Pelykozaury

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Pelykozaury (Pelycosauria) – parafiletyczna grupa synapsydów (gadów ssakokształtnych), które pojawiły się w późnym karbonie i osiągnęły szczyt rozwoju we wczesnym permie. W zapisie kopalnym znane do środkowego permu.

Edofozaury (Edaphosauridae, Edaphosauria) – grupa najczęściej dużych (do 3 metrów i więcej) zaawansowanych pelykozaurów, żyjących od późnego pensylwanu do wczesnego permu.Entomofag (z grec. éntomon = owad i phageín = jeść), owadożerca – zwierzę lub rzadziej roślina odżywiające się owadami – zarówno larwami, poczwarkami, jak i dorosłymi owadami. Entomofagi dzieli się na pasożyty oraz drapieżniki.

Tradycyjnie pojmowane pelykozaury obejmowały wszystkie synapsydy nienależące do terapsydów (w tym do ssaków). Jednak terapsydy są potomkami tak definiowanych pelykozaurów, które – nie obejmując terapsydów – stawały się grupą parafiletyczną. Z tego powodu obecnie generalnie nie wyróżnia się tej grupy. Tradycyjnie pojmowane pelykozaury wchodzą w skład dwóch siostrzanych kladów synapsydów: Caseasauria, obejmującego rodziny Caseidae i Eothyrididae, oraz Eupelycosauria, obejmującego nie tylko wszystkie pozostałe pelykozaury (m.in. rodzaje Dimetrodon, Edaphosaurus, Ophiacodon czy Varanops), ale i wszystkie terapsydy (w tym ssaki).

Terapsydy, gady ssakokształtne (Therapsida) – rząd synapsydów, który pojawił się we wczesnym permie i stał się dominującą grupą kręgowców lądowych w połowie tego okresu. Zgodnie z zasadami kladystyki do terapsydów, aby były taksonem monofiletycznym należy również zaliczyć wywodzącą się z cynodontów gromadę ssaków.Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Pelykozaury cechowały się masywną budową ciała, nie osiągały jednak szczególnie dużych rozmiarów – największe gatunki niewiele przekraczały 3 metry długości. Niektóre wykształciły swoisty sposób termoregulacji ciała, mianowicie miały na grzbietach wysoki żagiel z wydłużonych kręgów między którymi rozpostarta była dobrze ukrwiona skóra. Wystarczyło, że zwierzę ustawiało się bokiem do wschodzącego słońca by większą powierzchnią chłonąć ciepło a układ krwionośny rozprowadzał je po całym ciele szybko ożywiając zwierzę. Dawało to im przewagę nad innymi zwierzętami zmiennocieplnymi gdyż wcześniej stawały się aktywne. Żagiel ten mógł prawdopodobnie służyć też do oddawania nadmiaru ciepła w gorącej porze dnia.

Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.Ssaki (Mammalia) – zwierzęta należące do kręgowców, charakteryzujące się głównie występowaniem gruczołów mlekowych u samic, zazwyczaj obecnością owłosienia (włosy lub futro; silnie zredukowane u gatunków wodnych, jak hipopotamy, u waleni całkowicie zanikają przed porodem lub w trakcie) oraz stałocieplnością (potocznie "ciepłokrwistość"). Większość ssaków utrzymuje temperaturę w granicach 36-39 °C. Stałocieplność umożliwia aktywny tryb życia w różnych środowiskach – od mroźnych obszarów podbiegunowych do gorących tropików. Futro i tłuszcz pomagają uchronić się przed zimnem, a wydzielanie potu i szybki oddech pomagają pozbyć się nadmiernego ciepła.

Pod wieloma względami ich szkielety przypominały szkielety pierwotnych ssaków i z tego powodu umieszczono je w grupie gadów ssakokształtnych. Skamieniałości pelykozaurów były znajdywane głównie w Europie i Ameryce Północnej.

Systematyka[ | edytuj kod]

W tradycyjnej systematyce wyróżnia się podrzędy pelykozaurów:

  • Caseasauria (owadożerne i roślinożerne)
  • ofiakodonty (Ophiacodontia); drapieżne
  • edafozaury (Edaphosauria); roślinożerne
  • sfenakodonty (Sphenacodontia); drapieżne.
  • Systematyka według BioLib:

    Caseasauria – jeden z dwóch kladów synapsydów (obok Eupelycosauria). Najstarszy znany przedstawiciel grupy, jeszcze nienazwany, żył w późnym karbonie (późny pensylwan); inne znane formy żyły w permie. Obejmuje dwie rodziny, niewielkie owadożerne lub mięsożerne Eothyrididae i duże roślinożerne Caseidae, oraz rodzaj Phreatophasma.Drapieżnictwo – sposób odżywiania się organizmów, polegający na wykorzystaniu jako pokarm ciała innego zwierzęcia i w odróżnieniu od pasożytnictwa prowadzący do śmierci ofiary. Jest jedną z form oddziaływań antagonistycznych, korzystną dla drapieżnika, a niekorzystną dla ofiary; może mieć charakter międzygatunkowy lub wewnątrzgatunkowy (kanibalizm).
  • Rząd: Pelycosauria †
  • Podrząd: Ophiacodontia
  • Rodzina: Ophiacodontidae
  • Podrząd: Sphenacodontia
  • Rodzina: Varanopidae
  • Rodzina: Eothyrididae
  • Rodzina: Sphenacodontidae
  • Podrząd: Edaphosauria
  • Rodzina: Edaphosauridae
  • Rodzina: Caseidae
  • Eothyris

  • Varanops

    Edofozaury (Edaphosauridae, Edaphosauria) – grupa najczęściej dużych (do 3 metrów i więcej) zaawansowanych pelykozaurów, żyjących od późnego pensylwanu do wczesnego permu.Varanopidae (syn. Varanopsidae, Varanopseidae) – rodzina drapieżnych synapsydów z grupy pelykozaurów. Żyły od wczesnego permu, aż po początki późnego permu, przeżywając inne drapieżne pelykozaury. Nazwa związana jest z faktem, że swoim wyglądem i trybem życia przypominały współczesne waranowate, niebędące jednak z nimi blisko spokrewnione.
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Sean P. Modesto, Roger M. H. Smith, Nicolás E. Campione, Robert R. Reisz. The last "pelycosaur": a varanopid synapsid from the Pristerognathus Assemblage Zone, Middle Permian of South Africa. „Naturwissenschaften”, 2011. DOI: 10.1007/s00114-011-0856-2 (ang.). 
    2. Pelycosauria (ang.). BioLib. [dostęp 2009-04-17].

    Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Mikko's Phylogeny Archive (ang.)
  • DOI (ang. digital object identifier – cyfrowy identyfikator dokumentu elektronicznego) – identyfikator dokumentu elektronicznego, który w odróżnieniu od identyfikatorów URL nie zależy od fizycznej lokalizacji dokumentu, lecz jest do niego na stałe przypisany.Dimetrodon – mięsożerny synapsyd zamieszkujący we wczesnym i środkowym permie około 280 – 265 mln lat temu tereny dzisiejszej Ameryki Północnej i Europy (większość jego skamieniałości odkryto na obszarze USA, w Teksasie, Oklahomie i fragmentaryczne w Nowym Meksyku; skamieniałości jednego gatunku D. teutonis odkryto w środkowych Niemczech).




    Warto wiedzieć że... beta

    Ophiacodon - rodzaj drapieżnego pelykozaura, żyjącego w późnym karbonie i wczesnym permie. Zwierzę to stanowi najlepiej poznanego przedstawiciela rodziny Ophiacodontidae z powodu powszechnego występowania jego skamieniałości na terenie obecnej Ameryki Północnej. Szczątki odkryto między innymi w kanadyjskiej Nowej Szkocji oraz stanach Ohio i Teksas.
    Klad (z gr. ο κλάδος – gałąź) – w kladystyce, grupa organizmów mających wspólnego przodka, obejmująca wszystkie wywodzące się z niego grupy potomne (linie rozwojowe). W ujęciu ścisłym klady rozdzielają się dychotomicznie, tworząc dychotomiczne drzewo pokrewieństw. Diagramy przedstawiające drzewa pokrewieństw konstruowane metodami kladystycznymi nazywane są kladogramami. Ponieważ klady obejmują organizmy wszelkich rang systematycznych i mogą dotyczyć grup organizmów opisywanych w systemach klasyfikacyjnych w ramach zróżnicowanych kategorii systematycznych (lub ich części) – zwykle organizmy należące do określonego kladu nazywa się mianem "grupy".
    Fitofag (gr. phytón – roślina, phageín – jeść), roślinożerca – organizm roślinożerny, odżywiający się roślinami lub częściami roślin (w tym przechowywanymi przez ludzi nasionami, owocami i suszem).
    Takson parafiletyczny (grupa parafiletyczna) – takson, który obejmuje tylko część potomków wspólnego przodka. Istnienie taksonów parafiletycznych wynika po części z niedoskonałości metod stosowanych dotychczas przez naukowców, a częściowo także z przyzwyczajenia i tradycji pewnych kręgów. Taksony te określane są mianem sztucznych (podobnie jak i polifiletyczne) w odróżnieniu od naturalnych taksonów monofiletycznych.
    Kotylorynch (Cotylorhynchus) – jest nazwą rodzajową roślinożernego pelykozaura z rodziny Caseidae, żyjącego na przełomie dolnego i środkowego permu.

    Reklama