Pieprzowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
.mw-parser-output .takson-zwierzeta .naglowek{color:black!important;background:#d3d3a4!important}.mw-parser-output .takson-rosliny .naglowek{color:black!important;background:#90ee90!important}.mw-parser-output .takson-grzyby .naglowek{color:black!important;background:#add8e6!important}.mw-parser-output .takson-protozoa .naglowek{color:black!important;background:#f0e68c!important}.mw-parser-output .takson-chromalveolata .naglowek{color:black!important;background:#adff2f!important}.mw-parser-output .takson-excavata .naglowek{color:black!important;background:#f0e68c!important}.mw-parser-output .takson-amoebozoa .naglowek{color:black!important;background:#ffc8a0!important}.mw-parser-output .takson-opisthokonta .naglowek{color:black!important;background:#e0d0b0!important}.mw-parser-output .takson-sar .naglowek{color:black!important;background:Moccasin!important}.mw-parser-output .takson-bakterie .naglowek{color:black!important;background:#d3d3d3!important}.mw-parser-output .takson-archeony .naglowek{color:black!important;background:#f3e0e0!important}.mw-parser-output .takson-eukarionty .naglowek{color:black!important;background:#faf0e6!important}.mw-parser-output .takson-inne .naglowek{color:white!important;background:red!important}

Pieprzowate (Piperaceae C. Agardh) – rodzina roślin z rzędu pieprzowców. Należy do niej tylko 5 rodzajów, ale obejmujących około 3615 gatunków, z czego ok. 2000 należy do rodzaju pieprz Piper, a 1600 do rodzaju peperomia Peperomia. Występują one na wszystkich kontynentach w strefie międzyzwrotnikowej, rzadziej w strefie umiarkowanej (najdalej od równika rośliny te spotykane są w Japonii, Himalajach, na południowych krańcach Afryki i na Nowej Zelandii). W Europie brak przedstawicieli tej rodziny. Rośliny te zasiedlają najczęściej wilgotne lasy równikowe rosnąc w nich często zarówno na dnie lasu, jak i jako epifity na pniach i w koronach drzew. Część przedstawicieli występuje także na siedliskach suchych, w których mają pokrój gruboszowaty.

Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonym Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.Pnącze, roślina pnąca – forma życiowa roślin o długiej, wiotkiej łodydze, wymagającej podpory, by mogła się wspinać do góry, do światła. W strefie umiarkowanej pnącza występują rzadko, w tropikalnych lasach są częste, w tym liczne o zdrewniałych łodygach – tzw. liany, które wykorzystując drzewa jako podpory oszczędzają konieczność wytwarzania silnych i grubych pni by wydostać się z ciemnego dna lasu tropikalnego ku słońcu. Pnącza dzięki oszczędzaniu na wzroście pędu na grubość bardzo szybko rosną na długość. Niektóre z nich potrafią się przyczepić nawet do gładkiego muru.

Podstawową rośliną użytkową z tej rodziny jest pieprz czarny Piper nigrum dostarczający przyprawy, podobnie wykorzystywany jest pieprz długi Piper longum. Korzenie pieprzu metystynowego Piper methysticum wykorzystywane są na wyspach Oceanii do wytwarzania narkotycznego napoju „kawa” (też „kawa-kawa”). Jako używka wykorzystywany jest w Azji Południowo-Wschodniej także pieprz żuwny Piper betel. Liczne gatunki z rodzaju peperomia, np. kędzierzawa i magnoliolistna, są popularnie uprawiane jako rośliny ozdobne, w krajach klimatu umiarkowanego jako rośliny doniczkowe.

Okwiat, okrywa kwiatowa (ang. perianth, łac. perigonium, perianthium) – część kwiatu stanowiąca ochronę dla rozwijających się pręcików i słupków. U roślin owadopylnych okwiat pełni także funkcję powabni dzięki zapachowi i kolorom, dla zapylających je owadów, ptaków, ssaków i innych zwierząt.Znamię (ang. stigma) – część słupka roślin okrytonasiennych przyjmująca ziarna pyłku w trakcie zapylenia (przed zapłodnieniem). Zazwyczaj znajduje się na szczycie szyjki słupka, gdy szyjki brak – wykształca się znamię siedzące. Liczba znamion w słupku jest różna u różnych gatunków i zwykle zależy od liczby owocolistków budujących słupek.

Morfologia[ | edytuj kod]

Peperomia glabella
Peperomia fraseri
Pokrój W większości rośliny zielne, rzadziej krzewy, drewniejące pnącza i niewielkie drzewa. Pędy często ze zgrubiałymi węzłami. Niektórzy przedstawiciele z siedlisk suchych mają mięsiste łodygi i liście. Liście Ustawione nieregularnie skrętolegle na łodydze, rzadko naprzeciwległe. Liście pojedyncze, ogonkowe, z nasadą ogonka u niektórych przedstawicieli pochwiasto obejmująca łodygę, czasem z tworem przypominającym języczek lub liściowatą osłonką pączka liściowego (prophyll). Blaszka jest całobrzega o użyłkowaniu dłoniastym lub pierzastym, zwykle eliptyczna lub sercowata, często wyżej położone liście są tarczowate. Górna powierzchnia blaszki nierzadko marmurkowana lub pręgowana. Kwiaty Drobne, zebrane w kolbowate lub kłosokształtne kwiatostany rozwijające się szczytowo na pędach (przy czym pędy wegetatywne mogą rozwijać się z pąków bocznych i przerastać kwiatostany spychając je na bok). Poszczególne kwiatostany tworzyć mogą kwiatostany złożone o budowie groniastej lub baldachowatej. Poszczególne kwiaty są zwykle obupłciowe, rzadziej jednopłciowe, wsparte przysadkami, ale pozbawione okwiatu. Pręciki są wolne, w liczbie od 1 do 10, zwykle jednak nie więcej jak 6. Część wykształca się zwykle jako płonne prątniczki. Słupkowie tworzone jest przez dwa do pięciu zrastających się owocolistków (jednego u Peperomia). Zalążnia jest górna i jednokomorowa. Znamion jest tyle co owocolistków – od jednego do pięciu. W komorze zalążni znajduje się pojedynczy, położony dolnie zalążek. Owoce Mięsiste, zwykle pestkowce, czasem jagody. Zawierają pojedyncze nasiono z drobnym zarodkiem i dobrze rozwiniętym bielmem i obielmem.

Systematyka[ | edytuj kod]

Pieprzowate są największą (obejmującą najwięcej gatunków) rodziną w obrębie magnoliowych. Najbliżej spokrewnione są z saururowatymi Saururaceae, od których oddzieliły się najwyraźniej we wczesnej kredzie. Ogromna część zróżnicowania współczesnego w obrębie rodzajów Piper i Peperomia to efekt ewolucji tych roślin w okresie trzeciorzędu. We wszystkich ważniejszych systemach klasyfikacyjnych, rodzina pieprzowatych wyodrębniana była w rząd pieprzowców Piperales, klasyfikowana w nim obok saururowatych. W systemie Thorne'a z 2003 do rzędu tego włączone zostały wyodrębniane zwykle dawniej w osobny rząd kokornakowate Aristolochiaceae. Takie też ujęcie obowiązuje w systemach APG.

Woreczek zalążkowy (ang. embryo sac) – uproszczony gametofit żeński u roślin nasiennych, powstający w procesie megasporogenezy w obrębie ośrodka (makrosporangium). Dojrzały woreczek zalążkowy składa się najczęściej z diploidalnej komórki centralnej, aparatu jajowego od strony okienka zalążka (czyli od strony mikropylarnej), tworzonego przez komórkę jajową i dwie synergidy oraz z trzech antypod od strony chalazalnej.Węzeł, węzeł łodygowy, kaulom – krótki, często zgrubiały fragment łodygi z którego wyrastają kwiaty i liście oraz w którym łączą się tkanki przewodzące łodygi z tkankami przewodzącymi liści i pędów bocznych.

Rodzaj Verhuellia jest kladem bazalnym w obrębie rodziny i wyodrębniany jest jako podrodzina Verhuellioideae. Siostrzane rodzaje Manekia i Zippelia tworzą kolejny klad wyodrębniany jako rodzina Zippelioideae. Z kolei Piper i Peperomia tworzą klad określany jako podrodzina Piperoideae. Zewnętrzne podobieństwo roślin z rodzajów Piper i Peperomia często jest znaczne i podział na te rodzaje może zdawać się kłopotliwy. W istocie rodzaj Peperomia wykazuje się szeregiem cech apomorficznych takich jak m.in.: podczas rozwoju woreczka zalążkowego komórka jajowa dzieli się dwukrotnie tworząc 16 jąder otaczających się ścianami komórkowymi, główki pręcików składają się z pojedynczych pylników, owocolistek jest pojedynczy, w liściach pod skórką znajduje się tkanka magazynująca wodę. W efekcie w niektórych ujęciach rodzaj ten wyodrębniany był jako osobna podrodzina Peperomioideae (np. system Thorne'a z 2003) lub nawet jako osobna rodzina Peperomiaceae.

Peperomia magnoliolistna (Peperomia magnoliifolia) – gatunek rośliny z rodziny pieprzowatych. Pochodzi z wysp zachodnioindyjskich. W Polsce jest uprawiany jako ozdobna roślina pokojowa.Pręcik (łac. stamen) – męski organ płciowy w kwiecie, bardzo silnie zredukowany i zmieniony liść. Ponieważ każdy pylnik (theca) ma połączone po dwa woreczki pyłkowe, pręcik okrytozalążkowych jest mikrosporofilem o 4 mikrosporangiach lub 2 synangiach dwusporangiowych. U roślin okrytonasiennych składa się z nitki pręcikowej (filamentum) i główki (anthera), która jest zróżnicowana na dwa pylniki (thecae) połączone płonnym łącznikiem (connectivum). W pylnikach znajdują się komory pyłkowe zawierające tkankę wyściełającą (tzw. tapetum) oraz tkankę zarodnikotwórczą (tzw. archespor), która wytwarza ziarna pyłku kwiatowego lub pyłkowiny. Dojrzałe pylniki pękają, pyłek się wysypuje i zostaje on dalej przenoszony przez wiatr, owady, zwierzęta, a następnie osadza się na znamionach słupków innych kwiatów (następuje zapylenie). Istnieją także rośliny o kwiatach samopylnych.

W dawniejszych ujęciach często wyodrębniano w tej rodzinie więcej rodzajów. W większości okazały się być one zagnieżdżone w obrębie rodzaju Piper i stanowią współcześnie jego synonimy (np. Arctottonia, Macropiper, Lepianthes, Ottonia i Pothomorphe). Pozycja systematyczna rodziny według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Pieprzowate stanowią jedną z trzech rodzin wchodzących w skład rzędu pieprzowców (są grupą siostrzaną Saururaceae). Rząd ten z kolei jest jednym z czterech w obrębie kladu magnoliowych.

Obielmo (łac. perysperma) – tkanka zapasowa nasienia niektórych roślin okrytonasiennych znajdująca się pomiędzy łupiną nasienną a bielmem (zazwyczaj). Stąd nazwa obielmo czyli otoczka bielma. Obielmo ma marginalne znaczenie i jest pozostałością części ośrodka (nucellusa) leżącej tuż pod osłonkami (integumentami) zalążka. Obielmo jako tkanka wywodząca się od sporofitu macierzystego (rośliny kwitnącej) ma diploidalną liczbę chromosomów (2n). W nasionach wielu gatunków obielmo nie występuje, gdyż u nich ośrodek zostaje w całości zresorbowany przez bielmo, rzadziej przez zarodek. U nagozalążkowych obielma brak, gdyż tam ośrodek w całości zostaje zresorbowany przez bielmo pierwotne.Pestkowiec (ang. drupe, stone fruit, łac. drupa) – rodzaj owocu mięsistego. Podczas tworzenia się pestkowców zewnętrzna część owocni (egzokarp) tworzy skórkę, środkowa część (mezokarp) mięśnieje, a wewnętrzna część (endokarp) twardnieje i drewnieje. Twarda, wewnętrzna część owocni nazywana jest pestką i różni ten typ owocu od jagody, która jest zmięśniała w całości.
Podział systematyczny rodziny według APweb
  • Podrodzina: Verhuellioideae Samain & Wanke
  • rodzaj Verhuellia Miq. – trzy gatunki znane z wysp Haiti i Kuba
  • Podrodzina: Zippelioideae Samain & Wanke – dwa rodzaje z 6 gatunkami występującymi w Azji wschodniej i południowo-wschodniej oraz w Ameryce Środkowej i Południowej
  • rodzaj Manekia Trel.
  • rodzaj Zippelia Blume
  • Podrodzina: Piperoideae Arnott – dwa rodzaje reprezentowane w tropikach przez 3600 gatunków
  • rodzaj Peperomia Ruiz & Pav. – peperomia
  • rodzaj Piper L. – pieprz
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
    2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2016-08-06] (ang.).
    3. Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 99-100. ISBN 978-1842466346.
    4. Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 1. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 51-54. ISBN 83-7079-778-4.
    5. Gurcharan Singh: Plant Systematics. Enfield: Science Publishers, 2004, s. 326-328. ISBN 1-57808-351-6.
    Języczek (łac. ligula, ang. ligule) – występujący u niektórych roślin na styku blaszki liściowej i pochwy liściowej błoniasty twór. Języczek posiadają np. liczne gatunki roślin z rodziny ciborowatych (turzycowatych) i wiechlinowatych (trawy). Czasami języczki mogą mieć postać delikatnego puchu, jak np. u trzciny pospolitej. Występowanie języczka i jego morfologia ma duże znaczenie diagnostyczne przy oznaczaniu wielu gatunków.Synonim w taksonomii (skrót syn.) – nierównoważne określenia odnoszące się do tego samego taksonu. Wyróżnia się synonimy nomenklatoryczne (homotypowe) i taksonomiczne (heterotypowe). Taksony opisane synonimami pierwszego rodzaju oparte są na tym samym typie nomenklatorycznym. Zgodnie z międzynarodowymi kodeksami nomenklatorycznymi tylko jedna nazwa może być ważna, tj. zgodna z tymi przepisami. W sytuacji, gdy dwie lub więcej nazw opisują ten sam takson, ustalana jest nazwa ważna (pierwsza prawidłowo opisana), pozostałe stają się synonimami nomenklatorycznymi. Synonimy taksonomiczne powstają, gdy w wyniku rozwoju wiedzy, pewne taksony są dzielone, łączone lub przenoszone. Nazwy określane jako synonimy taksonomiczne odnoszą się do taksonów posiadających różne typy nomenklatoryczne i stają się synonimami w wyniku taksonomicznego osądu.




    Warto wiedzieć że... beta

    Japonia (jap. 日本, trb. Nihon lub Nippon) – państwo wyspiarskie usytuowane na wąskim łańcuchu wysp na zachodnim Pacyfiku, u wschodnich wybrzeży Azji, o długości 3,3 tys. km. Archipelag rozciąga się niemal południkowo (Japończycy utrzymują, że ich kraj ma kształt „trzydniowego Księżyca”) pomiędzy 45°33′ a 20°25′ stopniem szerokości północnej, od Morza Ochockiego na północy do Morza Wschodniochińskiego i Tajwanu na południu. Stolica Tokio jest usytuowana prawie dokładnie na tej samej szerokości geograficznej co Ateny, Pekin, Teheran i Waszyngton.
    Integrated Taxonomic Information System (ITIS) – system zaprojektowany do dostarczania informacji taksonomicznych o organizmach. Został utworzony w 1996 r. System jest wspierany przez agencje rządowe Stanów Zjednoczonych Ameryki, Kanady i Meksyku. Współpracuje z taksonomami z całego świata. Jest partnerem Species 2000 i Global Biodiversity Information Facility (GBIF). Współuczestniczy w realizacji międzynarodowego programu Katalog Życia (Catalogue of Life Programme).
    Epifit (gr. epi – na, phyton – roślina), porośle, aerofit – roślina rosnąca na innej roślinie, ale zwykle nie prowadząca pasożytniczego trybu życia. Korzysta z innego gatunku jako podpory, a odżywia się najczęściej samodzielnie. W ekosystemach lądowych wyrasta często w miejscach, gdzie gromadzi się martwa materia organiczna (np. w kącie gałęzi/pędu) lub osiedla się na pędach innych roślin, a składniki odżywcze i wodę pobiera z powietrza i niesionych przez nie pyłów, opadów i detrytusu gromadzącego się w kątach pędów. Nieliczne epifity wykształcają ssawki i wyzyskują w różnym zakresie swego żywiciela (np. jemiołowate i loganiowate). Epifityzm jest szczególnie częsty wśród gatunków organizmów wodnych, które jako peryfiton porastają organy makrofitów.
    Użyłkowanie liścia, nerwacja, układ waskularny liścia (ang. nervation, nervature, venation, łac. nervatio, venatio) – układ żyłek (nerwów) liściowych zawierających wiązki przewodzące w liściach (nie tylko asymilacyjnych, ale także w działkach i płatkach kwiatu). Ze względu na stały układ żyłek w poszczególnych grupach systematycznych roślin, ma on znaczenie w identyfikacji taksonów. Głównym zadaniem wiązek przewodzących w liściu jest dostarczenie do jego tkanek wody i odprowadzenie asymilatów, a także usztywnienie blaszki liściowej.
    Peperomia, pieprzówka (Peperomia ) – rodzaj roślin z rodziny pieprzowatych. Według niektórych ujęć taksonomicznych jest ich około 1000 gatunków. Pochodzą głównie z tropikalnych obszarów Ameryki Południowej i Środkowej, tylko kilka gatunków z Afryki. W Polsce niektóre gatunki są uprawiane jako doniczkowe rośliny ozdobne, głównie ze względu na swoje ładne liście, ale istnieją też gatunki uprawiane ze względu na ładne kwiaty. Gatunkiem typowym jest Peperomia secundiflora Ruiz & Pav.
    System APG IV – system klasyfikacyjny roślin okrytonasiennych opublikowany w roku 2016 przez członków Angiosperm Phylogeny Group. Jest to kolejna wersja systemu klasyfikacyjnego rozwijanego od 1998 roku, sukcesywnie zastępująca poprzednie klasyfikacje (APG I z 1998, APG II z 2003 i APG III z 2009). Klasyfikacja bazuje na analizie powiązań filogenetycznych między grupami roślin, ustalanych głównie na podstawie danych molekularnych. System został skompilowany przez 16 autorów z 6 krajów, ale uwzględnia też wyniki warsztatów przeprowadzonych w Kew Gardens oraz ankiety internetowej, na którą odpowiedziało 441 respondentów z 42 krajów. Szerokie konsultacje i uznanie sugestii większości zamiast przyjęcia stanowiska ekspertów (np. w kwestii szerokiego ujęcia rodziny ogórecznikowatych Boraginaceae zamiast jej podziału) spowodowało zresztą kontrowersje w środowisku (Angiosperm Phylogeny Website publikuje w przypadkach spornych klasyfikację sugerowaną przez ekspertów, niżeli przyjętą w APG IV opinię większości).
    Kłos (łac. spica, ang. spike) – rodzaj kwiatostanu groniastego, w którym na osadce siedzą kwiaty bezszypułkowe. Odmianą kłosa jest kwiatostan zwany kotką (np. u wierzb) i kolba (np. kwiatostany żeńskie kukurydzy).

    Reklama