadku poliandrii gdy jeden mąż pozostaje w domostwie drugi może w tym czasie spokojnie pracować poza domem.
  • synergia wynikająca ze współpracy kilku mężczyzn w jednym domostwie – bywa, że jeden mężczyzna nie jest w stanie wypracować odpowiedniej ilości zasobów, lepsze oparcie rodzinie zapewniają zsumowane zasoby wypracowane przez kilku mężczyzn (powód brany pod uwagę szczególnie tam gdzie dość wyraźnie widać, że domostwa prowadzone przez parę monogamiczną są uboższe od domostw prowadzonych przez małżeństwa poliandryczne. Istotnie poliandria ma między innymi miejsce wśród ludów zamieszkujących obszary o niekorzystnych warunkach przyrodniczych, np. u niektórych plemion eskimoskich, indiańskich (np. Szoszonów) i w Tybecie, gdzie tylko praca kilku mężczyzn jest w stanie zapewnić rodzinie utrzymanie. Poliandria występuje także w niektórych społecznościach afrykańskich (Bahimowie), obok monogamii i poligynii, w przypadku gdy opłata za żonę jest zbyt wysoka dla biedniejszych członków społeczności – możliwy jest wtedy związek grupy mężczyzn z jedną kobietą.
  • unikanie rozdrobnienia dziedziczonych dóbr – powód występujący szczególnie w społecznościach żyjących z rolnictwa (dzielenie uprawnej ziemi przekazywanej przez ojca synom prowadzi do sytuacji kiedy części stają się tak małe, że nie wystarczają już na to by być podstawą wyżywienia nawet małej rodziny). Poliandria braterska sprawia, że wszyscy bracia pozostają w domostwie rodziców i gospodarują, razem z wspólną żoną, niepodzieloną ziemią.
  • unikanie nadmiernego przyrostu naturalnego – powód najczęściej wskazywany przez etologów: w górach i na mniejszych wyspach taki przyrost szybko doprowadziłby do głodu i zniweczyłby całe życie społeczne lub zmusiłby mieszkańców do migracji (jednak także na obszarach rozległych i żyznych brak poliandrii prowadzi do wzrostu ludności, przeludnienia a skutkiem tego do degradacji środowiska naturalnego i do konfliktów wojennych – efekt taki przyniosły kultury Europy i Chin ze swoją polityką ekspansji i budowania potęgi liczebnej). Gdy kilku mężczyzn ma za żonę jedną i tą samą kobietę, w ich związku rodzi się mniej dzieci niż gdyby każdy z nich założył własną rodzinę. Istotnie o tym ile rodzi się dzieci w danej grupie społecznej decyduje liczba kobiet w wieku rozrodczym (a nie liczba mężczyzn). Jeśli odrzucimy stosowanie antykoncepcji i aborcji to przyrost naturalny nie wystąpi tylko wówczas jeśli liczba kobiet jest ograniczona i względnie stała. Jeśli jednak wszyscy mężczyźni mają mieć udział w posiadaniu potomstwa (jeśli nie poprzez rodzicielstwo genetyczne to przynajmniej przez społeczne) to poliandria jest wówczas lepszym rozwiązaniem niż celibat pewnej części społeczeństwa. Faktycznie poliandrię spotyka się np. w ślepo zakończonych dolinach himalajskich, gdzie nie ma możliwości rozprzestrzeniania się i jakikolwiek przyrost naturalny nie powinien istnieć – co zdaniem etologów stanowi krańcową formę dopasowania etologicznego (zob. poliandria w Tybecie).
  • szukanie pełnego zaspokojenia seksualnego i emocjonalnego – w myśl patriarchalizmu, kobiecie może i musi wystarczyć tylko jeden mężczyzna. Poliandria daje jej wówczas usankcjonowaną społecznie możliwość urozmaicenia swego życia seksualnego i emocjonalnego. Stanowi też lepszą alternatywę wobec rozbijania dotychczasowych małżeństw czy utrzymywania potajemnych kochanków. Za poliandrią mogą się więc opowiadać kobiety o silnym popędzie seksualnym, dużej atrakcyjności albo o dużych zasobach ekonomicznych. Przykładowo u Szoszonów zamożna kobieta może poślubić drugiego mężczyznę.
  • Małżeństwo – związek dwóch osób, zazwyczaj kobiety i mężczyzny, zatwierdzony prawnie i społecznie, regulowany zasadami, obyczajami, przekonaniami i postawami, określającymi prawa i obowiązki stron małżeństwa (partnerów) oraz status ich możliwego potomstwa. Małżeństwu powszechnie przypisuje się rolę założycielską wobec rodziny, co wiąże się z opieką nad dziećmi, ich wychowaniem i socjalizacją. Małżeństwo jest zazwyczaj potwierdzone przez ślub uznający jego strony za małżonków oraz niesie za sobą skutki prawne określone prawem małżeńskim.Szerpowie (tyb:ཤར་པ། transliteracja Wyliego shar pa, dosłownie "ludzie wschodu", z sher "wschód" + wa "lud") - lud tybetański zamieszkujący Himalaje w Indiach i Nepalu, przybyły na te tereny z Tybetu około XIII-XIV wieku. Populacja wynosi ok. 120 000 ludzi (dane z 1993-1995). Szerpowie w większości są wyznawcami tybetańskiej odmiany buddyzmu. Zamieszkują oni piętrowe domy z oborą na dole, są bowiem hodowcami jaków. Domy te zbudowane są zazwyczaj na wysokości 3 do 6 tys. metrów n.p.m.; to od wieków stałe środowisko Szerpów.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkuli zachodniej oraz w większej części na półkuli południowej, a w mniejszej – na półkuli północnej. Niekiedy uważana jest również za subkontynent Ameryki.
    Persowie – starożytny lud pochodzenia irańskiego, współcześnie zaś naród zamieszkujący głównie obszar Iranu (dawniej znanego jako Persja).
    Tybetańczycy (tyb.: བོད་པ།་ Wylie: Bod pa; chin. 藏族, pinyin: Zàng Zú) - naród zamieszkujący głównie Wyżynę Tybetańską, po inwazji chińskiej i aneksji Tybetu w 1951 r. stanowią obecnie mniejszość narodową w zachodnich Chinach (4,8 mln 1994 r.). Tybetańczycy zamieszkują również prowincje Qinghai, Syczuan, Gansu, Junnan oraz Indie (historyczny region Ladakh, zwany też niekiedy Tybetem Zachodnim, Sikkim oraz liczne skupiska emigracyjne w stanie Himachal Pradesh, w tym obecna siedziba XIV Dalajlamy Dharamsala), Nepal i Bhutan. Pod względem antropologicznym zaliczani są do rasy mongoloidalnej. Mówią językami tybetańskimi należącymi do tybeto-birmańskiej gałęzi rodziny chińsko-tybetańskiej. Posługują się pismem tybetańskim. Wyznają w większości buddyzm tybetański. Głównymi ośrodkami kultu religijnego są Lhasa i Xigazê.
    Pajutowie (nazwa własna i ang. Paiute – "Prawdziwi Ute" lub "Wodni Ute") – wędrowne plemię Indian północnoamerykańskich z szoszońskiej grupy języków uto-azteckich, zamieszkujące w przeszłości stany Arizona, Kalifornia, Idaho, Nevada, Oregon i Utah w Stanach Zjednoczonych.
    Sparta (gr. Σπάρτη Spártē, Λακεδαίμων Lakedaímōn, Lacedemon) – starożytne miasto oraz terytorium polis w południowej Grecji, na półwyspie Peloponez, główny ośrodek miejski Lakonii.
    Monogamia (stgr. μονογαμία, od μόνος (monos, jeden) i γάμος (gamos, małżeństwo) – najbardziej rozpowszechniony typ związku małżeńskiego, w którym jeden mężczyzna związany jest trwale z jedną kobietą, dając początek rodzinie. Monogamiczność związku oznacza ich wyłączną relację małżeńską na wszystkich płaszczyznach: społecznej, prawnej, duchowej, emocjonalnej, jak i biologicznej, seksualnej.
    Małżonkowie – osoby, które zawarły małżeństwo: mąż (mężczyzna) lub żona (kobieta). W legislacjach wszystkich państw małżonków mogą stanowić jeden mężczyzna i jedna kobieta (małżonkowie monogamiczni). W niektórych państwach zalegalizowano małżeństwo osób tej samej płci (małżeństwo jednopłciowe, małżeństwo homoseksualne). W niektórych krajach legalne są również małżeństwa poligamiczne i wówczas małżonków stanowią: jeden mąż z wieloma żonami (wielożeństwo, poligynia) lub rzadziej jedna żona z wieloma mężami (wielomęstwo, poliandria).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.884 sek.