Paleolit

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Paleolit (gr. παλαιός, palaiós 'stary', λίθος, líthos 'kamień'), starsza epoka kamienia, epoka kamienia łupanego – pierwszy okres epoki kamienia, jedna z epok prehistorii, najstarszy i najdłuższy etap w dziejach rozwoju społeczności ludzkiej. Rozpoczyna się z chwilą pojawienia się form przedludzkich zdolnych do wytwarzania prymitywnych narzędzi (otoczaki, pięściaki i rozłupce). W historii geologicznej odpowiada epoce plejstocenu (2,58 mln – 11,7 tys. lat temu) i początkowi holocenu.

Jaskinia Blombos – wapienna jaskinia położona na Południowym Przylądku wybrzeża Republiki Południowej Afryki. Jaskinia znana jest najbardziej ze znaleziska jakiego tam dokonano. W 1991 roku grupa archeologów znalazła na terenie Blombos paciorki, wykonane z 41 muszli ślimaka, liczące 75000 lat.Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.

Termin „paleolit” wprowadził w 1865 angielski etnolog John Lubbock.

Paleolit dzieli się na:

  • paleolit dolny – (od ok. 2,5-2,0 mln – do ok. 120 tys. lat temu)
  • paleolit środkowy – (od ok. 350-300 tys. – do ok. 40 tys. lat temu)
  • paleolit górny – (od ok. 40 tys. lat temu – do ok. 14 tys. lat p.n.e.)
  • paleolit późny – (od ok. 14 tys. – do 8 tys. lat p.n.e.)

  • Paleolit dolny (ok. 2,5 mln lat – ok. 120 tys. lat temu)[ | edytuj kod]

    Paleolit dolny to okres trwający ok. 3 mln lat. W tym czasie, ok. 2,5 mln lat temu, przedstawiciele form przedludzkich zaczynają wytwarzać prymitywne narzędzia kamienne (narzędzia otoczakowe). Najstarsza znana kultura to kultura Olduvai rozwijająca się w północno-zachodniej Tanzanii; tam otoczaki i rozłupce znaleziono obok szczątków Homo habilis.

    Prehistoria, prahistoria (łac. præ - przedrostek oznaczający uprzedniość, "przed", "wcześniej") to najdłuższy okres dziejów ludzkości - od pojawienia się na Ziemi pierwszych człowiekowatych lub człowieka rozumnego do powstania pisma. Badanie tego okresu możliwe jest jedynie metodami archeologicznymi. Na terenach Afryki zaczyna się około 5 mln lat temu razem z pojawieniem się pierwszych człowiekowatych, na terenie Europy około 1 mln lat temu, natomiast na innych terenach z momentem pojawienia się tam człowieka. Dzieli się na sześć podstawowych epok - daty w nawiasach nakładają się na siebie, ze względu na to, że na różnych terenach epoki te zaczynały się i kończyły w różnym czasie:Jezioro Rudolfa albo Turkana (Bassa Narok, Rudolf Hajk) – bezodpływowe, słone jezioro we wschodniej Afryce na pograniczu Etiopii i Kenii (większość obszaru jeziora leży w granicach Kenii).To największe słonowodne jezioro w Afryce.

    Znaleziska w Lomekwi 3 nad Jeziorem Turkana w Kenii dokonane w 2015 r. przesuwają okres wytwarzania narzędzi znacznie wcześniej. Wykopano około 20 dobrze zachowanych artefaktów, w tym kowadła, rdzenie i odłupki pochodzące z okresu 3 mln 300 tys. lat temu. Na powierzchni znaleziono dodatkowe 130 artefaktów. W jednym przypadku zespół Soni Harmand był w stanie dopasować płatek do jego rdzenia, sugerując, że wczesny człowiek wykonał i wyrzucił narzędzie na miejscu. Narzędzia były ogólnie dość duże – większe niż najstarsze znane narzędzia kamienne, odkryte w 1992 r. w Gona oraz w regionie Afar w Etiopii. Największe waży 15 kg i mogło być używane jako kowadło. Według Soni Harmand okazało się, że twórcy narzędzi celowo wybrali duże, ciężkie bloki mocnego kamienia, ignorując mniejsze bloki z tego samego materiału znalezionego w okolicy. Wykluczyła możliwość, że narzędzia były w rzeczywistości naturalnymi formacjami skalnymi, mówiąc: „Artefakty były wyraźnie obstukiwane, nie były wynikiem przypadkowego pęknięcia skał”. Analiza sugeruje, że rdzenie były obracane, gdy odpadały płatki. Cel narzędzi znalezionych w Lomekwi 3 jest niejasny, ponieważ kości zwierzęce znalezione w tym miejscu nie noszą żadnych oznak aktywności wczesnych ludzi.

    Domestykacja zwierząt (od łac. domesticus – domowy), udomowienie zwierząt – całokształt procesów przekształcania się cech i właściwości morfologicznych, fizjologicznych, rozwojowych i psychicznych zwierzęcia dzikiego następujący w wyniku długotrwałego oddziaływania człowieka na zwierzęta, zwłaszcza poprzez ludzką ingerencję na czynniki genetyczne i środowiskowe.Australopithecus afarensis (Praeanthropus africanus) – australopitek, którego najstarsze znane szczątki datowane są na 3,7 mln lat a najmłodsze 1,3 mln lat temu. Znaleziono je w Etiopii i Tanzanii. Miał szeroką miednicę, wysklepioną stopę, paluch u stopy zrównany z innymi palcami, kciuk przeciwstawny, ramiona były długie, a pojemność puszki mózgowej wynosiła ok. 500-600 cm³. Australopithecus afarensis (w dosłownym tłumaczeniu „małpa południowa z Afaru“) był roślinożercą o niskiej, krępej budowie.

    W Etiopii w 1992 r. znaleziono narzędzia otoczakowe wyprodukowane prawdopodobnie ok. 2,5 mln lat temu przez Australopithecus afarensis. Świadczyłoby to o tym, że obok gatunków Homo także australopiteki posiadały umiejętność wytwarzania narzędzi. Prawdopodobnie już 1,6 mln lat temu człowiek posiadł umiejętność wykorzystywania ognia. Kultura Olduvai przetrwała ok. 2-1,5 mln lat i została zastąpiona przez kulturę aszelską. Z kulturą aszelską wiąże się umiejętność wznoszenia pierwszych schronień mieszkalnych. Ok. 1 mln lat temu znikają z powierzchni Ziemi ostatnie australopiteki, od tego momentu Ziemię zamieszkuje szybko rozprzestrzeniający się rodzaj Homo.

    Narzędzia otoczakowe (ang. pebble tools; fr. galets aménagés; ros. галенные орудия) narzędzia charakteryzujące pierwsze przemysły dolnopaleolityczne. Były to otoczaki (niekiedy okruchy skał twardych) przystosowane do pracy przez odbicie odłupków na obwodzie. Wyróżniamy trzy grupy narzędzi otoczakowych:Środkowy paleolit – odnosi się do charakterystycznych wyrobów kulturowych spotykanych na terenie zachodniej Eurazji. Odpowiednikiem dla tego terminu odnośnie terenów afrykańskich jest Środkowa Epoka Kamienia (MSA – Middle Stone Age). Proces przechodzenia od aszelskiej tradycji technologicznej do Środkowej Epoki Kamienia znanej z terenów afrykańskich trwał od ok. 300 do 200 tys lat temu zaś koniec MSA wyznacza okres między 50 a 20 tys. lat temu.

    W 2018 r. opublikowano kolejne znaleziska, które przesuwają okres migracji i wytwarzania narzędzi znacznie wstecz. W Chinach odkryto narzędzia datowane na 2 mln 100 tys. lat temu. Robin Dennell, archeolog z Uniwersytetu w Sheffield w Anglii stwierdził: „Wykazaliśmy, że najwcześniejsze dowody spoza Afryki mają co najmniej 2,1 miliona lat, a zatem są starsze o 250 tys. lat – czyli o 10 tys. pokoleń – niż Dmanisi w Gruzji”.

    John Lubbock,1. baron Avebury (1834-1913) — angielski antropolog, archeolog, biolog, polityk i arystokrata. Od 1870 był członkiem parlamentu. Jako archeolog interesował się szczególnie prehistorią Europy, a jako entomolog - społecznym życiem owadów. Był autorem prac: Prehistoric Times (1865); Ants, Bees, and Wasps (1882) i The Pleasures of Life (1887-1889). Jako pierwszy wprowadził w roku 1865 podział epoki kamiennej na paleolit i neolit.Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.


    Ekspansja Homo[ | edytuj kod]

    Około 1,8 mln lat temu rozpoczyna się wielka migracja rodzaju Homo z Afryki, początkowo do Azji i Europy, później na pozostałe kontynenty. Najstarsze znaleziska z tego okresu pochodzą z Chin (1,9 mln lat), Gruzji (1,7 mln lat), Hiszpanii (1,2 mln lat) i z Palestyny (900 tys. lat temu). W Europie kultura ta pojawia się dopiero ok. 500 tys. lat temu. Około 200 tys. lat temu pojawiła się kultura mustierska i trwa do ok. 40 tys. lat temu.

    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Kanibalizm – praktyka zjadania osobników własnego gatunku, dość rozpowszechniona w naturze. Występuje w wielu grupach zwierząt, m.in. u owadów, pajęczaków, ryb, płazów i ptaków, bardzo rzadko u ssaków. Może się nasilić ze względu na zbytnie zagęszczenie populacji lub w następstwie głodu. Do najbardziej znanych zwierząt praktykujących kanibalizm należą modliszki.

    Zdobycze ewolucyjne[ | edytuj kod]

  • australopiteki zdobywają umiejętność posługiwania się najprostszymi narzędziami (narzędzia otoczakowe)
  • formy przedludzkie ewoluują, co prowadzi do powstania rodzaju Homo
  • człowiek paleolitu rozwija umiejętność posługiwania się narzędziami, powstaje pierwszy przemysł otoczakowy (kultura Olduvai)
  • człowiek zaczyna się rozprzestrzeniać na inne kontynenty
  • człowiek zaczyna szukać schronienia przed niesprzyjającymi warunkami zewnętrznymi – wykorzystuje jaskinie i zaczyna budować pierwsze schronienia
  • człowiek poznaje przydatność ognia
  • Paleolit środkowy (ok. 250 lub 200 tys. – ok. 40 tys. lat temu)[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Kultura mustierska.

    W paleolicie środkowym paleoantropy (Homo neanderthalensis) udoskonaliły techniki obróbki kamienia, używały broni miotanej (dzidy, oszczepy) i stworzyły zalążki kultury duchowej, obrządek pogrzebowy, przechowywanie czaszek przodków, rytualny kanibalizm.

    Etiopia (Federalna Demokratyczna Republika Etiopii – w języku amharskim ኢትዮጵያ, ye-Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dīmōkrāsīyāwī Rīpeblīk), dawniej Abisynia – państwo położone we wschodniej Afryce. Od południa graniczy z Kenią, na zachodzie z Sudanem i Sudanem Południowym, na wschodzie z Dżibuti i Somalią, a na północnym wschodzie z Erytreą.Azja (gr. Ἀσία Asía, łac. Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).

    Według najnowszych badań datowany jest na 200 tysięcy lat.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Neolit (gr. néos „nowy” i líthos „kamień”), młodsza epoka kamienia, epoka kamienia gładzonego – ostatni okres epoki kamienia (poprzedzający epokę brązu). Jego charakterystyczne cechy to uprawa roślin i hodowla zwierząt oraz stałe osady. Proces ten nazwano „rewolucją neolityczną”. W neolicie rozwijały się też nowe techniki obróbki kamienia, takie jak gładzenie powierzchni i wiercenie otworów.
    Człowiek z Cro-Magnon; człowiek z Crô-Magnon; (łac. Homo sapiens fossilis); kromaniończyk - człowiek rozumny z górnego paleolitu występujący w Europie między 43 tys. lat p.n.e – 10 tys. lat p.n.e.
    Archeologia (z gr. ἀρχαῖος archaīos – dawny, stary i -λογία -logiā – mowa, nauka) – nauka, której celem jest odtwarzanie społeczno-kulturowej przeszłości człowieka na podstawie znajdujących się w ziemi, na ziemi lub w wodzie źródeł archeologicznych, czyli materialnych pozostałości działań ludzkich.
    Australopitek (Australopithecus; dosłownie małpa południowa – od łac. australis = południowy, i gr. píthekos = małpa) – rodzaj ssaków naczelnych z rodziny człowiekowatych (podrodzina Homininae), którego przedstawiciele żyli w południowej, wschodniej i centralnej Afryce od ok. 5,5 (Australopithecus anamensis) do ok. 1 mln lat temu. Australopiteki masywne są grupowane niekiedy w odrębny rodzaj Paranthropus (dosł. „obok człowieka” albo „prawie człowiek”), gdyż były boczną gałęzią ewolucyjną, która nie ma bliskiego związku z rodzajem Homo. Australopiteki pochodziły prawdopodobnie od żyjących ok. 5,8–4,5 mln lat temu ardipiteków. Obecnie większość naukowców zgadza się, że rodzaj Homo wyewoluował z australopiteków, nie ma jednak pewności, z którego z ich gatunków.
    Lądolód - gruba warstwa lodu przykrywająca wielki obszar ziemi; występuje na Antarktydzie i Grenlandii. W Polsce występował podczas zlodowaceń plejstoceńskich.
    Pięściak, tłuk pięściowy - narzędzie wykonane techniką rdzeniowania z naturalnych fragmentów krzemieni i innych skał twardych (rzadziej z grubych odłupków) przy zastosowaniu obustronnej obróbki na większej części lub na całym obwodzie. W ten sposób powstawały narzędzia o migdałowatym, sercowatym czy owalnym kształcie, o dopasowanej do dłoni podstawie. Pierwsze pięściaki abwilskie charakteryzowały się przypadkową formą i brakiem wyraźnej krawędzi tnącej.
    Kultura mustierska – jedna z kultur archeologicznych środkowego paleolitu występujących na terenie Europy, także w Polsce. Nazwa pochodzi od miejscowości Le Moustier w departamencie Dordogne (Francja).

    Reklama