Podskarbi wielki koronny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Podskarbi wielki koronny (łac. supremus thesaurarius, supremus rei monetariae magister) – urząd centralny w I Rzeczypospolitej, sprawujący pieczę nad skarbem i mennicą państwową. Jego prerogatywy zbliżone były do uprawnień dzisiejszego ministra skarbu, finansów i szefa banku centralnego.

Mikołaj Stanisław Szydłowiecki (ur. w 1480 w Szydłowcu, zm. w 1532), herbu Odrowąż – kasztelan sandomierski, podskarbi wielki koronny.Andrzej z Lubina herbu Ogończyk (zm. w 1444/1445 roku) – starosta dobrzyński, podskarbi królestwa w latach 1431-1444, starosta Pyzdr w latach 1435-1444.

Historia urzędu[ | edytuj kod]

Strona z rejestru wpływów i wydatków skarbu koronnego w latach 1522–1523

Wyłonił się z istniejącego już w XIII wieku skarbnego (łac. thesaurarius). Wtedy też pojawili się podskarbi (łac. subthesaurarius) i skarbny nadworny (łac. thesaurarius curiae). Urząd podskarbiego wielkiego powołał Kazimierz III Wielki, podnosząc do tej godności podskarbiego krakowskiego. Od 1504 roku podskarbi wchodził jako minister do senatu. Zygmunt II August powołał podskarbiego wielkiego litewskiego.

Spytek Wawrzyniec Jordan lub Wawrzyniec Spytek Jordan z Zakliczyna herbu Trąby (ur. 1518, zm. 11 marca 1568 w Mogilanach) – podskarbi wielki koronny od 1550, kasztelan krakowski od 1565, wojewoda krakowski od 1561 i sandomierski od 1555, kasztelan sądecki od 1549. Pełnił ważną rolę polityczną w Polsce doby Zygmunta Augusta, był m.in. czołowym przeciwnikiem koronacji Barbary Radziwiłłówny na królową Polski. Był także przeciwnikiem ruchu egzekucji praw i egzekucji dóbr. Paweł Jasieński z Jasieńca herbu Poronia (zm. 1485) – polski dyplomata, starosta chełmski, starosta grabowiecki (od 1473), starosta malborski, podstoli sandomierski.


Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Stanisław Warszycki herbu Abdank (ur. 1577, zm. 20 września 1617) – polski magnat, kasztelan warszawski, wojewoda podlaski (1616–1617), senator, podskarbi wielki koronny (1610–1616), starosta czerski w 1593 roku, starosta warszawski, osiecki i kobryński, dworzanin Anny Jagiellonki, elektor Zygmunta III Wazy, poseł na zjazd w Wiślicy (1587), poseł na dwór cara Iwana Wasiliewicza, fundator klasztoru i kościoła Bernardynek w Warszawie.
Hinczka (Henryk) z Rogowa, Przemankowa herbu Działosza (zm. przed 1415 rokiem) – rycerz z Rogowa, podskarbi nadworny a następnie koronny , wymieniany m.in. w kronikach Jana Długosza jako ten, który w 1400 roku, wspólnie z Janem Naszonem z Ostrowiec i kasztelanem śremskim Janem z Obichowa oraz drużyną rycerską i taborem pomocniczym, został wysłany przez króla Władysława Jagiełłę z poselstwem do Celje, do hrabiego Hermana II Cylejskiego, by w imieniu polskiego władcy prosić o rękę jego podopiecznej, hrabianki Anny. Powierzoną misję Hińcza z towarzyszami wypełnił sumiennie, o czym świadczy przybycie młodej hrabianki do Krakowa oraz jej późniejszy ślub z Jagiełłą.
Jan Kanty Moszyński (zm. 14 września 1737) – podskarbi wielki koronny, powiernik obu Sasów, ożeniony z córką Augusta II Mocnego i hrabiny Cosel - Fryderyką Aleksandrą, nadał swemu rodowi znaczenie. Jego dziadkiem był Andrzej Ludwik Moszyński (zm. 1683), wojski horodelski, podstarości spiski.
Marek Matczyński herbu Jastrzębiec (ur. 1631, zm. 10 lutego 1697) – polski szlachcic, wojewoda ruski od 1692, podskarbi wielki koronny od 1689, koniuszy wielki koronny od 1676, starosta grabowiecki.
Walenty Dembiński herbu Rawicz (ur. ok. [1504]] roku – zm. w 1584 roku) – kasztelan krakowski w latach 1576-1584, kanclerz wielki koronny w latach 1564-1576, i podskarbi wielki koronny w latach 1561-1564, kasztelan sądecki w latach 1555-1563, kasztelan biecki w latach 1550-1555, burgrabia krakowski w latach 1549-1559, pisarz ziemski krakowski w 1544 roku, podstarosta krakowski w latach 1539-1544, sędzia grodzki krakowski w latach 1535-1539, referendarz koronny w latach 1544-1551, dworzanin konny Zygmunta II Augusta w latach 1548-1554, starosta lubomelski w latach 1563-1574, starosta czorsztyński w latach 1553-1584, starosta chęciński w latach 1550-1564.
Bogusław Leszczyński herbu Wieniawa (ur. ok. 1612 w Wiślicy, zmarł 23 września 1659 w Warszawie) – polski magnat, w latach 1637-1650 poseł na sejm, trzykrotnie obierany marszałkiem Izby poselskiej (1641, 1648, 1649/1650), starosta generalny wielkopolski od 1642, podskarbi wielki koronny od 1650, podkanclerzy koronny od 1658. Syn wojewody bełskiego Rafała Leszczyńskiego i Anny Radzimińskiej. Ojciec podskarbiego wielkiego koronnego Rafała Leszczyńskiego, dziad króla polskiego Stanisława Leszczyńskiego.
Ministrowie w Rzeczypospolitej Obojga Narodów – grupa najwyższych urzędników w państwie. Kierowali kluczowymi dziedzinami zarządu państwem. Istniały osobne urzędy dla Korony i Wielkiego Księstwa jednak o identycznych kompetencjach w ramach każdego z państw (Korona i Litwa były prawnie dwoma osobnymi krajami).

Reklama