Paprotkowce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
.mw-parser-output .takson-zwierzeta .naglowek{color:black;background:#d3d3a4}.mw-parser-output .takson-rosliny .naglowek{color:black;background:#90ee90}.mw-parser-output .takson-grzyby .naglowek{color:black;background:#add8e6}.mw-parser-output .takson-protozoa .naglowek{color:black;background:#f0e68c}.mw-parser-output .takson-chromalveolata .naglowek{color:black;background:#adff2f}.mw-parser-output .takson-excavata .naglowek{color:black;background:#f0e68c}.mw-parser-output .takson-amoebozoa .naglowek{color:black;background:#ffc8a0}.mw-parser-output .takson-opisthokonta .naglowek{color:black;background:#e0d0b0}.mw-parser-output .takson-sar .naglowek{color:black;background:Moccasin}.mw-parser-output .takson-bakterie .naglowek{color:black;background:#d3d3d3}.mw-parser-output .takson-archeony .naglowek{color:black;background:#f3e0e0}.mw-parser-output .takson-eukarionty .naglowek{color:black;background:#faf0e6}.mw-parser-output .takson-inne .naglowek{color:white;background:red}

Paprotkowce (Polypodiales Link) – rząd paproci szeroko rozprzestrzenionych na różnych kontynentach.

Synonim w taksonomii (skrót syn.) – nierównoważne określenia odnoszące się do tego samego taksonu. Wyróżnia się synonimy nomenklatoryczne (homotypowe) i taksonomiczne (heterotypowe). Taksony opisane synonimami pierwszego rodzaju oparte są na tym samym typie nomenklatorycznym. Zgodnie z międzynarodowymi kodeksami nomenklatorycznymi tylko jedna nazwa może być ważna, tj. zgodna z tymi przepisami. W sytuacji, gdy dwie lub więcej nazw opisują ten sam takson, ustalana jest nazwa ważna (pierwsza prawidłowo opisana), pozostałe stają się synonimami nomenklatorycznymi. Synonimy taksonomiczne powstają, gdy w wyniku rozwoju wiedzy, pewne taksony są dzielone, łączone lub przenoszone. Nazwy określane jako synonimy taksonomiczne odnoszą się do taksonów posiadających różne typy nomenklatoryczne i stają się synonimami w wyniku taksonomicznego osądu.Rozrzutkowate (Woodsiaceae) – rodzina roślin z rzędu paprotkowców (Polypodiales). Różnie ujmowana w różnych systemach klasyfikacyjnych, od szerokich ujęć, które okazały się mieć charakter parafiletyczny po wąskie, w których rodzina obejmuje tylko jeden rodzaj – rozrzutka (Woodsia) z 39 gatunkami.

Morfologia[ | edytuj kod]

Do cech charakterystycznych dla paproci z rzędu paprotkowców należą: zawijka zredukowana lub nieobecna u wielu linii rozwojowych poza tym rozwijająca się bocznie lub centralnie, trzonki zarodni często dość długie i zbudowane z 1–3 szeregów komórek, zarodnie opatrzone są niepełnym, pionowym pierścieniem otaczającym je z wyjątkiem stomium i trzonka. Gametofity są zielone i zwykle kształtu sercowatego, rzadko u niektórych epifitów są taśmowate.

Integrated Taxonomic Information System (ITIS) – system zaprojektowany do dostarczania informacji taksonomicznych o organizmach. Został utworzony w 1996 r. System jest wspierany przez agencje rządowe Stanów Zjednoczonych Ameryki, Kanady i Meksyku. Współpracuje z taksonomami z całego świata. Jest partnerem Species 2000 i Global Biodiversity Information Facility (GBIF). Współuczestniczy w realizacji międzynarodowego programu Katalog Życia (Catalogue of Life Programme).Paprotkowate (Polypodiaceae Bercht. & J. Presl) – rodzina roślin należąca do klasy paproci. Zalicza się do niej ok. 1000 gatunków, zgrupowanych w 50 rodzajach.

Systematyka[ | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według Smitha i in. (2006) i PPG I (2016)

Grupa siostrzana dla olbrzymkowców w obrębie paproci. W różnych systemach do grupy tej stosowano w całości lub części następujące nazwy teraz mające status synonimów: Aspidiales, Aspleniales, Athyriales, Blechnales, Davalliales, Dennstaedtiales, Dryopteridales, Lindsaeales, Lonchitidales, Monachosorales, Negripteridales, Parkeriales, Platyzomatales, Pteridales, Saccolomatales, Thelypteridales.

Epifit (gr. epi – na, phyton – roślina), porośle, aerofit – roślina rosnąca na innej roślinie, ale zwykle nie prowadząca pasożytniczego trybu życia. Korzysta z innego gatunku jako podpory, a odżywia się najczęściej samodzielnie. W ekosystemach lądowych wyrasta często w miejscach, gdzie gromadzi się martwa materia organiczna (np. w kącie gałęzi/pędu) lub osiedla się na pędach innych roślin, a składniki odżywcze i wodę pobiera z powietrza i niesionych przez nie pyłów, opadów i detrytusu gromadzącego się w kątach pędów. Nieliczne epifity wykształcają ssawki i wyzyskują w różnym zakresie swego żywiciela (np. jemiołowate i loganiowate). Epifityzm jest szczególnie częsty wśród gatunków organizmów wodnych, które jako peryfiton porastają organy makrofitów.Dennstaedtiaceae – rodzina paproci z rzędu paprotkowców (Polypodiales). Obejmuje 10 rodzajów z 265 gatunkami. Są to paprocie naziemne, rzadko wspinające się, spotykane głównie w strefie tropikalnej, ale z niemal kosmopolitycznym gatunkiem orlicą pospolitą (Pteridium aquilinum), występującym także w Polsce (jako jedyny przedstawiciel tej rodziny).
Podział rzędu i relacje filogenetyczne między rodzinami Klasyfikacja rzędu z uwzględnieniem taksonów pomocniczych

Rząd paprotkowców obejmuje następujące rodziny (układ odpowiedni do relacji filogenetycznych zgodnie z kladogramem poniżej).

Rząd (łac. ordo) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa od gromady (classis w zoologii) lub klasy (classis w botanice), a wyższa od rodziny (familia). Termin ordo został wprowadzony przez Karola Linneusza jako jedna z pięciu podstawowych kategorii w hierarchicznym systemie klasyfikacji biologicznej. Kategoriami pomocniczymi dla rzędu są nadrząd (superordo), podrząd (subordo) i infrarząd (infraordo), a w literaturze anglojęzycznej stosowane są jeszcze czasem parvorder (niższa od infrarzędu), magnorder (wyższa od nadrzędu), grandorder i mirorder (między rzędem a nadrzędem).PMID (ang. PubMed Identifier, PubMed Unique Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego artykułu naukowego bazy PubMed.

podrząd Saccolomatineae Hovenkamp 2016

  • Saccolomataceae Doweld & Reveal 2008
  • podrząd Lindsaeineae Lehtonen & Tuomisto 2016

  • Lonchitidaceae C.Presl ex M.R.Schomb. 1848
  • Cystodiaceae J.R.Croft 1986
  • Lindsaeaceae C.Presl ex M.R.Schomb. 1848
  • podrząd Pteridineae J.Prado & Schuettp. 2016

  • Pteridaceae E.D.M.Kirchn. 1831 – orliczkowate
  • podrodzina Cryptogrammoideae S.Linds. 2009 (=) Cryptogrammaceae Pic. Serm. 1963
  • podrodzina Ceratopteridoideae (J.Sm.) R.M.Tryon 1986 (=) Ceratopteridaceae Underw. 1900
  • podrodzina Pteridoideae C.Chr. ex Crabbe, Jermy & Mickel 1975
  • podrodzina Cheilanthoideae W.C.Shieh 1973 (=) Cheilanthaceae B.K.Nayar 1970
  • podrodzina Vittarioideae (C.Presl) Crabbe, Jermy & Mickel 1975(=) Adiantoideae (C.Presl) R.M.Tryon 1986
  • podrząd Dennstaedtiineae Schwartsb. & Hovenkamp 2016

    Dawaliowate (Davalliaceae) – rodzina paproci z podklasy cienkozarodniowych z rzędu paprotkowców. Stanowi grupę siostrzaną wobec paprotkowatych (Polypodiaceae). Zalicza się tu 4–5 rodzajów z ok. 65 gatunkami. Nazwę nadano jej na cześć szwajcarskiego botanika Edmonda Davalla. Większość przedstawicieli dawaliowatych występuje na obszarach tropikalnych i subtropikalnych Starego Świata. Są to głównie rosnące na pniach drzew epifity lub rośliny naskalne. Kilka gatunków z rodzaju dawalia jest wykorzystywanych jako ozdobne rośliny doniczkowe.Paprocie, paprociowe (Polypodiopsida Cronquist) – klasa paprotników. Obecnie na świecie występuje około 10 000 gatunków paproci, co jest liczbą małą w porównaniu do ich prehistorycznej różnorodności (jak się przypuszcza istniało wtedy około milion gatunków).
  • Dennstaedtiaceae Lotsy 1909
  • podrząd Aspleniineae H.Schneid. & C.J.Rothf. 2016 (Eupolypods II wg Smitha i in. (2006))

  • Cystopteridaceae Schmakov 2001 – paprotnicowate
  • Rhachidosoraceae X.C.Zhang 2011
  • Diplaziopsidaceae X.C.Zhang & Christenh. 2011
  • Desmophlebiaceae Mynssen, A.Vasco, Sylvestre, R.C.Moran & Rouhan. 2016
  • Aspleniaceae Newman 1840 – zanokcicowate
  • Hemidictyaceae Christenh. 2011
  • Thelypteridaceae Pic.Serm. 1970 – zachylnikowate
  • Woodsiaceae Herter 1949 – rozrzutkowate
  • Onocleaceae Pic.Serm. 1970 – onokleowate
  • Blechnaceae Newman 1844 – podrzeniowate
  • Athyriaceae Alston 1956 – wietlicowate
  • podrząd Polypodiineae Dumort. (Eupolypods I wg Smitha i in. (2006))

    Wietlicowate (Athyriaceae) – rodzina paproci o zasięgu kosmopolitycznym. W Polsce pospolitym przedstawicielem wietlicowatych jest wietlica samicza (Athyrium filix-femina).iNaturalist – projekt z zakresu nauki obywatelskiej oraz serwis społecznościowy przyrodników, wolontariuszy oraz biologów oparty na idei nanoszenia na mapy i publikowania obserwacji gatunków roślin, zwierząt i grzybów. Obserwacje (zwykle dokumentowane zdjęciem) mogą zostać opublikowane poprzez stronę internetową oraz aplikację mobilną. Informacje zebrane przez projekt są wartościowym, publicznie dostępnym źródłem danych wykorzystywanym przez różne projekty naukowe, muzea, ogrody botaniczne, parki oraz inne organizacje. Aplikacja i strona internetowa są dostępne w języku angielskim.
  • Didymochlaenaceae Ching ex Li Bing Zhang & Liang Zhang, 2015
  • Hypodematiaceae Ching 1975
  • Dryopteridaceae Herter 1949 – nerecznicowate
  • podrodzina Polybotryoideae H.M.Liu & X.C.Zhang, 2016
  • podrodzina Dryopteridoideae Link, 1841
  • podrodzina Elaphoglossoideae (Pic.Serm.) Crabbe, Jermy & Mickel 1975
  • Lomariopsidaceae Alston 1956
  • Nephrolepidaceae Pic.Serm. 1975 – nefrolepisowate
  • Tectariaceae Panigrahi 1986
  • Oleandraceae Ching ex Pic.Serm. 1965 (=) Olandraceae
  • Davalliaceae M.R.Schomb. 1848 – dawaliowate
  • Polypodiaceae J.Presl & C.Presl 1822 – paprotkowate
  • podrodzina Loxogrammoideae H.Schneid. 2011
  • podrodzina Drynarioideae Crabbe, Jermy & Mickel 1975
  • podrodzina Platycerioideae B.K.Nayar 1970
  • podrodzina Microsoroideae B.K.Nayar 1970
  • podrodzina Polypodioideae B.K.Nayar 1970
  • podrodzina Grammitidoideae Parris & Sundue 2016
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
    2. The Pteridophyte Phylogeny Group, A community-derived classification for extant lycophytes and ferns, „Journal of Systematics and Evolution”, 54 (6), 2016, s. 563–603, DOI10.1111/jse.12229.
    3. Smith, A. R., K. M. Pryer, E. Schuettpelz, P. Korall, H. Schneider & P. G. Wolf. A classification for extant ferns. „Taxon”. 55 (3), s. 705–731, 2006 (ang.). 
    4. Samuli Lehtonen. Towards Resolving the Complete Fern Tree of Life. „PLoS ONE”. 6, 10, s. e24851, 2011. DOI: 10.1371/journal.pone.0024851. 
    5. Carl J. Rothfels, Anders Larsson, Li-Yaung Kuo, Petra Korall, Wen- Liang Chiou, Kathleen M. Pryer. Overcoming Deep Roots, Fast Rates, and Short Internodes to Resolve the Ancient Rapid Radiation of Eupolypod II Ferns. „Systematic Biology”. 61, 1, s. 70, 2012. 
    6. Maarten J. M. Christenhusz, Xian-Chun Zhang, Harald Schneider. A linear sequence of extant families and genera of lycophytes and ferns. „Phytotaxa”. 19, s. 7–54, 2011. 
    7. Maarten J. M. Christenhusz, Harald Schneider. Corrections to Phytotaxa 19: Linear sequence of lycophytes and ferns. „Phytotaxa”. 28, s. 50–52, 2011. 
    Encyclopedia of Life (w skrócie EOL, Encyklopedia Życia) – współtworzona przez wielu fachowców, anglojęzyczna, internetowa bezpłatna encyklopedia, której zadaniem jest zebranie informacji o wszystkich opisanych przez naukę gatunkach. Encyklopedia rozpoczęła swoje działanie 26 lutego 2008 r. z 30 000 hasłami. Olbrzymie zainteresowanie (11,5 mln trafień w ciągu 5,5 godz.) spowodowało przeciążenie serwisu i konieczne było przez kilka dni ograniczenie jego funkcjonalności.Paprotnicowate (Cystopteridaceae) – rodzina paproci z rzędu paprotkowców (Polypodiales). Obejmuje 3 rodzaje z ok. 37 gatunkami. Są to paprocie naziemne, szeroko rozpowszechnione na świecie. Do polskiej flory należą 4 gatunki z rodzaju paprotnica Cystopteris i dwa z rodzaju cienistka Gymnocarpium.




    Warto wiedzieć że... beta

    Grupa siostrzana (ang. sister–group) – w systematyce kladystycznej grupa organizmów powstała z jednej linii ewolucyjnej (grupy macierzystej) po jej rozszczepieniu. Dwie grupy siostrzane wraz ze swym wspólnym przodkiem stanowią grupę monofiletyczną. Gatunki należące do grupy siostrzanej charakteryzują się pewnymi specyficznymi, wspólnymi cechami (synapomorfiami), które nie występują jednak w grupie macierzystej (są ewolucyjnie nowe).
    Nefrolepis, nerczyłusk (Nephrolepis) – rodzaj roślin zaliczany do rodzin Lomariopsidaceae, Oleandraceae lub paprotkowatych w zależności od ujęcia systematycznego. Gatunkiem typowym jest Nephrolepis exaltata (L.) Schott. W Polsce nie rosną dziko przedstawiciele tego rodzaju, niektóre gatunki są uprawiane jako ozdobne rośliny pokojowe.
    Lindsaeaceae – rodzina paproci z rzędu paprotkowców (Polypodiales). Obejmuje 6 lub 7 rodzajów (różnica wynika z różnego ujmowania Lindsaea stortii, który m.in. w systemie PPG I wyłączany jest do monotypowego rodzaju jako Xyropteris stortii), do których należy ponad 230 gatunków (większość zaliczana do rodzaju Lindsaea). Rośliny rozprzestrzenione w strefie międzyzwrotnikowej. Są to paprocie naziemne, rzadko epifityczne lub pnące, Lindsaea integra jest reofitem (rośnie w wodach płynących).
    Zanokcicowate (Aspleniaceae) – rodzina paproci z rzędu paprotkowców (Polypodiales). Obejmuje 2 rodzaje z ok. 730 gatunkami. Są to paprocie naziemne, naskalne i epifityczne występujące niemal kosmopolitycznie, jednak o największym zróżnicowaniu w strefie tropikalnej. Do polskiej flory należy 9 gatunków tradycyjnie zaliczanych do rodzaju zanokcica (Asplenium), a także włączony do tego rodzaju w systemach z XXI wieku, a tradycyjnie wyodrębniany w ramach osobnego rodzaju języcznik zwyczajny (Phyllitis scolopendrium, współcześnie Asplenium scolopendrium).
    Didymochlaena – rodzaj paproci z monotypowej rodziny Didymochlaenaceae z rzędu paprotkowców (Polypodiales). W zależności od ujęcia wyróżnia się tu jeden (szeroko ujmowany D. truncatula), dwa lub siedem gatunków. Rośliny te rozprzestrzenione są szeroko w strefie tropikalnej. Rosną zwykle w wilgotnych lasach. Bywają uprawiane jako paprocie ozdobne.
    Takson – jednostka zdefiniowana w systematyce organizmów jako grupa organizmów (populacja lub grupa populacji) zwykle uznawanych za filogenetycznie spokrewnione, wyróżniających się konkretną cechą różniącą je od innych jednostek taksonomicznych. Takson obejmuje wszystkie zawarte w nim taksony niższego poziomu. Kryterium pokrewieństwa stosowane jest w systemach filogenetycznych, mimo że taksonem w zasadzie może być dowolna grupa organizmów.
    Tectariaceae – rodzina paproci z rzędu paprotkowców (Polypodiales). Obejmuje 7 rodzajów z ok. 250 gatunkami. Są to paprocie naziemne rozprzestrzenione szeroko w strefie tropikalnej. W polskiej florze brak przedstawicieli tej rodziny.

    Reklama