Paramita

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Paramita (skt. pāramitā पारमिता; chiń. boluomi(duo) 婆羅蜜(多); kor. paramil(t'a) 바라밀(타); jap. harami(ta); wiet. ba-la-mật(-đa)) czyli „przekroczenie", „wyjście poza", „osiągnięcie drugiego brzegu": w buddyzmie praktyka bądź cnota pozwalająca na osiągnięcie oświecenia i przejście do nirwany.

Medytacja (łac. meditatio - zagłębianie się w myślach, rozważanie, namysł) – praktyki mające na celu samodoskonalenie, stosowane zwłaszcza w jodze oraz w religiach i duchowości Wschodu (buddyzm, taoizm, konfucjanizm, hinduizm, dżinizm), a ostatnio także przez niektóre szkoły psychoterapeutyczne. Elementy medytacji dają się również zauważyć w chrześcijaństwie (hezychazm) i islamie (sufizm).Śantideva (sanskryt: Śāntideva; tyb.: ཞི་བ་ལྷ། Shyiwa Lha; mong.: Шантидэва гэгээн; VIII w n.e.) - buddyjski mnich, uczony oraz mahasiddha z indyjskiego Uniwersytetu Nalanda. Jest kluczowym komentatorem doktryny madhjamaka dla obecnej mahajany. Znany jest głównie z kompleksowego dzieła "Przewodnik po Ścieżce Bodhisattwy" (sanskryt: Bodhicaryavatara) opisującego postępowanie etyczne mahajany.

Sześć paramit[ | edytuj kod]

Sześć paramit (skr.; tyb. Pha Rol Tu Phjin Pa), tłumaczone na język polski również jako sześć cnot lub wyzwalających czynności to:

Stupa (sanskr. स्तूप stūpa; pali थुप thūpa, język tajski: เจติย czedi; język laotański that; jap. 卒塔婆 sotoba, kopiec, szczyt) – najprostszy typ budowli sakralnej buddyjskiej, rzadziej dźinijskiej, wywodzącej się z Indii, pełniącej funkcję relikwiarza. Ze względu na architekturę jest niezwykle odporna na trzęsienia ziemi. Na terenie Sri Lanki ten typ budowli nosi nazwę dagoby, w Tajlandii – czedi, w Indonezji – candi, w Bhutanie, Nepalu i w Tybecie – czortenu, w Mongolii – suburganu.Nirwana (dosłownie zgaśnięcie) – wygaśnięcie cierpienia, termin używany w religiach dharmicznych na określenie bardzo zaawansowanego poziomu urzeczywistnienia. Zdarzało się, że niektórzy widzieli w tym stanie całkowitą anihilację świadomości, jest to jednak pogląd z gruntu błędny.
  1. Paramita dawania, szczodrości (Dana-paramita)
  2. Paramita przykazań, dyscypliny, właściwego postępowania (Śila-paramita)
  3. Paramita cierpliwości (Kszanti-paramita)
  4. Paramita zapału, odwagi, entuzjazmu, zdecydowania (Wirja-paramita)
  5. Paramita medytacji, koncentracji (Dhjana-paramita)
  6. Paramita mądrości (Pradźńa-paramita)

Sześć paramit łączy się z trzema podstawowymi praktykami:

Klasztor buddyjski (chiń. si 寺; kor. sa 사; jap. 寺 ji lub tera; wiet. tự lub chùa) – budynek lub kompleks budynków, w którym przebywają i praktykują mnisi buddyjscy lub mniszki buddyjskie. Jest to centrum religijnego, duchowego i nieraz naukowego życia w buddyzmie.Kalpa (skt.), eon – termin z zakresu kosmologii hinduistycznej i buddyjskiej oznaczający określony zakres czasu, różny dla każdej z religii.
  1. moralna dyscyplina, poprzez paramitę dawania, paramitę przykazań i paramitę zapału,
  2. duchowa równowaga, poprzez paramitę medytacji,
  3. doskonałe zrozumienie, poprzez paramitę mądrości.

Dana[ | edytuj kod]

Dana (w skr. i pali) – dar, jałmużna, ofiara.

Trzy rodzaje szczodrości (darowania):

Budda; skr. बुद्ध buddha – przebudzony, oświecony; chiń. fo (佛), fotuo (佛陀); kor. bul, pult’a; jap. butsu (仏), hotoke (仏), budda (仏陀); wiet. phật, phật-đà, Bột đà; tyb. sangdzie (སངས་རྒྱས།, Wylie: sangs.rgyas). Anicca (czyt. aniczcza; sans. अनित्य anitya; pāli अनिच्च anicca; tyb. mi rtag pa; chiński 無常 wúcháng; kor. 무상 musang;jap. 無常 mujō; wiet. vô thường) – podstawowe pojęcie buddyzmu oznaczające nietrwałość.

Materialna[ | edytuj kod]

Może być to ofiarowywanie pożywienia czy pieniędzy ludziom, zwierzętom, głodnym duchom czy innym istotom. Bardzo ważna jest przy tym czystość intencji dającego, czyli niemyślenie o swoich korzyściach, lecz pragnienie wsparcia wszystkich istot. Mówi się wręcz o tym, że jeśli trafi się nam posiadanie jakichś rzeczy, zatrzymywanie ich dla siebie jest objawem choroby. W tym życiu nie na wiele się przydadzą, a w przyszłym – wcale. Jeśli mamy co jeść i w co się ubrać – powinniśmy się tym również podzielić. Bezgraniczne rozdawanie oznacza również oddanie swojego życia, jeśli zajdzie taka potrzeba.

Dharma (skt. धर्म; pali Dhamma धम्म; chiń. 法, pinyin fǎ; kor. pǒp 법, talma; jap. ホウ hō lub タツマ datsuma; wiet. pháp, đạt-ma; tyb. ལྷ་ཆོས།, Wylie lha chos) – wieloznaczny termin występujący w religiach dharmicznych, np. w buddyzmie i hinduizmie.Siunjata (pāli. suññata; sanskr. śūnyatā; शून्यता - pustka, pustość, niesubstancjonalność; chiń. 空 kōng, kongxing 空性; kor. kong 공, kongsǒng; jap. kū, kūshō; wiet. không, không tính; tyb. stong pa nyid) – pojęcie występujące we wszystkich odłamach buddyzmu. Jest kluczowym pojęciem dla zrozumienia mahajany. Zgodnie z jej doktryną wszystkie rzeczy, czyli dharmy, są przejawieniami pozbawionymi realnego istnienia czy definitywnego nieistnienia. Szkoły buddyzmu wczesnego, na ogół przyjmowały istnienie dharm, takimi jakimi wydają się przejawiać, choć zakładały brak tożsamości "ja". Niniejszy artykuł został napisany w całości z punktu widzenia buddyzmu mahajany.

Duchowa[ | edytuj kod]

Dawanie na poziomie duchowym oznacza przekazywanie, nauczanie Dharmy. Co jest jednak istotne, takie dawanie może i powinno być wykonywane jedynie przez osoby urzeczywistnione, posiadające już wgląd w iluzoryczną – pustą naturę swojego „ja”.

Zapewnianie bezpieczeństwa, dawanie ukojenia[ | edytuj kod]

Dawanie na tym poziomie oznacza wszystkie działania, które wyzwalają istoty od lęku i śmierci. Przykładowo może być to chronienie tych, którzy się boją, są zagubieni, odkupywanie zwierząt skazanych na rzeź, uwalnianie ryb, tonących owadów, robaków itp.

Saṅsāra lub saṃsāra (pali, sans.: संसार, tel.: సంసారం; chiń.: trad. 輪迴, upr. 轮回, pinyin lún huí, jap.: 輪廻 rinne) – w hinduizmie, dźinizmie i buddyzmie termin dosłownie oznacza nieustanne wędrowanie, czyli kołowrót narodzin i śmierci, cykl reinkarnacji, któremu od niezmierzonego okresu podlegają wszystkie żywe istoty włącznie z istotami boskimi (dewy). Po każdym kolejnym wcieleniu następne jest wybierane w zależności od nagromadzonej karmy. W buddyzmie wyzwolenie z sansary następuje dzięki kroczeniu szlachetną ośmioraką ścieżką, która prowadzi do nirwany.Cztery Szlachetne Prawdy (pāli. cattari arya sacchani; sanskr. catvari arya satyani) – to podstawa nauk buddyzmu. Pojawiają się one wielokrotnie w buddyjskich tekstach (np. Kanon Pālijski). Powstały one w wyniku doświadczenia przez Buddę Śakjamuniego "Przebudzenia" (pāli. bodhi). Są one postrzegane przez buddyzm jako głęboka analiza psychologiczna rzeczywistości i metodologia postępowania, a nie zwykła filozofia. Dlatego też Budda mówił:

Śila[ | edytuj kod]

Śila (skr.) – zobowiązania, przykazania, dyscyplina

Praktykowanie dyscypliny oznacza:

  1. Nieczynienie zła. Przede wszystkim oznacza to porzucenie dziesięciu negatywnych działań i zaniechanie czynienia zła ciałem, mową i umysłem.
  2. Czynienie dobra i przynoszenie pożytku innym, czyli praktykowanie dobrych działań przy nawet najdrobniejszej okazji.

Szczegółowo są one opisane w artykule dziesięć wskazań.

Sanlun (chiń. 三論宗, pinyin Sānlún zōng; kor. 삼논종, Samnon chong (jeong); jap. Sanron-shū; wiet. Tam luận tông; pol. Szkoła Trzech Traktatów) – jedna z wczesnych szkół chińskiego buddyzmu, kontynuacja madhjamiki. Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma lub Buddha Sasana – "Nauka Przebudzonego") – nonteistyczny system filozoficzny i religijny, którego założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Buddyzm bywa zaliczany do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.

Kszanti[ | edytuj kod]

Kszanti (skr.; pali: khanti) – cierpliwość

Trzy aspekty cierpliwości:

Cierpliwość w znoszeniu nienawiści, krzywd i niewdzięczności innych istot[ | edytuj kod]

Ta forma cierpliwości polega na służeniu innym z oddaniem i miłością, bez niechęci i złości, nawet jeśli w zamian spotyka nas tylko niewdzięczność.

Śantidewa na początku szóstego rozdziału swojego dzieła "Bodhisattwa czaria awatara" poświęconego właśnie paramicie cierpliwości pisze:

Dilun( chiń. 地論, pinyin Dìlún) – jedna z wczesnych szkół chińskiego buddyzmu, prekursorska dla szkoły huayan. Bhikku – nazwa w pełni wyświęconego mnicha buddyjskiego. W różnych krajach buddyjskich nazwa ta może być odmienna: bhikkhu (pali.), bhiksiu, bhiksu, bhikszu, śramana. Od tych nazw utworzono żeńskie odpowiedniki: bhikkhuni (pali.), bhiksiuni, bhiksuni, bhikszuni.

Jakiekolwiek zasługi zgromadzilibyśmy przez tysiące kalp /.../ nagły wybuch gniewu może to wszystko zniweczyć. Nie ma zła gorszego niż nienawiść i nie ma ofiary większej niż cierpliwość. Dlatego pilnie ćwicz się w cierpliwości, korzystając z wszelakich sposobów. [1]

Należy szanować tych, którzy nam szkodzą, ponieważ gdyby ich nie było, to nie mielibyśmy nawet możliwości ćwiczyć się w cierpliwości.

Natura Buddy (także Tathagatagarbha, Sugatagarbha; sans. Buddhata, chin. 佛性 fóxìng, kor. pulsǒng, jap. 仏性 bussho, wiet. phật tính, wylie: de bzhin gshegs pa’i snying po) – esencja umysłu, najwyższa mądrość, absolutna natura wszystkiego, co istnieje, umożliwiająca osiągnięcie Oświecenia według buddyzmu. Nauki o naturze buddy według nauk mahajany, obok nauk o siunjacie, są najbardziej istotnymi naukami Buddy Siakjamuniego i związane są szczególnie z tzw. Trzecim Obrotem Kołem Dharmy Buddy oraz doktrynami czittamatra i madhjamaka.Śamatha (sanskryt), samatha (pali), szine (tyb. ཞི་གནས་, Wylie: zhi gnas) — jedna z podstawowych technik medytacji w buddyzmie, polegająca na utrzymywaniu w sposob ciągły uważności, poprzez skupienie na jakimś obiekcie, co prowadzi do uspokojenia umysłu. Nazwa pochodzi od sanskryckiego rdzenia "śam-" (spokój, uspokajać) i "(s)tha" (pozostawać).

Cierpliwość w znoszeniu przeciwności na ścieżce Dharmy[ | edytuj kod]

Dla Dharmy powinno się cierpliwie znosić gorąco, zimno oraz inne niewygody. Nie należy zajmować się organizowaniem sobie komfortu codziennego życia, lecz raczej skupić się na samej praktyce.

Cierpliwość w zgłębianiu trudnych zagadnień nauk buddyjskich[ | edytuj kod]

Należy mieć zaufanie do głębokich nauk i starać się uchwycić ich znaczenie.

Faxiang – (Cechy Dharm; chin. 法相 pinyin Fǎxiàng; kor. 법상 Beopsang; jap. Hossō ; wiet. Pháp tương) – chińska szkoła buddyjska (chin. zong 宗) będąca odpowiednikiem jogaczary. Była także nazywana Szkołą Idealistyczną (chin. 唯識宗 pinyin wéishí zōng, pol. Tylko Świadomość; kor. 유식종 yusik jong; jap. yuishikigyō; wiet. duy thức tông). Powstała około VII wieku w Chinach, zastępując wcześniejszą szkołę - 攝論 shelun. Przejrzyste światło (tyb. འོད་གསལ་, Wylie. ‘od gsal), inna nazwa "czyste światło" – termin stosowany w buddyzmie tybetańskim związany z tantrami jogi najwyższej.

Wirja[ | edytuj kod]

Wirja (skr.; pali: wirija); siła woli, energia

Wirja jest identyczna z szóstym etapem Szlachetnej ośmiorakiej ścieżki

Odwaga mocna jak zbroja[ | edytuj kod]

To entuzjazm do praktyki, oddanie całego siebie dharmie.

Odwaga wprowadzona w czyn[ | edytuj kod]

Oznacza rozpoczęcie praktyki natychmiast, bez ociągania się i kontynuowanie jej cały czas.

Odwaga, która nie zna zaspokojenia[ | edytuj kod]

To ciągłe poczucie niedosytu, które motywuje do dalszego wysiłku.

Język japoński (jap. 日本語 nihongo lub nippongo) – język używany przez ok. 130 mln mieszkańców Japonii oraz japońskich emigrantów na wszystkich kontynentach.Język tybetański (tyb. བོད་སྐད།, Wylie: bod-skad, ZWPY: Pögä) to język z gałęzi tybeto-birmańskiej rodziny języków sino-tybetańskich. Jest językiem ojczystym Tybetańczyków. Używany w Tybecie, Syczuanie, Qinghai (regiony w granicach obecnej Chińskiej Republiki Ludowej) oraz w Bhutanie, Indiach, Nepalu, a także w diasporze Tybetańczyków rozproszonych m.in. w Norwegii, Szwajcarii, Republice Chińskiej i USA. Posługuje się nim ok. 6,5 mln ludzi.

Dhjana[ | edytuj kod]

Dhjana (skr.; pali: dźhana; chin. channa lub chan; jap. zenna lub zen) – medytacja

Kolejne stopnie medytacji to:

  1. Wyzbycie się pożądań i przywiązania do spraw światowych; niechęć do samsary, determinacja aby się wyzwolić oraz współczucie. To jest wstęp do dalszej praktyki.
  2. Wewnętrzny spokój, skupienie na obiekcie medytacji. Stan ten cechuje też przywiązanie do doświadczeń płynących z głębokiej koncentracji – do błogości, radości i przejrzystości umysłu.
  3. Kiedy ustaje wspomniane wyżej pożądanie, pozostaje jeszcze subtelne przywiązanie do pustki. Koncentracja zwana jest wówczas "jasno rozróżniającą".
  4. Doskonałość medytacji osiągamy, tylko gdy żyjemy w rzeczywistości takiej, jaka jest, bez tworzenia czegokolwiek.

Pradźńa[ | edytuj kod]

Pradźńa (skr.; pali: pańńa; jap. hannya) – mądrość

Dzogczen (wymowa przyjęła się z brzmienia angielskiego dzogchen, a po tybetańsku brzmi dzokcien, རྫོགས་ཆེན་, Wylie. rdzogs chen, ZWPY: Zogqên) – to fundamentalny, pierwotny stan oraz kompleksowy system nauk i praktyk prowadzących do tego stanu traktowany jako „wielki szczyt” ścieżek do oświecenia występujących w tradycji ningma buddyzmu tybetańskiego i przed-buddyjskiej religii bön. „Dzogczen nie winno rozpatrywać się jako religię, i by pytać kogokolwiek by uwierzył w cokolwiek. Wręcz przeciwnie, to nakierowuje, by każdy indywidualnie widział siebie i rozpoznał swój rzeczywisty stan”.Trzy ciała Buddy (zwane również jako trzy kaje Buddy; skt. trikaya, buddhakaya) - podział stanu Buddy stosowany w mahajanie. Synonim "Doskonałego Oświecenia" (skt. Anuttarā Samyak Saṃbodhi), tj. ostatecznego rezultatu do którego prowadzi mahajana.

Pradźńa w najgłębszym sensie oznacza mądrość intuicyjną, nieintelektualną, pochodzącą z doświadczenia wglądu w naturę umysłu. Uzyskuje się ją poprzez studiowanie Dharmy, rozważanie jej i praktykę medytacji. Polega ona na zrozumieniu, że wszystkie przedmioty postrzegane przez nasze zmysły są pustymi formami, to znaczy są pozbawione niezależnego substancjalnego istnienia, przejawiając się w sposób uwarunkowany i zależny od psychofizycznych cech obserwatora.

Duḥkha (pal. dukkha दुक्ख; skt दुःख; chiń. ku 苦; kor. ko ( ); jap. ku ( ); wiet. khổ) – buddyjski termin pochodzący z sanskrytu oznaczający cierpienie lub bolesność, często jest też tłumaczony jako psychiczny dyskomfort związany z brakiem trwałego zadowolenia.Shingon (jap. 真言, Shingon pol.: "prawdziwe słowa") – japońska odmiana buddyzmu ezoterycznego tzn. wadżrajany (jap. mikkyō z j. chińskiego mijiao 密教 - tajemna nauka, nauki niejawne). Sektę Shingon-shū (jap. 真言宗, Shingon-shū), odpowiednik chińskiej szkoły zhenyan zong, założył w 806 roku Kūkai.

Na głębszym poziomie zrozumienia dostrzega się, iż w każdej z sześciu paramit zawierają się wszystkie pozostałe.

Dziesięć paramit[ | edytuj kod]

W buddyzmie tybetańskim wyróżnianych jest 10 paramit:

  1. szczodrość
  2. dyscyplina moralna
  3. cierpliwość
  4. determinacja
  5. kontemplacja
  6. moc
  7. współczucie
  8. modlitwa
  9. metoda
  10. mądrość

Do sześciu podanych wyżej dodano cztery kolejne, wyróżnione pogrubieniem.

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Patrul Rinpocze "Słowa Mistrza Samantabhadry", Wydawnictwo Mandala, Warszawa 1996
  • "Encyklopedia Mądrości Wschodu", Warszawski Dom Wydawniczy, Warszawa 1997
  • Siantidewa, "Bodhiczaria-awatara"
  • Mistrz Jin-szun, "Droga do Stanu Buddy", Pracownia Autorska DOMY POLSKIE, Warszawa 2000
  • "The Sutra on Upasaka Precepts", Numata Center for Buddhist Translation and Research, USA 1994
  • Trzy schronienia (skr. triśarana; pali: tisarana) – w buddyzmie przyjęcie Trzech schronień jest pierwszym krokiem oznaczającym wejście na buddyjską ścieżkę. Oświecenie (albo samourzeczywistnienie, bodhi skr. बोधि, poch. od rdzenia budh "wiedzieć", w stronie biernej "być przebudzonym") – stan umysłu (lub raczej cały szereg stanów), jaki według większości religii i filozofii Wschodu (buddyzm, zen, joga, wedanta, dżinizm, w pewnym sensie taoizm) czasami – lub na trwałe – przytrafia się albo po długotrwałej praktyce medytacyjnej, albo z nagła, bez żadnego przygotowania (spór gradualizmu z subityzmem).




    Warto wiedzieć że... beta

    Gompa (tyb.: དགོན༌པ༌, Wylie: dgon-pa, ZWPY: gönba; wyraz pokrewny sanskryckiemu gumpa – jaskinia) – tybetańskie określenie buddyjskiego klasztoru, będącego jednocześnie ośrodkiem studiów i miejscem, w którym odprawiane są religijne ceremonie.
    Bardo (skt. antarabhawa; tyb. བར་དོ་, Wylie: bar do) – w dosłownym tłumaczeniu stan pośredni. Pojęcie buddyjskie z języka tybetańskiego określające każdy przejściowy stan egzystencji: życie, medytację, sen, śmierć.
    Czittamatra – doktryna "tylko umysłu" w buddyzmie wywodząca się od przekazu nauk o naturze buddy Maitrei przekazanego przez Asangę (Indie, IV w.n.e) oraz rozpowszechnionego przez Vasubandhu (Indie, IV). Główna obecnie występująca doktryna mahajany obok madhjamaki, przekazu "Środkowej Ścieżki". Termin czittamatra oznaczający z sanskrytu "Tylko Umysł" odnosi się do istnienia samoświadomego i samorozświetlającego się umysłu wolnego od dualizmu postrzegającego i postrzeganego aspektu doświadczania, który możliwy jest do urzeczywistnienia bezpośrednio w czasie praktyki buddyjskiej.
    Trzy Cechy Istnienia (pali ti-lakkhana), określane też jako Trzy Pieczęcie Dharmy (sanskr. dharma mudra) to podstawowa doktryna w buddyzmie głosząca, że wszelkie uwarunkowane istnienie podlega:
    Wadżrajana – kierunek buddyzmu związany z praktyką tantr, który wyodrębnił się w II wieku n.e. w Indiach w ramach tradycji mahāyāny, w której ideałami były postawa bodhisattwy, który rozwija miłujące współczucie (skt. bodhiczitta) dla pożytku wszystkich istot oraz zrozumienie natury rzeczywistości siunjata i wiedzy o naturze Buddy. Wadżrajana to system tantr umożliwiający bezpośrednie doświadczenie natury rzeczywistości, na temat której tylko "wnioskuje się" (według tzw. prawomocnego poznawania, sanskryt. pramana, ang. logic/valid cognition) w teoriach mahajany.
    Pięć skupisk (skupisko; sans. स्कन्ध skandha; pali khandha; tyb. ཕུང་པོ་ལྔ་, Wylie: phung po lnga; chiń. 蘊 yùn; - nagromadzenie; agregat) – skupiska (skandhy) w buddyzmie są zbiorami stosowanymi przez buddę w celu klasyfikowania wielu rozmaitych fizycznych i mentalnych zjawisk na poziomie pięciu psychofizycznych komponentów lub inaczej pięciu tzw. skupisk lgnięcia (pali pañcupadanakkandha), które tworzą każdą istotę w sansarze, tj. w świecie pożądania i formy (z wyjątkiem sfery bezkształtnej, która cechuje się występowaniem tylko czterech skupisk bez skupiska ciała).
    Sangha (skt. saṃgha संघ; chiń. 僧伽 sengjia; kor. sŭngga, jap. sōgya, wiet. tăng-già) — dosł. "zgromadzenie" – nazwa wspólnoty buddyjskich mnichów. Jako trzecia część Trzech Klejnotów (pali. Tiratana) oraz Trzech Schronień (pali Tisarana) nawiązuje do Wspólnoty Świętych (pali Ariyasangha) tzn. Czterech Szlachetnych (pali Ariyapugga).

    Reklama