Pismo mongolskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Słowo Monggol zapisane pismem klasycznym
Pieczęć Wielkiego Chana Gujuka na liście do papieża Innocentego IV. Tekst w klasycznym piśmie mongolskim głosi: „Mocą Wiecznego Nieba [Tengri]. Rozkaz [jarłyk] panującego nad światem władcy [kana] wielkiego państwa mongolskiego [jeke monggol ułus]. Kiedy dotrze do ludzi poddanych i ludzi nie poddanych, niechaj go słuchają i boją się”

Pismo mongolskie (Monggol bicig.svg, Монгол бичиг, Mongol biçig) – tradycyjne pismo używane do zapisu języka mongolskiego, utworzone około 1204 na podstawie alfabetu ujgurskiego.

Chan – głowa chanatu, tytuł oznaczający władcę w dawnych krajach Azji Środkowej i Europy Wschodniej; także część imienia, oznaczająca wysokie urodzenie w krajach muzułmańskich.Język ewenkijski − język tunguski ludu Ewenków. Rozprzestrzeniony we wschodniej Syberii - od Jeniseju do Sachalinu. Mówi nim ok. 7,5 tys. osób w Rosji, około tysiąca w Mongolii i 19 tys. w północnych Chinach. Razem z językiem eweńskim i językiem mandżurskim zalicza się do grupy języków tungusko-mandżurskich. Posiada wiele gwar i dialektów (m.in. „chakające", „siekające" i „szekające"). Podstawą języka literackiego jest południowy dialekt. W języku ewenkijskim występuje harmonia samogłosek. Zalicza się do języków aglutynacyjnych. Posiada skomplikowany system przypadków, osobowych form czasownika i imiesłowów. Liczne zapożyczenia z języka jakuckiego i buriackiego.

Składa się z około 30 liter (samogłosek i spółgłosek), z których większość występuje w 3 wariantach – na początku, w środku i na końcu słowa. Wyrazy zapisywane są z góry na dół i od lewej do prawej.

W 1648 Mongol biçig zaktualizowano do potrzeb ówczesnego języka mongolskiego. Dodano nowe znaki, a istniejące stały się bardziej czytelne. Nowy alfabet nazywany jest Todo biçig (Тодo бичиг). Adaptowano go do zapisu języka kałmuckiego.

Od 1946 pismo mongolskie w Mongolii zastąpione jest zmodyfikowaną cyrylicą.

Pismo – system umownych znaków, za pomocą których przedstawiany jest język mówiony. Jako jeden z ludzkich wynalazków intelektualnych jest środkiem porozumiewania się oraz odzwierciedleniem mowy i myśli. Zanim powstało pismo, do przekazywania mowy służyły obrazki, różne środki mnemotechniczne oraz zrozumiałe dla danej społeczności, przedtem uzgodnione i odpowiednio spreparowane, symbole. Pismo ewoluowało od najstarszego stadium – piktografii, poprzez ideografię, pismo analityczne, aż do najmłodszego – pisma fonetycznego.Samogłoska – głoska, przy powstawaniu której uczestniczą jedynie wiązadła głosowe, a strumień powietrza swobodnie przepływa przez kanał głosowy. Samogłoski charakteryzują się regularnym rozkładem energii akustycznej, mają wyraźną strukturę formantową, która decyduje o ich barwie. Podczas ich artykulacji słychać tylko jedną głoskę, wymawia się je tak samo jak się pisze.

Obecnie używa się go tylko do zapisu języka mongolskiego i języka ewenkijskiego na obszarach Mongolii Wewnętrznej, a odmiany Tod biçig używają Ojraci.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • pismo phags-pa
  • sojombo (pismo)


  • Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Todo biczig (pismo kałmucko-ojrackie, dosł. "jasne pismo") – system pisma, używany do zapisu języka kałmuckiego, stworzony w połowie XVII w przez mnicha buddyjskiego o nazwisku Zaja Pandita Oktorguin Dalai. Został zaadaptowany z klasycznego pisma mongolskiego. Wcześniej język kałmucki był zapisywany pismem ujgurskim. Todo biczig jest nadal używane w Chinach, natomiast Kałmucy zamieszkujący Rosję od 1924 roku posługują się cyrylicą.
    Alfabet (nazwa pochodzi od starogreckich nazw pierwszych liter alfabetu: alfa i beta) – najpopularniejszy system zapisywania mowy. Terminu używany w trzech głównych, powiązanych ze sobą i niekiedy mylonych znaczeniach, co jest źródłem licznych nieporozumień w dziedzinie historii i teorii pisma, oraz w jednym znaczeniu pochodnym. Piąty sens obejmuje użycie niepoprawne, czyli nazywanie "alfabetami" systemów nie będących nimi (pseudoalfabetów).
    Spółgłoska – dźwięk języka mówionego powstający w wyniku całkowitego lub częściowego zablokowania przepływu powietrza przez aparat mowy (kanał głosowy). W czasie wymawiania spółgłosek powstaje szmer, gdy powietrze natrafia na przeszkodę (zwarcie, zbliżenie).
    Litera – znak graficzny charakterystyczny dla pism fonetycznych. Może wyrażać pojedynczą głoskę, sylabę lub wchodzić w skład innych połączeń - np. dwuznaków. W języku francuskim zestaw nawet pięciu liter może oznaczać jedną głoskę.
    Gujuk (ok. 1206–1248) (Güjük, Guyuk, Kuyuk, itp.) – trzeci Wielki Chan mongolski, syn Ugedeja i wnuk Czyngis-chana. Gujuk panował od 1246 do 1248, jego stolicą było Karakorum.
    Jarłyk (ros. ярлык z tur. jarl-ek) – pisemne rozporządzenie dla władców podbitych ziem wydawane przez władców mongolskich.
    Imperium mongolskie (mong.: ᠶᠡᠬᠡ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠦᠯᠦᠰ, yeqe mongɣol ulus – Wielki Ułus Mongołów) – trzynastowieczne państwo mongolskie, w szczytowym momencie swojego rozwoju terytorialnego obejmujące Azję Środkową, południową Syberię, północne Chiny, Ruś i Bliski Wschód. W szczytowym okresie swojej potęgi zajmowało około 33 mln km², przez co było największym państwem w historii po Imperium Brytyjskim.

    Reklama