• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Podstoli

    Przeczytaj także...
    Marcin Zamoyski herbu Jelita (ur. ok. 1637 - zm. 1689) – polski magnat, podskarbi wielki koronny od 1685, kasztelan lwowski. Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.
    Urzędy ziemskie w Rzeczypospolitej Obojga Narodów wywodziły się z urzędów książęcych z czasów rozbicia dzielnicowego.

    Podstoli (łac. subdapifer) – staropolski urząd, do XIV wieku urzędnik nadworny usługujący przy stole królewskim lub książęcym. Z biegiem czasu urząd ten stawał się coraz bardziej niepotrzebny, przez co od XIV w. stał się samodzielnym, honorowym urzędem ziemskim.

    Historia[ | edytuj kod]

    Podstoli[ | edytuj kod]

    Pierwsza wzmianka o podstolim znajduje się w przywileju Przemysława z roku 1290. W dawnej Polsce do XIII wieku, podstoli pełnił funkcję urzędnika dworskiego, zastępcy stolnika, poprzedzał go, niosąc laskę – oznakę '„stolnikowskiej”' godności.

    Marcin Kazmierz Kątski herbu Brochwicz (ur. 1635 w Kątach, w ziemi sądeckiej - zm. 1710 w Kamieńcu Podolskim) − kasztelan krakowski, wojewoda kijowski, generał artylerii koronnej.Stolnik - w Polsce do XIII w. urzędnik sprawujący pieczę nad stołem panującego. Do jego obowiązków należało nakrycie stołu do uczty, a w czasie jej trwania kierowanie podawaniem potraw. W okresie rozbicia dzielnicowego stolnik miał zastępcę podstolego. W XIV-XVI w. honorowy urząd ziemski. W Koronie i na Litwie istniały urzędy stolnika wielkiego, m.in. późniejszy król Stanisław August Poniatowski był w latach 1755-1764 stolnikiem wielkim litewskim.

    Porządek urzędników zajmujących się ucztami był następujący: kuchmistrz, stolnik, podczaszy, krajczy, podstoli, cześnik. W liczbie piętnastu urzędników ziemskich urząd podstolego był co do starszeństwa 8-ym.

    Podstoli ziemski i wielki[ | edytuj kod]

    Z biegiem czasu urząd podstolego stawał się coraz bardziej bezużyteczny, z tego powodu od XIV wieku przekształcono go na honorowy urząd ziemski.

    Podstolowie ziemscy byli nazywani po nazwach województw (nazwach ziem) i nazwach powiatów. Obok podstolich ziemskich byli też podstolowie wielcy, osobni dla Korony i Litwy.

    Krajczy (łac. structor mensae, incisor) – urzędnik dworski pierwotnie mający obowiązek krajania potraw na stół królewski, potem tytuł honorowy.Pan Podstoli - powieść Ignacego Krasickiego wydana w trzech częściach: 1778, 1784 i pośmiertnie 1803 (część trzecia nieukończona, część czwarta planowana). Jedna z pierwszych polskich powieści, popularna wśród współczesnych.
  • Podstoli Wielki Koronny
  • Podstoli Wielki Litewski
  • Pierwszy podstoli na Litwie pojawia się dopiero w połowie XVI wieku za czasów panowania Zygmunta II Augusta.

  • Marcin Zamoyski, podstoli ziemski lwowski w latach 1659–1676

  • Marcin Kątski, podstoli ziemski przemyski w latach 1658–1662

  • Ciekawostki[ | edytuj kod]

  • Dzieciom podstolego przysługiwały tytuły odojcowskie. Dla synów był to podstolic, a dla córek podstalanka. Żony miały prawo do tytułu odmężowskiego – podstolina.
  • Jako że spośród piętnastu urzędników ziemskich w hierachii wartości podstoli był ósmym (stanowiąc przy tym sam środek) – Ignacy Krasicki, pragnąc przedstawić wzór przeciętnego ziemianina polskiego, dał tytuł swemu dziełu „Pan Podstoli”.
  • Rodzaje podstolich[ | edytuj kod]

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • podkomorzy
  • podczaszy
  • podskarbi
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Encyklopedia staropolska/Podstoli – Wikiźródła, wolna biblioteka, pl.wikisource.org [dostęp 2021-04-11] (pol.).
    2. podstoli – definicja, synonimy, przykłady użycia, sjp.pwn.pl [dostęp 2021-04-11] (pol.).
    3. Podstoli (subdapifer), www.wilanow-palac.pl [dostęp 2021-04-11].
    4. Glossarium: podstoli, www.wilanow-palac.pl [dostęp 2021-04-11].
    5. podstoli, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-04-11].
    6. podstoli (Polska Encyklopedia Historyczno-Genealogiczna), genealogia.okiem.pl [dostęp 2021-04-11].
    7. Marcin Zamoyski z Zamościa h. Jelita, Sejm-Wielki.pl [dostęp 2021-04-11].
    8. Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie wskutek fundacyi śp. Aleksandra hr. Stadnickiego. Wyd. staraniem Galicyjskiego Wydziału Krajowego. T. 22. Lauda sejmikowe. T. 3. Lauda wiszeńskie 1673-1732 r., Lwów 1914, s. 2.
    9. Józef Łukaszewicz. Krótki opis historyczny Kościołow parochialnych (...) w dawnej dyecezyi Poznańskiej. Żupański, 1879, s. 30.
    10. Herbarz polski Kaspra Niesieckiego., Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1841, s. 303.
    11. Herbarz polski Kaspra Niesieckiego., Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1841, s. 638.
    12. Marek Minakowski, Podstoli, sejm-wielki.pl.
    Ziemianie – warstwa społeczna, w dawnych i współczesnych społeczeństwach, posiadacze znacznych (wielkich i średnich) majątków ziemskich, zwykle obejmowanych drogą dziedziczenia (dziedzice), obywatele ziemscy.Przyjęcie – uroczysty posiłek zorganizowany specjalnie dla osób zaproszonych – gości. Przyjęcie zazwyczaj ma na celu uświetnienie ważnych wydarzeń lub okoliczności o charakterze oficjalnym lub prywatnym – mówimy wtedy o przyjęciu okolicznościowym. Duże i wystawne przyjęcie może być określane jako bankiet, biesiada lub uczta.




    Warto wiedzieć że... beta

    Podczaszy (łac. subpincerna później pocillator) – urząd dworski i ziemski w dawnej Polsce. Odpowiedzialny był za zarząd trunkami i napojami władcy lub króla, a w późniejszym czasie również deserami, przyprawami korzennymi itp.
    Powiat – jednostka samorządu terytorialnego i podziału administracyjnego II stopnia w Polsce. Jednostką nadrzędną jest województwo, podrzędną gmina. Ich funkcjonowanie reguluje ustawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym (Dz.U. z 2019 r. poz. 511).
    Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.
    Podstoli wielki litewski (łac. subdapifer Magni Ducatus Lithuaniae) – honorowy urząd dworski Wielkiego Księstwa Litewskiego I Rzeczypospolitej.
    Ignacy Krasicki herbu Rogala, pseud. i krypt.: Antalewicz; Autor "Podstolego"; Frater Blasius Dubecensis; Kloryndowicz; Łykaczewski; Mathuszalski; Mathyasz; Milczyński; Mistrz Błażej Bakałarz; Michał Mowiński; Niegustowski; Politycznicki; Powolnicki; Prawdzicki; Princeps Polonus; Rzetelski; Ignacy Słabski; Starosłużalski; Staruszkiewicz; X. A. G.; X. B. W.; Xiążę JMci B. W.; Yunip(?), (ur. 3 lutego 1735 w Dubiecku, zm. 14 marca 1801 w Berlinie) – biskup warmiński od 1767, arcybiskup gnieźnieński od 1795, książę sambijski, hrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, prezydent Trybunału Koronnego w Lublinie w 1765, poeta, prozaik i publicysta, kawaler maltański zaszczycony Krzyżem Devotionis.
    Litwa, Republika Litewska (lit. Lietuva, Lietuvos Respublika) – państwo w Europie, jeden z krajów bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO; graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią, od północy z Łotwą.
    Marek Jerzy Minakowski (ur. 13 czerwca 1972 w Olsztynie) – polski filozof, historyk i genealog. Doktor nauk humanistycznych z zakresu filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego (1998).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.827 sek.