Poliandria

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Poliandria (z stgr. πολύς polys – „liczny” oraz ἀνήρ aner, dopełniacz ἀνδρός andros – „mężczyzna”), wielomęstwo – forma poligamii, kiedy jedna kobieta ma kilku mężów jednocześnie. Poliandria jest rodzajem związku występującym znacznie rzadziej niż poligynia.

Plemnik, spermatozoid – gameta męska, haploidalna komórka rozrodcza wytwarzana przez gonadę osobnika płci męskiej służące do rozmnażania płciowego. Plemniki występują zarówno u zwierząt, jak i u roślin, choć różnią się budową. U zwierząt plemnik jest zwykle ruchliwy, o długości zależnej od gatunku: od 40, u waleni, do 250 mikrometrów u niektórych chrząszczy (u człowieka długości ok. 50–60 µm).Unalaska to wyspa leżąca na archipelagu Aleuty. Wyspa ta została odkryta w 1759 roku przez Rosjan. Przeszła w ręce Stanów Zjednoczonych po sprzedaży Alaski przez Rosję w roku 1867. Nazwa wyspy pochodzi od słowa Ounalashka, co oznacza "przy półwyspie", a nazwa Unalaska jest angielskojęzyczną transkrypcją słowa Ounalashka. Na wyspie leży też miasto o nazwie Unalaska.

Kultury poliandryczne należą do wyjątków, choć jest (i było) ich w sumie więcej niż się zwykle sądzi (wielu uznanych antropologów, takich jak na przykład Peter Murdock, w swoich pracach wymienia zaledwie po kilka społeczeństw poliandrycznych). Wielomęstwo dotyczy przede wszystkim marginalizowanych grup społecznych.

Lepczowie, Lepcza (nazwa własna: Rong-pa) - grupa etniczna w Azji, jej pierwotną siedzibą są tereny indyjskiego stanu Sikkim, współcześnie Lepczowie zamieszkują także tereny zachodniego Bhutanu i wschodniego Nepalu, a także okolice Dardżylingu w Indiach. W latach 90. XX wieku ich liczebność wynosiła około 70 tys. osób.Rodzeństwo – w genealogii i prawie dzieci tych samych rodziców bądź rodzica: wszyscy bracia i siostry w ogólności albo każdy z nich pojedynczo wobec drugiego z nich (tak zwłaszcza w tekstach prawnych).

Liczba współmężów związków poliandrycznych nie osiąga liczby kobiet spotykanych w najliczniejszych związkach poligynicznych.

Odmiany poliandrii[ | edytuj kod]

Wyróżnia się w ogólności:

  • poliandrię matrycentryczną – dziedziczenie majątku przekazywane jest z matki na dzieci (a nie z ojców na dzieci), również przez matkę przekazywane jest dzieciom nazwisko, kobieta wyszukuje sobie kandydatów na mężów (a przynajmniej jednego z mężów), małżeństwo jest zawierane z jej inicjatywy, po zawarciu małżeństwa nie ona przenosi się do domostwa mężów, ale to oni przenoszą się do jej domostwa, w każdej chwili może wziąć rozwód z jednym lub ze wszystkimi mężami
  • poliandrię patrycentryczną – kobieta nie ma własności (poza osobistą), przenosi się do domostwa mężów, mąż przejmuje inicjatywę w wyborze drugiego lub kolejnego męża i występują kolejne elementy przeciwstawne tym podanym dla poliandrii matrycentrycznej.
  • Istnieją też klasyfikacje szczegółowe:

    Andy (hiszp. Los Andes, Cordillera de los Andes) – góry fałdowe znajdujące się w Ameryce Południowej na terenie Wenezueli, Kolumbii, Ekwadoru, Peru, Boliwii, Chile oraz Argentyny. Góry ciągną się wzdłuż Oceanu Spokojnego od zatoki Paria na północy po Ziemię Ognistą na południu, na przestrzeni ponad 9000 km, co sprawia, że jest to najdłuższy łańcuch górski na Ziemi. Szerokość Andów wynosi 200–800 km. Najwyższe szczyty to Aconcagua (6962 m n.p.m.), Ojos del Salado (6893 m n.p.m.) oraz Nevado Pissis (6793 m n.p.m.).Wyspy Kurylskie (jap. クリル列島 – Kuriru Rettō albo 千島列島 – Chishima Rettō: Archipelag Tysiąca Wysp, ros. Курильские острова) – archipelag wysp wulkanicznych na Oceanie Spokojnym, pierwotnie zamieszkany przez Ainów. Położony między japońską wyspą Hokkaido a półwyspem Kamczatka. Składa się z ponad 30 większych i wielu mniejszych wysp. Ogólna powierzchnia ok. 10,5 tys. km². Wchodzą w skład obwodu sachalińskiego Federacji Rosyjskiej, południowa część archipelagu jest przedmiotem sporu prawnego pomiędzy Japonią a Rosją. Rosja proponowała w 1956, 2004 i 2006 roku oddanie Japonii dwóch z czterech spornych wysp, jednak Japonia nie przyjęła oferty.
  • poliandria jako typ małżeństwa preferowany wyjściowo (na przykład przychodzi ona na myśl niejako automatycznie: mity, wierzenia i religie zawierają wątki poliandryczne)
  • poliandria towarzyszy innym formom małżeńskim.
  • Poliandria jako forma małżeńska, we wszystkich społecznościach, w których jest spotykana nigdy nie występuje samodzielnie, ale uzupełnia inne formy małżeńskie. Wyróżnia się zatem:

    Sumer (Szumer, Sumeria; sum. Ki-en-gir, hebr. שִׁנְעָר Szinear – por. Gen 10:10) – starożytna kraina leżąca w południowej części Mezopotamii (dzisiaj południowy Irak). Zamieszkiwali ją Sumerowie. Sumerowie stworzyli wysoko rozwiniętą cywilizację, uznawaną za kolebkę kultur Bliskiego Wschodu i Europy. Wybudowali na terenie Mezopotamii szereg miast, z których największe to: Eridu, Ur, Lagasz, Umma, Uruk, Kisz, Sippar.Etologia (gr. ήθος - obyczaj) – dziedzina zoologii, zajmująca się szeroko pojętymi badaniami zachowań zwierząt, zarówno dziedziczonych jak i nabytych, ich aspektem przystosowawczym, rozwojem osobniczym, orientacją przestrzenną, zachowaniami społecznymi.
  • poliandrię jaką formę dominującą
  • poliandrię jaką formę równie częstą (jak inne formy)
  • poliandrię jaką formę mniejszościową.
  • Zamieszkiwanie wszystkich małżonków razem nie jest powszechne, w części znanych kultur jedynie jeden z mężów zamieszkuje z kobietą. Z uwagi na miejsce zamieszkania małżeństwa poliandrycznego wyróżnia się:

    Małżeństwo – związek dwóch osób, zazwyczaj kobiety i mężczyzny, zatwierdzony prawnie i społecznie, regulowany zasadami, obyczajami, przekonaniami i postawami, określającymi prawa i obowiązki stron małżeństwa (partnerów) oraz status ich możliwego potomstwa. Małżeństwu powszechnie przypisuje się rolę założycielską wobec rodziny, co wiąże się z opieką nad dziećmi, ich wychowaniem i socjalizacją. Małżeństwo jest zazwyczaj potwierdzone przez ślub uznający jego strony za małżonków oraz niesie za sobą skutki prawne określone prawem małżeńskim.Szerpowie (tyb:ཤར་པ། transliteracja Wyliego shar pa, dosłownie "ludzie wschodu", z sher "wschód" + wa "lud") - lud tybetański zamieszkujący Himalaje w Indiach i Nepalu, przybyły na te tereny z Tybetu około XIII-XIV wieku. Populacja wynosi ok. 120 000 ludzi (dane z 1993-1995). Szerpowie w większości są wyznawcami tybetańskiej odmiany buddyzmu. Zamieszkują oni piętrowe domy z oborą na dole, są bowiem hodowcami jaków. Domy te zbudowane są zazwyczaj na wysokości 3 do 6 tys. metrów n.p.m.; to od wieków stałe środowisko Szerpów.
  • poliandrię rezydentalną
  • poliandrię nierezydentalną przy czym kobieta mieszka z mężem głównym, mężowie drugorzędni tylko ją odwiedzają lub są odwiedzani
  • poliandrię nierezydentalną przy czym kobieta zamieszkuje na zmianę u swoich mężów.
  • Najczęściej spotykana jest poliandria braci posiadających wspólną żonę, choć w plemionach eskimoskich krewni nie mogą się żenić z tą samą kobietą. Z uwagi na pokrewieństwo można stworzyć dość złożony podział i wyróżnić:

    Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkuli zachodniej oraz w większej części na półkuli południowej, a w mniejszej – na półkuli północnej. Niekiedy uważana jest również za subkontynent Ameryki.Persowie – starożytny lud pochodzenia irańskiego, współcześnie zaś naród zamieszkujący głównie obszar Iranu (dawniej znanego jako Persja).
  • poliandrię z mężczyznami ze sobą spokrewnionymi (braćmi – jest to tzw. poliandria braterska, fratogamia znana też jako poliandria adelficzna lub klasyczna – półbraćmi, kuzynami)
  • wszyscy bracia zostają mężami naraz
  • starszy brat zaprasza do małżeństwa młodszego brata – słabszego, który nie ma jeszcze zasobów
  • starszy brat, zbyt słaby by samodzielnie utrzymywać rodzinę (i czasami już podstarzały) zaprasza do małżeństwa młodszego brata by ten mu pomógł
  • związek jednej kobiety z mężczyzną i jego biologicznym synem lub jego synami (zob. też snochactwo)
  • poliandrię z mężczyznami niespokrewnionymi (w tym z braćmi klasyfikacyjnymi czyli z mężczyznami tego samego pokolenia – i z braćmi fikcyjnymi czyli mężczyznami zażyłymi choć niespokrewnionymi)
  • poliandrię mieszaną (z mężczyznami spokrewnionymi i niespokrewnionymi pomiędzy sobą).
  • W części kultur wszyscy mężowie mają równe prawa, co określa się terminem poliandria symetryczna w części jeden z nich jest ważniejszy (poliandria asymetryczna).

    Tybetańczycy (tyb.: བོད་པ།་ Wylie: Bod pa; chin. 藏族, pinyin: Zàng Zú) - naród zamieszkujący głównie Wyżynę Tybetańską, po inwazji chińskiej i aneksji Tybetu w 1951 r. stanowią obecnie mniejszość narodową w zachodnich Chinach (4,8 mln 1994 r.). Tybetańczycy zamieszkują również prowincje Qinghai, Syczuan, Gansu, Junnan oraz Indie (historyczny region Ladakh, zwany też niekiedy Tybetem Zachodnim, Sikkim oraz liczne skupiska emigracyjne w stanie Himachal Pradesh, w tym obecna siedziba XIV Dalajlamy Dharamsala), Nepal i Bhutan. Pod względem antropologicznym zaliczani są do rasy mongoloidalnej. Mówią językami tybetańskimi należącymi do tybeto-birmańskiej gałęzi rodziny chińsko-tybetańskiej. Posługują się pismem tybetańskim. Wyznają w większości buddyzm tybetański. Głównymi ośrodkami kultu religijnego są Lhasa i Xigazê.Pajutowie (nazwa własna i ang. Paiute – "Prawdziwi Ute" lub "Wodni Ute") – wędrowne plemię Indian północnoamerykańskich z szoszońskiej grupy języków uto-azteckich, zamieszkujące w przeszłości stany Arizona, Kalifornia, Idaho, Nevada, Oregon i Utah w Stanach Zjednoczonych.

    Związki zbliżone do poliandrii[ | edytuj kod]

    Istnieją zwyczaje małżeńskie i około-małżeńskie, które trudno jednoznacznie zakwalifikować jako poliandrię, ale są jej bliskie:

  • kobieta zawiera drugorzędne małżeństwo, nie rozwiązując pierwszego, a po jakimś czasie ewentualnie kolejne drugorzędne nie rozwiązując poprzednich. Sytuacja może powstać między innymi gdy w danej społeczności nie praktykuje się rozwodów, a więzi z byłymi małżonkami są po części zachowywane, niekiedy też odnawiane. Podobnie mężczyzna może mieć w tych okolicznościach kilka drugorzędnych żon, które na zmianę zamieszkują w jego domostwie.
  • sytuacja kiedy nie jest jasne czy drugi mężczyzna jest dla kobiety kolejnym mężem czy tylko kolejnym partnerem – oficjalnym kochankiem.
  • sytuacja kiedy kobieta żyje w związku z kilkoma mężczyznami bez zawarcia małżeństwa (czyli jej związki nie są usankcjonowane przez społeczność) – aby dokonać rozróżnienia w takim przypadku mówi się czasami o wielomężczyznostwie (poliandria właściwa to wielomężostwo) lub poliandrii nieformalnej albo prawie poliandrii. Wielomężczyznostwo spotyka(ło) się w komunach, ruchach utopijnych, wśród hipisów i na przestrzeni dziejów wszędzie tam, gdzie kobieta była skłonna wejść we względnie stabilne związki z więcej niż jednym mężczyzną, a mężczyźni byli skłonni uzgodnić pomiędzy sobą wspólne bycie z taką kobietą (zob. też ménage à trois). Zdarzało się tak także wówczas gdy większa liczba mężczyzn przebywała w danym miejscu (w celach zarobkowych – np. drwale, górnicy) i godzili się oni dzielić mniejszą liczbą kobiet. Inna, podobna sytuacja to gdy w okresie wojny mężczyzna opuszcza żonę, która w tym czasie wiąże się z młodszym lub z dużo starszym mężczyzną, a po powrocie z wojny pierwszy mąż dołącza do nich.
  • sytuacja kiedy kobieta ma obowiązek zaopiekować się mężczyzną owdowiałym po siostrze (szczególnie gdy nie jest zamożny, jest nieporadny lub pozostał bez wsparcia krewnych).
  • Sparta (gr. Σπάρτη Spártē, Λακεδαίμων Lakedaímōn, Lacedemon) – starożytne miasto oraz terytorium polis w południowej Grecji, na półwyspie Peloponez, główny ośrodek miejski Lakonii.Monogamia (stgr. μονογαμία, od μόνος (monos, jeden) i γάμος (gamos, małżeństwo) – najbardziej rozpowszechniony typ związku małżeńskiego, w którym jeden mężczyzna związany jest trwale z jedną kobietą, dając początek rodzinie. Monogamiczność związku oznacza ich wyłączną relację małżeńską na wszystkich płaszczyznach: społecznej, prawnej, duchowej, emocjonalnej, jak i biologicznej, seksualnej.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Małżonkowie – osoby, które zawarły małżeństwo: mąż (mężczyzna) lub żona (kobieta). W legislacjach wszystkich państw małżonków mogą stanowić jeden mężczyzna i jedna kobieta (małżonkowie monogamiczni). W niektórych państwach zalegalizowano małżeństwo osób tej samej płci (małżeństwo jednopłciowe, małżeństwo homoseksualne). W niektórych krajach legalne są również małżeństwa poligamiczne i wówczas małżonków stanowią: jeden mąż z wieloma żonami (wielożeństwo, poligynia) lub rzadziej jedna żona z wieloma mężami (wielomęstwo, poliandria).
    Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.
    Cicisbeo, także cicisbej (wł. cicisbeo, cavaliere servente; wym. cziczizbeo) – przyjaciel domu, który adoruje panią domu, gach, kochanek. W XVIII wieku we Włoszech tym mianem określano towarzysza zamężnej damy z wyższych sfer.
    Słowo kurtyzana (po włosku cortegiana, z francuskiego courtisane) oznaczało właściwie damę dworu. Jako „kobieta lekkich obyczajów” termin kurtyzana zaczął funkcjonować dopiero w Odrodzeniu. Kurtyzany to prostytutki spędzające życie w wielkim świecie pozostające na utrzymaniu możnych kochanków.
    Ruch hippisowski, hippisi, dzieci kwiaty (ang. hippie,-s; to be hip – żyć na bieżąco, dniem dzisiejszym) – kontrkultura kontestacyjna II połowy lat 60. i początku lat 70. XX wieku.
    Rodzice – nazwa jednej z podstawowych relacji w rodzinie. W ogólnym znaczeniu, są to osoby, od których dziecko pochodzi bezpośrednio – ojciec i matka danego dziecka lub dzieci, czyli rodzeństwa. Rodzic to zarówno ojciec jak matka, ale w języku staropolskim oznaczało tylko ojca. Fakt posiadania dziecka przez kobietę i bycia matką to macierzyństwo, a fakt posiadania dziecka przez mężczyznę i bycia ojcem to ojcostwo. Bycie rodzicem to rodzicielstwo. Potocznie, ojciec to także tata (lub tatuś), a matka – mama (lub mamusia).
    Sachalin (ros. Сахалин; jap. 樺太, Karafuto) – wyspa na Oceanie Spokojnym u wybrzeży Rosji. Administracyjnie wchodzi w skład obwodu sachalińskiego w Rosji. Od kontynentu oddziela ją Cieśnina Tatarska (szerokość w najwęższym miejscu 7,3 km), a od japońskiej wyspy Hokkaido dzieli ją Cieśnina La Pérouse’a.

    Reklama