Planty (Kraków)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Planty Krakowskie)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Planty wiosną. Białym kamieniem zaznaczono dawny przebieg murów miejskich i obrysy baszt (tutaj Baszta Introligatorów). Okolica skrzyżowania ulic św. Tomasza i Dunajewskiego.
Widok Plant spod Wawelu w stronę ul. Franciszkańskiej, w wiosennej scenerii

Plantypark miejski w Krakowie otaczający Stare Miasto, założony w latach 1822–1830, o powierzchni 21 ha i długości 4 km.

Jadwiga Andegaweńska (ur. między 3 października 1373 a 18 lutego 1374 w Budzie, zm. 17 lipca 1399 w Krakowie) – najmłodsza córka Ludwika Węgierskiego i Elżbiety Bośniaczki, król Polski od 1384, święta Kościoła katolickiego, patronka Polski.Straszewski Florian (ur. 1766 w Koczmerowie, zm. 1847 w Krakowie) – obywatel ziemski, społecznik, współtwórca krakowskich Plant.

Historia[ | edytuj kod]

Alejka na Plantach. W tle kawiarnia U Zalipianek
Planty o różnych porach dnia i roku
Pawilon na Plantach od ul. Westerplatte.
Skwer Zbigniewa Wodeckiego.
Planty o świcie. Widok z ulicy Olszewskiego na budynek Collegium Novum
Planty po zmroku od ulicy Dominikańskiej

Planty powstały na miejscu fortyfikacji otaczających miasto: murów obronnych (wyburzonych na początku XIX wieku) oraz położonej na ich przedpolu fosy i wałów ziemnych. Był to grząski i zaniedbany teren, pełniący funkcję śmietniska i ujścia ścieków. W 1820 podjęto decyzję o utworzeniu na tym obszarze „ogrodów miejskich”, czyli plant – stąd nazwa Planty (od splantowania, czyli wyrównania rumowisk). Bardzo długo jednak krakowianie używali nazwy Plantacye lub Plantacje; park zwano również „miejskimi przechadzkami”. Głównym inicjatorem tej idei oraz twórcą pomiarów i planów był Feliks Radwański. Po jego śmierci w 1826 kierownictwo robót objął Florian Straszewski, który w 1830 założył fundację z przeznaczeniem na utrzymanie Plant.

Ulica św. Anny – ulica na Starym Mieście w Krakowie. Jej najstarsza nazwa brzmiała: ul. Żydowska, gdyż prowadziła z Rynku do dzielnicy żydowskiej. Tu znajdowały się bożnica, cmentarz, a także łaźnia żydowska do czasów, gdy na początku XV w. przeniesiono Żydów w okolice dzisiejszego placu Szczepańskiego. Nazwa ulicy św. Anny wzięła swój początek od tutejszego kościoła św. Anny. Była to ulica uniwersytecka; znajdowały się tu bursy, kolegia, biblioteka. Zachowało się przy niej do dziś wiele zabytkowych budowli.Policja Państwowa (w skrócie PP) – umundurowana i uzbrojona organizacja pełniąca funkcje porządkowe oraz antykryminalne na terenie Polski w latach 1918-1939.

Początkowe prace polegały na niwelacji terenu i zasypaniu fosy nawiezioną ziemią. W obrębie tworzonego parku pozostał Barbakan. W kolejnym etapie przystąpiono do obsadzania terenu drzewami (głównie kasztanowcami, a także klonami, lipami, jesionami, topolami, pojedynczymi egzemplarzami drzew egzotycznych) i krzewami, zakładania trawników i kwietników oraz wyznaczania alejek i placów zabaw.

Cerkiew pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Krakowie – zabytkowa cerkiew greckokatolicka znajdująca się przy ul. Wiślnej 11, w Krakowie.Przewodniczący Rady Państwa – przewodniczący kolegialnego organu naczelnej władzy państwowej Rzeczypospolitej Polskiej i Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1947-1989, której podstawowym zadaniem było zapewnienie ciągłości najwyższego kierownictwa państwowego, w związku z sesyjnym trybem pracy Sejmu.

Od 1827 Planty objęły pierścieniem także wawelskie wzgórze, na którego południowych stokach posadzono drzewa brzoskwiniowe i urządzono winnice, zlikwidowane w latach 50. XIX wieku w związku z podjęciem przez armię austriacką prac mających przekształcić wzgórze w cytadelę i koszary.

W późniejszych latach powstawały m.in. kioski i pawilon koncertowy. Prowadzono zwykłe prace pielęgnacyjne, zajmowali się nimi ogrodnicy zwani plantowymi. Zgodnie z regulaminem, ustanowionym przez władze miejskie w 1879, planty podzielone były na dziewięć rewirów podlegających opiece dziewięciu plantowych. Funkcjonowali oni do połowy XX wieku.

Władysław II Jagiełło (ur. ok. 1362 lub ok. 1352, zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377–1381 i 1382–1401, król Polski 1386-1434 i najwyższy książę litewski 1401–1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.Barbakan w Krakowie (zwany też potocznie Rondlem) – barbakan, najbardziej wysunięta na północ część fortyfikacji miejskich w Krakowie.

Planty stały się miejscem spacerów, spotkań towarzyskich, a nawet uroczystości narodowych. W 1871 utworzono Komisję Plantacyjną, która zajęła się uporządkowaniem Plant i stałą nad nimi opieką. Z jej inicjatywy rozpoczęto ozdabiać park pomnikami. W 1919 przed Collegium Novum posadzono Dąb Wolności. U wylotu ul. Lubicz stał natomiast przed II wojną światową pamiątkowy wiąz posadzony ponoć przez samego Tadeusza Kościuszkę.

Collegium Witkowskiego (pełna nazwa oryginalna Collegium Phisicum im. Augusta Witkowskiego) – trójkondygnacyjny budynek przy ul. Gołębiej 13 w Krakowie, łączący elementy neogotyckie, neoromańskie i secesyjne. Budynek wzniesiono z przeznaczeniem na ówczesny Zakład Fizyczny Uniwersytetu Jagiellońskiego, obecnie ma w nim siedzibę Instytut Historii UJ.Narodowy Instytut Dziedzictwa (NID) – narodowa instytucja kultury podległa Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Misją NID jest tworzenie podstaw dla zrównoważonej ochrony dziedzictwa poprzez gromadzenie i upowszechnianie wiedzy o zabytkach, wyznaczanie standardów ich ochrony i konserwacji oraz kształtowanie świadomości społecznej celem zachowania dziedzictwa kulturowego Polski dla przyszłych pokoleń. Instytut wydaje kwartalnik „Ochrona Zabytków”.

Podczas II wojny światowej doszło do znacznej dewastacji parku – Niemcy wycięli krzewy i zrabowali „na cele wojenne” metalowe ogrodzenie oddzielające aleje spacerowe od zieleni. W okresie powojennym ograniczano się tylko do zapobiegania dalszej degradacji Plant. Decyzję o ich rewitalizacji, według projektu prof. Janusza Bogdanowskiego, podjęto w 1989. W ciągu kilkunastu lat renowacji Plant przywrócono małą architekturę – stylowe lampy, ogrodzenia, ławki; za pomocą kamiennych murków zarysowano dawny przebieg murów obronnych oraz rozmieszczenie baszt i bram miejskich.

Fortyfikacja (z łac. fortificatio – umocnienie) – zespół obiektów wojskowych w postaci odpowiednich budowli i urządzeń, przeznaczonych do prowadzenia działań obronnych.Ulica Karola Olszewskiego – ulica w Krakowie na Starym Mieście, ulicę Jagiellońską z ulicą Wiślną. Przebiega wzdłuż plant i jest pozostałością dawnej ulicy podmurnej biegnącej wzdłuż krakowskich murów miejskich na odcinku łączącym Bramę Szewską z Bramą Wiślną. Dawniej bezimienna; obecną nazwę nosi od ok. 1950 r. Upamiętnia chemika i kriogenika, profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego Karola Olszewskiego.

Planty podzielono na 8 ogrodów:

  • Wawel – od ul. Powiśle do ul. Franciszkańskiej
  • Uniwersytet – od ul. Franciszkańskiej do ul. św. Anny
  • Pałac Sztuki – od ul. św. Anny do ul. św. Tomasza
  • Florianka – od ul. św. Tomasza do ul. Sławkowskiej
  • Barbakan – od ul. Sławkowskiej do ul. Szpitalnej
  • Dworzec – od ul. Szpitalnej do ul. Mikołajskiej
  • Gródek – od ul. Mikołajskiej do ul. Dominikańskiej
  • Stradom – od ul. Dominikańskiej do ul. Grodzkiej i ul. Stradomskiej
  • Wolne, Niepodległe i Ściśle Neutralne Miasto Kraków i jego Okręg- inne nazwy: Rzeczpospolita Krakowska, Wolne Miasto Kraków, Rzeczpospolita Krakowska Wolna, Niepodległa i Ściśle Neutralna (1815–1846) – państwo utworzone na kongresie wiedeńskim, pozostające pod kontrolą trzech państw sąsiednich: Imperium Rosyjskiego, Królestwa Prus i Cesarstwa Austrii od 1832 poprzez zobligowanie ich przez Rosję oraz Prusy. Państwo to zostało utworzone 18 października 1815 roku z południowego skrawka Księstwa Warszawskiego i było pół-demokratyczną republiką konstytucyjną opartą na Kodeksie Napoleona i własnej konstytucji.Ulica Basztowa – ulica w centrum Krakowa. Wchodzi w skład I Obwodnicy. Rozpoczyna się na skrzyżowaniu z ul. Garbarską, gdzie staje się przedłużeniem ul. Juliana Dunajewskiego. Ulicą przebiega torowisko tramwajowe.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Czesław Dźwigaj (ur. 18 czerwca 1950 w Nowym Wiśniczu) – artysta rzeźbiarz, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, uczeń Antoniego Hajdeckiego.
    Feliks Radwański ojciec (ur. 25 maja 1756 w Krakowie, zm. 23 marca 1826 tamże) – polski architekt, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, senator Rzeczypospolitej Krakowskiej.
    Unia w Krewie – akt wydany 14 sierpnia 1385 roku przez Jagiełłę, regulujący stosunek Korony Królestwa Polskiego z Wielkim Księstwem Litewskim. Jego rezultatem było włączenie w 1386 roku Litwy do Królestwa Polskiego jako jego części składowej.
    Edward Stehlik (ur.1825 w Krakowie - zm. 21 września 1888 tamże) - rzeźbiarz, właściciel zakładu kamieniarskiego, który prowadził wraz z bratem Zygmuntem. Był synem Józefa Stehlika i Teresy z Kremerów. Studiował w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych u Karola Ceptowskiego. Tworzył w stylu neogotyckim, neoromańskim. Zakład braci Stehlików brał udział we wszystkich ważniejszych pracach kamieniarskich i dekoracyjnych w Krakowie. W latach 1852-1864 pracował przy renowacji kościoła św. Katarzyny, przy remoncie Sukiennic. W 1861 zrealizowano neogotyckie ołtarze w kosciele Franciszkanów. Edward Stehlik wykonał kilkaset pomników nagrobnych na krakowskich Rakowicach. Opracował wzornik pomników nagrobnych i epitafiów. Na zamówienie społeczne wykonał grobowce weteranów powstania listopadowego i styczniowego. Pochowany na cmentarzu Rakowickim, w kosciele św. Anny upamiętniony epitafium ufundowanym przez żonę.
    Artur Grottger (ur. 11 listopada 1837 w Ottyniowicach, zm. 13 grudnia 1867 w Amélie-les-Bains-Palalda) – polski malarz, jeden z czołowych przedstawicieli romantyzmu w malarstwie polskim, ilustrator, rysownik, autor cyklu „kartonów” o powstaniu styczniowym.
    Aleksander Trojkowicz (ur. 1 lutego 1916 w Dorżach na Wileńszczyźnie, zm. 9 marca 1985 w Krakowie) – polski malarz i grafik, scenograf. Od 1947 członek Związku Polskich Artystów Plastyków (ZPAP), a także Ogólnopolskiej Grupy „Zachęta”.
    Cmentarz wojskowy – znajduje się w Krakowie na obszarze Dzielnicy I Stare Miasto, przy ul. Prandoty 1. Ma powierzchnię około 11 ha.

    Reklama