Peroksysom

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Struktura peroksysomu

Peroksysom (łac. peroxysomum, dawniej mikrociałko, mikrociało) – organellum komórki eukariotycznej o średnicy 0,2–1,8 μm, otoczone jedną błoną, o kształcie owalnym bądź sferycznym. W komórce roślinnej peroksysomy znajdują się w bezpośrednim kontakcie z chloroplastami i mitochondriami i stykają się z powierzchniami ich błon.

Glukoneogeneza (ang. Gluconeogenesis) – enzymatyczny proces przekształcania niecukrowcowych prekursorów, np. aminokwasów, glicerolu czy mleczanu w glukozę. Resynteza glukozy następuje głównie w hepatocytach i w mniejszym stopniu w komórkach nerek, a głównym punktem wejścia substratów do tego szlaku jest pirogronian. Szybkość zachodzenia procesu jest zwiększana podczas wysiłku fizycznego i głodu. W wyniku glukoneogenezy wydzielają się duże ilości energii.Organellum − każda oddzielona od cytozolu błoną komórkową struktura występująca w cytoplazmie komórki, wyspecjalizowana do pełnienia określonej funkcji. Komórka prokariotyczna nie zawiera organelli komórkowych, co odróżnia ją od komórki eukariotycznej. Genofor, Nukleoid czy rybosomy nie są organellami, gdyż nie są oddzielone od otoczenia błoną komórkową. Komórki eukariotyczne zawierają podstawowy zestaw organelli błonowych.

U zwierząt występuje tylko jeden typ peroksysomu – zawierający katalazę (enzym markerowy peroksysomów) – uczestniczący w procesie neutralizacji szkodliwego nadtlenku wodoru: 2H2O2 → 2H2O + O2

Peroksysom zawiera także oksydazę tworzącą nadtlenek wodoru.

U ludzi nagromadzenie peroksysomów występuje w komórkach wątrobyhepatocytach (około 70 w jednej komórce). Uczestniczą one między innymi w detoksykacji etanolu oraz syntezie niektórych lipidów.

Cykl kwasu cytrynowego, cykl kwasów trikarboksylowych (TCA) lub cykl Krebsa – cykliczny szereg reakcji biochemicznych. Stanowi końcowy etap metabolizmu aerobów, czyli organizmów oddychających tlenem. Mechanizm cyklu zbadał w latach 30. XX wieku sir Hans Krebs, a kluczowe elementy cyklu przedstawił w 1937, za co został nagrodzony w 1953 Nagrodą Nobla.β-oksydacja (β-oksydacja Knoopa) – szereg reakcji przekształcenia kwasów tłuszczowych w acetylokoenzym A (acetylo-CoA) w przypadku kwasów tłuszczowych o parzystej liczbie węgli oraz acetylo-CoA i propionylo-CoA, gdy liczba atomów węgla jest nieparzysta.

W komórce roślinnej rozróżnia się:

  • peroksysomy liściowe – katalizuje rozkład nadtlenku wodoru, bierze udział w fotorespiracji,
  • peroksysomy brodawek korzeniowych – uczestniczące w przyswajaniu azotu,
  • glioksysomy – zawierające enzymy przemieniające tłuszcze w cukry (β-oksydacja, cykl glioksylanowy, cykl kwasu cytrynowego, glukoneogeneza).
  • Peroksysomy zostały odkryte przez Ch. de Duve'a w 1965.

    Katalaza (EC 1.11.1.6) – enzym z grupy oksydoreduktaz katalizujący proces rozkładu nadtlenku wodoru do wody i tlenu. Otrzymana po raz pierwszy w postaci krystalicznej w 1937 roku przez J.B. Sumnera. Znaczne jej ilości występują w komórkach zwierzęcych np. w wątrobie, nerce, leukocytach i erytrocytach (krwinkach czerwonych), w bakteriach tlenowych oraz w peroksysomach komórek roślinnych fotosyntezujących. Jest dobrym enzymem markerowym dla peroksysomów. Jest bardzo aktywnym enzymem, którego grupę prostetyczną stanowi hemina.mikro – przedrostek jednostki miary w układzie SI, oznaczający mnożnik 0,000 001 = 10 (jedna milionowa). Do oznaczenia symbolu używa się greckiej litery my (μ). Prefiks pochodzi od greckiego μικρός (mikros), oznaczającego coś bardzo małego.

    Enzymem markerowym (markerem) peroksysomów jest katalaza.

    W komórkach grzybów istnieje specyficzny rodzaj peroksysomów zwanych ciałkiem Woronina.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. mikrociała. Słownik terminów biologicznych PWN. [dostęp 2012-01-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-09-30)].
    2. Według niektórych źródeł peroksysomy to, obok glioksysomów, jeden z dwóch rodzajów mikrociałek. Zob. Cytologia. 4.6. Klasyfikacja, budowa i funkcje plastydów. W: Edukator.pl [on-line]. Fundacja Nauka i Wiedza, 2007. [dostęp 2012-01-06].
    3. Selim Kryczyński, Zbigniew Weber (red.), Fitopatologia, t. 1. Podstawy fitopatologii, Poznań: Powszechne Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2010, s. 220, ISBN 978-83-09-01063-0.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Kazimierz Ostrowski: Histologia. s. 104. ISBN 83-200-1869-2.

  • Ciałko Woronina – występujące u grzybów granule tworzące się w wierzchołkowych komórkach strzępek. Występują u workowców (Ascomycota) i podstawczaków (Basidiomycota). Zbudowane są z białka i znajdują się w bezpośrednim sąsiedztwie porów w przegrodzie oddzielającej poszczególne komórki strzępek. Mają wielkość od 0,1 do 1 μm, są więc większe od średnicy porów. Przypuszcza się, że pochodzą od peroksysomów, niektórzy mykolodzy uważają je po prostu za wyspecjalizowane peroksysomy. Wskazywałoby na to występowanie w nich specyficznych białkowych domen, takich samych, jak w peroksysomach. Metr – jednostka podstawowa długości w układach: SI, MKS, MKSA, MTS, oznaczenie m. Metr został zdefiniowany 26 marca 1791 roku we Francji w celu ujednolicenia jednostek odległości. W myśl definicji zatwierdzonej przez XVII Generalną Konferencję Miar i Wag w 1983 jest to odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 s.
    Tłuszcze – zwyczajowa nazwa grupy lipidów, estrów glicerolu i kwasów tłuszczowych, głównie triacylogliceroli. Reszty kwasowe występujące w cząsteczkach tłuszczów zawierają zwykle od 12 do 18 atomów węgla.Zwierzęta (Animalia) – królestwo obejmujące wielokomórkowe organizmy cudzożywne o komórkach eukariotycznych, bez ściany komórkowej, w większości zdolne do aktywnego poruszania się. Są największym i najbardziej zróżnicowanym gatunkowo królestwem organizmów. Największą grupę zwierząt stanowią bezkręgowce, a wśród nich owady. Drugą, obok bezkręgowców, grupą zwierząt są kręgowce. Wśród nich tradycyjnie wyróżnia się ryby, płazy, gady, ptaki i ssaki, do których należy również człowiek.




    Warto wiedzieć że... beta

    Błona biologiczna, biomembrana − membrana otaczająca lub rozdzielająca odrębne przedziały, zwykle w komórkach. Zalicza się do nich zarówno błony komórkowe jak i błony organelli wewnętrznych, na przykład mitochondrialne, tylakoidów lub dysków w pręcikach i czopkach. Są one podstawowymi strukturami budującymi komórki wszystkich organizmów, zarówno prokariotycznych jak i eukariotycznych. Pomimo wielkiego zróżnicowania struktur otoczonych błonami, podstawy budowy błon biologicznych we wszystkich organizmach są w zasadzie te same. Zgodnie z modelem płynnej mozaiki, zaproponowanym w w 1972 roku przez Jonathana Singera i Gartha Nicolsona, każdą błonę w komórce tworzy płynna dwuwarstwa cząsteczek fosfolipidowych, w której zanurzone są białka.
    Glioksysom − mikrociałko (organellum) występujące tylko w komórkach roślin wyższych. Jest pęcherzykiem otoczonym pojedynczą błoną białkowo-lipidową. Zawiera enzymy rozkładające (tzw. cyklu glioksylanowego) kwasy tłuszczowe do związków, które mogą później posłużyć do syntezy cukrów prostych. Mechanizm ten jest istotny w uruchamianiu rezerw tłuszczowych nasion roślin oleistych. Dzieje się tak w czasie kiełkowania oraz, gdy zachodzi potrzeba uruchomienia niewęglowodanowych rezerw energetycznych u roślin.
    Wydawnictwo Naukowe PWN SA – wydawnictwo z siedzibą w Warszawie, założone w 1951, w obecnej formie prawnej działające od 1997. Wydawnictwo Naukowe PWN SA stanowi jednostkę dominującą Grupy kapitałowej PWN, w skład której wchodzi kilkanaście przedsiębiorstw, głównie wydawnictw.
    Nadtlenek wodoru (H2O2) – nieorganiczny związek chemiczny z grupy nadtlenków, jedna z reaktywnych form tlenu. Otrzymany po raz pierwszy przez Louisa Thénarda w 1818 roku przez zakwaszenie roztworu nadtlenku baru kwasem azotowym(V).
    Lipidy (gr. λίπος lípos – tłuszcz) – szeroka grupa występujących w naturze związków chemicznych. Zaliczają się do nich tłuszcze, woski, sterole, tak zwane rozpuszczalne w tłuszczach witaminy (jak witaminy A, D, E, K), monoacyloglicerole, diacyloglicerole, fosfolipidy i wiele innych grup. Główne biologiczne funkcje lipidów to magazynowanie energii, tworzenie błon biologicznych i udział w przesyłaniu sygnałów.
    Cykl glioksylanowy, zwany też cyklem glioksalowym lub cyklem glioksalanowym lub cyklem kwasu glioksalowego lub cyklem Krebsa-Kornberga – cykliczny szereg przemian biochemicznych (reakcji enzymatycznych) umożliwiający przekształcanie tłuszczów w cukrowce.
    Węglowodany (cukry, cukrowce, sacharydy) – organiczne związki chemiczne składające się z atomów węgla oraz wodoru i tlenu, zazwyczaj w stosunku H:O = 2:1. Są to związki zawierające jednocześnie liczne grupy hydroksylowe, karbonylowe oraz czasami mostki półacetalowe. Ogólnym wzorem sumarycznym węglowodanów jest CxH2yOy lub Cx(H2O)y (znane są jednak węglowodany niespełniające tego wzoru, np. deoksyryboza).

    Reklama