Plejada (literatura francuska)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pierre de Ronsard
Joachim du Bellay

Plejada (fr. la Pléiade) – grupa poetów zebranych wokół Pierre’a de Ronsarda i Joachima du Bellaya, działająca we Francji w XVI wieku. Jej koncepcja poezji i roli poety poważnie przyczyniła się do dalszego rozwoju literatury francuskiej oraz upowszechniła stosowanie języka francuskiego w literaturze pięknej tego kraju.

Moralitet – gatunek dramatyczny, o tematyce religijnej, ukształtowany w XIV wieku na północy Europy. Moralitety ukazywały dzieje jednostkowego bohatera, wybierającego pomiędzy złem a dobrem, potępieniem a zbawieniem.Prąd literacki (zwany także nurtem lub kierunkiem literackim) - pojęcie historycznoliterackie węższe w stosunku do okresu literackiego. Jest to ewoluujący zespół cech artystycznych, ideowych, kompozycyjnych oraz stylistyczno-językowych, który pojawia się w utworach literackich w określonym czasie historycznym. Narodziny takiego prądu mogą mieć charakter świadomej działalności twórców literatury (ogłoszenie manifestu lub sformułowanie programu literackiego), lub mogą mieć charakter dyskursu. Elementami tworzącymi nowy kierunek literacki są wspólne idee lub zbieżny światopogląd artystów, podobna poetyka (rozumiana jako sposób organizacji dzieła literackiego), wspólne tematy lub motywy literackie oraz preferowane środki artystyczne (językowe, stylistyczne i kompozycyjne).

Historia[ | edytuj kod]

Poeci tworzący późniejszą Plejadę byli studentami w Kolegium Coqueret oraz w Kolegium Boncourt, gdzie ich poglądy formowały się pod kierunkiem wykładowców-latynistów Jeana Dorata oraz Marca Antoine’a de Mureta. Podstawą istnienia grupy było wspólne przekonanie o konieczności stosowania w poezji języka francuskiego i przyczyniania się tym samym do jego rozwoju, w miejsce pisania tradycyjnie po łacinie. Grupa głosiła równocześnie konieczność upowszechniania kultury antycznej, co miało przyczyniać się do krzewienia kultury w szerszych kręgach społecznych.

Rondo – układ stroficzny, który narodził się w średniowiecznej poezji francuskiej. Posiada od 8 do 15 wersów, dwa rymy i refren, powtarzający pierwsze słowa utworu dwu- lub trzykrotnie na końcu każdej zwrotki, lecz nierymujący się z resztą wersów. Najczęściej stosowano ronda 13- i 15-wersowe, których wersy rozciągały się na 8 lub 10 sylab.Epos (gr. έπος, epos = słowo), także: ‘epopeja’, ‘poemat heroiczny’, czasem również ‘poemat epicki’ – jeden z głównych i najstarszych gatunków epiki.

Grupa działała początkowo pod nazwą Brygady, a za swój manifest traktowała wydaną w 1549 i podpisaną przez du Bellaya pracę polemiczną Obrona i uświetnienie języka francuskiego. Zawarte w niej wątki rozwijał następnie Skrót sztuki poetyckiej Ronsarda. Od 1556 poeci używali nazwy Plejada, którą zapożyczyli od Plejady aleksandryjskiej jako wyraz podziwu dla kultury antycznej. Członkami grupy byli Pierre de Ronsard, Joachim du Bellay, Jacques Peletier du Mans, Rémy Belleau, Jean-Antoine de Baïf, Pontus de Tyard oraz Étienne Jodelle. Po śmierci du Mansa jego miejsce zajął Jean Dorat.

Język francuski (fr. langue française lub français) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 80 mln ludzi: ok. 65 mln Francuzów, ok. 4,5 mln Belgów (czyli 42%), ok. 1,5 mln Szwajcarów (czyli 20%), a także ok. 8 mln mieszkańców kanadyjskich prowincji Québec, Ontario i Nowy Brunszwik. Ok. 201 milionów osób na całym świecie używa francuskiego jako języka głównego (oszacowanie z 2009 r. według Organisation mondiale de la Francophonie), a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, w których francuski jest jednym z języków urzędowych, bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego, jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, w których jest jedynym językiem urzędowym.Dialekt (stgr. διάλεκτος dialektos – "rozmowa, sposób mówienia") – regionalna odmiana języka, odznaczająca się swoistymi cechami fonetycznymi, leksykalnymi itp.

Poglądy[ | edytuj kod]

Członkowie Plejady głosili konieczność gruntownego zreformowania francuskiej poezji, co miało dokonać się poprzez zerwanie zarówno z tradycją średniowieczną, jak i z nurtem neołacińskim. W Obronie i uświetnieniu języka francuskiego uznali za przestarzałe popularne gatunki średniowieczne jak rondo, virelai, pieśń, ballada, chanson de geste, farsa czy moralitet. W koncepcji Plejady ich miejsce miały zająć gatunki wymagające od piszącego większej dbałości formalnej, jak sonet, epos, elegia, eklog, epigram, oda czy list poetycki, natomiast w dramacie – komedia oraz tragedia oparta na wzorcach antycznych. Jako zalecaną tematykę wierszy poeci Plejady wskazywali miłość, śmierć, naturę oraz przemijanie, zalecając w ogólności poruszanie tematów poważnych i niejednoznacznych w miejsce układania wierszy w celach czysto rozrywkowych, związanych z bieżącą polityką, lub dla popisania się swoją erudycją i talentem.

Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Pieśń – gatunek literacki poezji lirycznej, o genezie związanej z obrzędami i muzyką (pieśni ludowe, pieśni średniowieczne), od której stopniowo się uwolnił, stając się samodzielną formą wyrazu.

Równocześnie Plejada wzywała do porzucenia tłumaczeń z łaciny i greki na rzecz swobodnego adaptowania utworów autorów antycznych na grunt francuski, co miało przyczynić się do rozwoju literatury Francji poprzez zaszczepienie w niej doskonałych wzorów. Inspiracją dla nich była również działalność poetów włoskich (głównie Petrarki) Choć poeci z kręgu Ronsarda i du Bellaya przyznawali, że język francuski jest ubogi leksykalnie w porównaniu z łaciną, twierdzili, że dzięki odpowiednim działaniom samych literatów sytuację tę można zmienić. Głosili konieczność tworzenia w języku francuskim neologizmów o źródłosłowie greckim i łacińskim, wprowadzania do języka literackiego wyrazów pochodzących z języka mówionego i dialektów lokalnych.

Pierre de Ronsard (ur. 11 września 1524, zm. 27 grudnia 1585) - poeta francuski, główny przedstawiciel renesansowej poezji francuskiej, przywódca Plejady, nazywany księciem poetów.Obrona i uświetnienie języka francuskiego (oryg. fr. La Deffence, et Illustration de la Langue Francoyse) – manifest literacki sygnowany przez Joachima du Bellaya, wydany po raz pierwszy w 1549.

Odrzucając dotychczasową koncepcję poezji, członkowie Plejady zachowywali wcześniejszą wizję poety jako „tłumacza Bogów”, człowieka obdarzonego szczególnym darem odkrywania przed ludźmi tajemnic świata nadprzyrodzonego. Ronsard w swoim Skrócie sztuki poetyckiej porównywał poetę do proroka i mistyka, twierdził jednak również, że swoją misję może on w pełni zrealizować tylko pod warunkiem ciągłego uczenia się i poszerzania swojej wiedzy. Podkreślał także, że poeta winien z godnością przyjmować niezrozumienie i biedę, jakie mogą stać się jego udziałem. Poeta w wizji Plejady jest równocześnie vates, doctus i philosophus – natchnionym, uczonym i filozofem. W ten sposób członkowie Plejady kwestionowali średniowieczne miejsce twórców literatury w społeczeństwie, odrzucając w szczególności wizję poety jako człowieka zabawiającego tłum czy dostarczającego rozrywek w czasie uczt i turniejów rycerskich.

Elegia (gr. elegeia – pieśń żałobna) – utwór liryczny o treści poważnej, refleksyjny, utrzymany w tonie smutnego rozpamiętywania, rozważania lub skargi, dotyczący spraw osobistych lub problemów egzystencjalnych (przemijanie, śmierć, miłość); wyróżnia się elegie miłosne i patriotyczne. Należy do najbardziej charakterystycznych form liryki bezpośredniej.Plejada, plejada aleksandryjska to grupa 7 dramaturgów z Aleksandrii, działających tam w III wieku p.n.e. Z ich twórczości dochowały się tylko fragmenty.

Idee Plejady, chociaż spotykały się z krytyką ze strony poetów neołacińskich, ostatecznie stały się głównym czynnikiem kształtującym francuską poezję renesansową i miały istotny wpływ na dalszy rozwój literatury francuskiej.

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • K. Dybeł, B. Marczuk, J. Prokop, Historia literatury francuskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005, ​ISBN 83-01-14551-X​.
  • Marie Anne Bernolle, La Pléiade et le renouvellement de la poésie (fr.)
  • Francesco Petrarca (ur. 20 lipca 1304 w Arezzo, zm. 19 lipca 1374 w Arqua) – jeden z pierwszych renesansowych poetów pochodzący z Italii. Pisał zarówno po włosku (nazywanym wówczas volgare – językiem pospolitym), jak i po łacinie. Był tercjarzem franciszkańskim.Sielanka (bukolika, idylla, ekloga, skotopaska, pasterka) – gatunek literacki. Utwór poetycki, przedstawiający w sposób wyidealizowany uroki życia wiejskiego. Wysnuta z piosnek pasterskich stała się świadomie kreowanym obrazem utęsknionej, szczęśliwej natury – zdaniem badaczy gatunek jest specyficznym wytworem kultury miasta i ujawnia znużenie światem cywilizacji. Idylla odsłania beztroskie, spokojne i pogodne życie, spełnione przez miłość. Sielanka ma najczęściej kształt lirycznego monologu, poprzedzonego lub przeplecionego opisem bądź dialogiem. Gatunek często ukazuje świat mitologiczny. Nierzadko też ujawnia się w utworach sielankowych temat śmierci, zwłaszcza w formie słynnego toposu "Et in Arcadia ego" ("Jestem nawet w Arkadii", to słowa Śmierci)




    Warto wiedzieć że... beta

    Sonet – kunsztowna kompozycja poetyckiego utworu literackiego, która złożona jest z 14 wersów zgrupowanych w dwóch czterowierszach (tetrastychach), rymowanych zwykle abba abba i dwóch trójwierszach (tercynach). Pierwsza zwrotka zwykle opisuje temat, druga odnosi go do podmiotu wiersza, a tercyny zawierają refleksję na jego temat.
    Wielka Encyklopedia Rosyjska (ros. Большая российская энциклопедия, БРЭ) – jedna z największych encyklopedii uniwersalnych w języku rosyjskim, wydana w 36 tomach w latach 2004–2017. Wydana przez spółkę wydawniczą o tej samej nazwie, pod auspicjami Rosyjskiej Akademii Nauk, na mocy dekretu prezydenckiego Władimira Putina nr 1156 z 2002 roku
    Ballada – gatunek synkretyczny, łączący w sobie cechy liryki (nastrojowość, emocjonalność), epiki (fabuła, narrator) i dramatu (dialogi, akcja), którego tematem są niezwykłe wydarzenia. Jej nazwa pochodzi od włoskiego ballare (tańczyć), co wskazuje na włosko-prowansalskie początki. Romantyczna ballada nawiązuje jednak do ludowych pieśni, które między XII a XIV w. pojawiły się w Danii i Szkocji. Pod koniec XVIII w. odkryli je miłośnicy folkloru. Wkrótce ballada stała się ulubionym gatunkiem poetów. Jej romantyczna forma wyróżnia się śpiewnością wiersza, nastrojowością, tajemniczością niejasno zarysowanych zdarzeń z interwencją złowrogich sił nadzmysłowych. Uwydatnieniu sensacyjności sprzyja konstrukcja narratora – zdziwionego światem, który przedstawia.
    Tragedia (łac. tragoedia, z gr. τραγῳδία tragōdía, od wyrazów τράγος tragos "kozioł" i ᾠδή ōdḗ "pieśń") – obok komedii i dramatu właściwego, jeden z trzech podstawowych gatunków dramatu. Tragedia to utwór dramatyczny, w którym ośrodkiem akcji jest nieprzezwyciężalny i kończący się nieuchronną klęską, konflikt wybitnej jednostki z siłami wyższymi - losem, fatum, prawami historii, prawami moralnymi, prawami społecznymi itp. Konflikt ten określa się jako konflikt tragiczny, stanowi on występujący w większości tragedii model sytuacji człowieka, zarazem jako kategoria estetyczna tragizmu stanowiąc o estetycznej wymowie tragedii. Konflikt tragiczny stanowi przeciwieństwo dwóch racji równowartościowych - dlatego też mający dokonać między nimi wyboru musi ponieść klęskę, a jego działania kończą się katastrofą.
    Virelai – jeden z typów poezji i muzyki francuskiej charakterystyczny dla okresu średniowiecza. Wywodzą się one z rondeau truwerów. Występują dwa rodzaje virelai:
    List poetycki – utwór pisany wierszem o charakterze lirycznym, mający formę listu do fikcyjnego lub rzeczywistego adresata.
    Jean-Antoine de Baïf (ur. 1532, zm. 1589) − francuski poeta renesansowy. Przynależał do plejady, wpływowej grupy literackiej.

    Reklama