Plemiona polskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mapa pokazująca przybliżoną lokalizację plemion polskich.

Plemiona polskie – termin używany przez niektórych historyków dotyczący plemion zachodniosłowiańskich z grupy plemion lechickich, które wywarły wpływ na etnogenezę oraz genotyp współczesnych Polaków. Czynnikiem podstawowym dla powstania narodu był moment polityczny: zjednoczenie wszystkich plemion szczepu lechickiego przez dynastię Piastów w jedno państwo.

Śląsk (śl. Ślunsk, Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Dzieli się na Dolny i Górny Śląsk. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.Naród – wspólnota o podłożu etnicznym, gospodarczym, politycznym, społecznym i kulturowym wytworzona w procesie dziejowym, przejawiająca się w świadomości swych członków. Chociaż naród wyróżnia się na tle innych zbiorowości, to jednak nie jest możliwe precyzyjne zdefiniowanie tego pojęcia. W socjologii nie ma jednej definicji tego pojęcia, istnieją też rozbieżności między stanowiskiem socjologów, antropologów i historyków.

Historycy wskazują na podobieństwa kulturowe plemion polskich od VII w. – podobne metody budowy grodów, podobieństwo używanej ceramiki, narzędzi, broni i ozdób. Liczba skupisk osadniczych identyfikowanych z plemionami była znacznie wyższa niż liczba nazw plemiennych znanych ze źródeł. W związku z tym stosuje się zwykle podwójne nazewnictwo plemienne: nazwami własnymi określa się plemiona, których nazwy zostały zachowane w źródłach (np. Wiślanie), a nazwami pochodzącymi od miejscowości – plemiona o nieznanych nazwach (np. plemię łęczyckie, plemię bonikowsko-przemęckie). Dla prawidłowej klasyfikacji plemion niezbędne jest rozróżnienie na plemiona (zwane też małymi plemionami, złożone z rodów lub opoli) oraz wielkie plemiona (zwane też związkami plemiennymi lub szczepami, złożone z plemion).

Bobrzanie (łac. Poborane) – plemię zachodniosłowiańskie (IX-XI wiek), prawdopodobnie niewielkie i zależne od sąsiadujących z nim Dziadoszyców (łac. Dedosizi). Swą nazwę plemię zawdzięcza rzece Bóbr, tam też szukano śladów ich siedzib. Ich istnienie było jednak kwestionowane, głównie z powodu nielicznych przekazów pisanych na ich temat. Nie wspomina o nich tzw. Geograf Bawarski z IX wieku, nie wymienia ich kronikarz niemiecki Thietmar z Merseburga. Jedyne źródło, które wymienia to plemię, to tzw. Dokument praski z 1086 roku, który podaje pierwotne granice biskupstwa praskiego z roku 973, wyliczając przy tej okazji pięć plemion śląskich: Chorwatów śląskich (zamieszkujących zapewne teren Kotliny Kłodzkiej), Ślęzan, Trzebowian, Bobrzan, Dziadoszyców. Dane archeologiczne potwierdzają, że zamieszkiwali tereny aż po Bory Dolnośląskie wzdłuż środkowego odcinka Bobru (rejon Bolesławca).Głubczyce, lub Głąbczyce (polskiemu "ą" odpowiadało czeskie "u")– niewielkie plemię zachodniosłowiańskie osiadłe w IX-X wieku na południowym pograniczu śląsko-czeskim w rejonie dzisiejszych Głubczyc. Często identyfikuje się ich z wymienionym w Geografie Bawarskim plemieniem Lupiglaa.

Prawdopodobnie wielkimi plemionami byli Goplanie, Pomorzanie, Wiślanie, Lędzianie i Mazowszanie. Istniały też związki plemienne, dla których nie potrafimy zidentyfikować nazw ogólnych (organizm wielkoplemienny prawdopodobnie powstał też na Śląsku). Zdarzały się także plemiona niewchodzące w skład wielkich plemion, np. Lubuszanie.

Lubuszanie (Lubuszycy) – nazwa domniemanego plemienia zachodniosłowiańskiego, należącego do grupy wieleckiej lub przejściowego pomiędzy grupą lechicką a wielecką, zamieszkującego w X wieku obszar po obydwu brzegach dolnej Warty i środkowej Odry, z głównym grodem w Lubuszu. Do ich obszaru terytorialnego zalicza się również - później pomorskie - ziemie kostrzyńską, kiniecką i niekiedy cedyńską. Przyjmuje się, że Lubuszanie zostali podbici przez Mieszka I około 960-965 roku.Lędzianie, także Lachowie, Lędzanie, Lędzice, Lendisi, Lendzaninoi, staronormańskie Laesa, Laesar (1031), staroruskie Лѧхъ (Lęch/Ljach/Lach) (1115) – zachodniosłowiańskie plemię lechickie zamieszkujące tereny pogranicza dzisiejszej Polski i Ukrainy.

Granice między plemionami polskimi stanowiły naturalne przeszkody geograficzne np. puszcze czy rzeki.

Niewiele pewnego wiadomo o religii ówczesnych polskich plemion, prawdopodobnie występował np. kult Świętowita. W IX w. z chrześcijaństwem zetknęli się Wiślanie.

Podobieństwo warunków ekonomicznych i bliskość etniczna, kulturowa oraz językowa innych plemion do plemienia Polan ułatwiła im opanowanie ziem polskich, utworzenie państwa. Stanowiło to przesłankę do kształtowania się narodowości polskiej w przyszłości.

Mazowszanie (Mazurzy właściwi) – plemię słowiańskie zaliczane do grupy Słowian zachodnich, zamieszkujące niegdyś Mazowsze nad środkową Wisłą. Nazwa ta nadal stosowana jest na określenie mieszkańców Mazowsza, obecnie głównie kojarzonego z województwem mazowieckim.Mazowsze (łac. Mazovia) – kraina historyczna położona w środkowym biegu Wisły oraz dorzeczu jej dopływów w centralnej oraz północno-wschodniej Polsce, znajdująca się w większości w woj. mazowieckim; historyczną stolicą Mazowsza jest Płock, który jest także najstarszym miastem tego regionu (prawa miejskie w 1237); dzielnica historyczna Polski.

Tradycyjnie dialekty języka polskiego i obszary historyczno-geograficzne łączy się z pięcioma przedpiastowskimi skupiskami plemiennymi – Pomorzanami (Pomorze), Polanami (Wielkopolska), Wiślanami (Małopolska), Mazowszanami (Mazowsze) i Ślężanami (Śląsk).

Plemiona polskie według źródeł[ | edytuj kod]

Plemiona występujące na obecnym obszarze ziem polskich wspomniane w Geografie Bawarskim z roku 845, niektóre z podanych plemion nie muszą odnosić się do pochodzenia zachodniosłowiańskiego.

Wielkie plemię (zwane także związkiem plemiennym, związkiem plemion, lub szczepem) – związek kilku lub kilkunastu plemion połączonych więzami pochodzenia, religii lub zagrożenia zewnętrznego.Polacy – naród zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, a poza granicami Polski tworzący Polonię.

Z listy wymienionych wyżej plemion, na terenie dzisiejszej Polski (a w związku z tym także na terenie Polski wczesnopiastowskiej) zamieszkiwały następujące plemiona:

  • Bieżuńczanie
  • Dziadoszyce/Dziadoszanie
  • Goplanie
  • Głubczyce
  • Golęszycy/ Gołęszyce
  • Lędzianie/ Lędzice
  • Opolanie
  • Pyrzyczanie
  • Ślężanie
  • Wiślanie
  • Wieluńczanie/ Wolinianie
  • Uerizane (10 civitates) – Wiercanie lub Wierzyczanie
  • W Dokumencie praskim z 1086 r. wymienione są następujące plemiona polskie:

    Licikaviki - nazwa ludu słowiańskiego podlegającego władzy księcia Mieszka I w okresie walk toczonych z saskim grafem Wichmanem w roku 963, podana przez Widukinda z Korbei w Dziejach saskich.Plemię – grupa spokrewnionych rodów wywodzących się od wspólnego przodka (w odróżnieniu od szczepu), zamieszkujących jeden obszar i połączonych wspólnymi związkami społecznymi oraz ekonomicznymi. Plemię ma świadomość bliskiego pokrewieństwa, posługuje się tym samym dialektem i jest połączone wyznawaniem tego samego kultu religijnego. Definicja "krewniacza" plemienia może być też, w niektórych przypadkach (np. plemiona słowiańskie), zastąpiona definicją terytorialną. Według tej definicji plemię to lokalna wspólnota osadnicza złożona z kilku lub kilkunastu mniejszych wspólnot terytorialnych (np. w na ziemiach polskich tą mniejszą wspólnotą było opole).
  • Zlasane – Ślężanie
  • Terbouane – Trzebowianie
  • Poborane – Poobrzanie lub Bobrzanie
  • Dedosize – Dziadoszyce/ Dziadoszanie
  • Kronika Thietmara wymienia następujące plemiona polskie:

  • Diedesisi/ Diedesi – Dziadoszyce/Dziadoszanie
  • Cilensi/ Silensi – Ślężanie
  • W Dziejach saskich Widukinda wspomniani są:

  • Licikaviki – prawdopodobnie Lubuszanie lub Lestkowice
  • Germania z IX w. mówi o:

    Stanisław Dubisz (ur. 30 sierpnia 1949 w Kolbuszowej) – językoznawca. Od roku 1997 profesor oraz pracownik naukowy Uniwersytetu Warszawskiego (od 1990 kierownik Pracowni Językoznawstwa Stosowanego). Były dziekan Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Dubisz tworzy prace głównie z zakresu historii języka polskiego, stylistyki, współczesnej polszczyzny, dialektów i gwar polskich.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>
  • Wisle lond – kraj Wisły
  • Z późniejszych źródeł, a także z domniemywań naukowych wyłaniają się:

  • Polanie
  • Mazowszanie
  • Pomorzanie
  • Kaszubi
  • Słowińcy
  • Pałuczanie
  • Biali Chorwaci
  • Obrzanie
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Np. Kazimierz Popiołek w "Historia Śląska od pradziejów do 1945 roku", Gerard Labuda w "Słowiańszczyzna starożytna i wczesnośredniowieczna" i Feliks Koneczny w "Dzieje Polski"
    2. Czynnikiem podstawowym dla powstania narodu był moment polityczny: zjednoczenie wszystkich plemion szczepu lechickiego przez dynastię Piastów w jedno państwo. Autor omawia ślady niwelacji odrębności plemiennych, ułatwianej przez brak wybitnych granic fizjograficznych między plemionami. Z klei rozpatruje wpływ państwa na jednoczenie się plemion w zwarty organizm polityczny i moralny. Por. Kazimierz Dobrowolski, Zagadnienia świadomości narodowej w Polsce piastowskiej [w:] "IV Zjazd Historyków Polskich w Poznaniu 1925
    3. Pradzieje. W: Kazimierz Popiołek: Historia Śląska od pradziejów do 1945. Katowice: Wydawnictwo "Śląsk", 1972.
    4. Tablice historyczne, Najważniejsze wydarzenia dziejów Polski, ​ISBN 83-85655-12-3​, str.130
    5. gazeta.pl/Historia: Początki państwa polskiego. [dostęp 24.12.2010].
    6. Feliks Koneczny, Dzieje Polski, Część I:Państwo społeczeństwu narzucone. , reprint wydania z 1902, ​ISBN 83-87809-64-0​, str.13
    7. Dzieje świata, Rozdz.Dzieje średniowiecza. 28.Polska (IX-XV w.), LSW, 1990, ​ISBN 83-205-3873-4
    8. Stanisław Dubisz, Halina Karaś, Nijola Kolis: Dialekty i gwary polskie. Wyd. I. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1995, s. 169. ISBN 83-2140989-X.
    9. Plemiona czeskie i polskie w dokumencie biskupstwa praskiego z roku 1086. W: Gerard Labuda: Słowiańszczyzna starożytna i wczesnośredniowieczna. Poznań: WPTPN, 2003, s. 63-64. ISBN 83-7063-381-1.

    Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Lokalizacja plemion – mapka (ros.)
  • historia Polski – teksty źródłowe
  • Pyrzyczanie – plemię słowiańskie zamieszkujące tereny na Pomorzu Zachodnim, pomiędzy grodami Pyrzyce i Stargard. Geograf Bawarski wymienia w IX wieku plemię Prissani, podając liczbę 70 zamieszkanych civitates – osad, miejscowości. Pir w nazwie wskazuje na pochodzenie od starosłowiańskiego określenia pszenicy. Chrystianizacja i przyłączenie terenów Pyrzyczan do Polski została sfinalizowana w 1124 roku, gdy w czerwcu tego roku przybyli do Pyrzyc misjonarze z biskupem bamberskim Ottonem na czele.Feliks Karol Koneczny (ur. 1 listopada 1862 w Krakowie, zm. 10 lutego 1949 tamże) – polski historyk i historiozof, a także bibliotekarz i dziennikarz, twórca oryginalnej koncepcji cywilizacji.




    Warto wiedzieć że... beta

    Opolanie – plemię słowiańskie należące do Słowian zachodnich. Zamieszkiwało tereny nad górną Odrą, głównym ich grodem było Opole. Wzmiankowani w połowie X wieku w tzw. Geografie Bawarskim. Wymieniani wśród 6 innych plemion śląskich, obok Dziadoszan, Ślężan, Gołęszyców, Bobrzan, Trzebowian i Głupczyców.
    Geograf Bawarski – mnich znany ze sporządzenia spisu grodów zwanego "Zapiską karolińską", nota Descriptio civitatum et regionum ad septentrionalem plagam Danubii (po. Opis grodów i ziem z północnej strony Dunaju) spisana około roku 845 w Ratyzbonie dla Ludwika Niemca, odkryta w bibliotece elektora bawarskiego, w księdze z XII w., przez hrabiego de Buat, ministra pełnomocnego Ludwika XV, który ogłosił ją drukiem w 1772. Zawiera informacje o ludach i plemionach (zwłaszcza plemionach zachodniosłowiańskich), żyjących na wschód od Łaby i na północ od Dunaju, określając ilość grodów każdego z plemion.
    Dialekty języka polskiego – regionalne odmiany polszczyzny, używane na terenie Polski i Kresów Wschodnich. Charakteryzują się dużą odmiennością od języka ogólnego głównie w zakresie fonetyki i leksyki.
    Małopolska – kraina historyczna Polski, obejmująca obecnie południowo-wschodnią część kraju, w górnym i częściowo środkowym dorzeczu Wisły oraz w dorzeczu górnej Warty; dzielnica historyczna Polski. Stolicą Małopolski jest Kraków.
    Genotyp (gr. γένος - ród, pochodzenie + τύπος - odbicie) – zespół genów danego osobnika warunkujących jego właściwości dziedziczne. Jest to sparowany układ alleli (często myli się go z genomem, czyli składem genetycznym podstawowego (monoploidalnego) zestawu chromosomów). Można go wyrazić symbolicznie za pomocą oznaczeń aa, AA lub Aa, gdzie aa i AA oznaczają homozygotę pod względem tego genu, a Aa oznacza heterozygotę.
    Kazimierz Wojciech Dobrowolski (ur. 20 grudnia 1894 w Nowym Sączu, zm. 26 marca 1987 w Krakowie) – etnolog i socjolog polski, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Nauk; twórca podstaw metody integralnej w badaniach socjologicznych. Jego żona Maria Dobrowolska była znanym polskim geografem.
    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

    Reklama