Lajtabánság

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Palatynat Litawski)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Lajtabánság (niem. Leitha-Banat) – efemeryczny twór państwowoprawny istniejący na obszarze dzisiejszego Burgenlandu z miastem Sopron w 1921.

Traktat w Trianon – podpisany 4 czerwca 1920 w pałacu Grand Trianon w Wersalu traktat pokojowy między Węgrami a państwami Ententy: USA (które go nigdy nie ratyfikowały), Wielką Brytanią, Francją, Włochami, Rumunią, Królestwem SHS (późniejsza Jugosławia), Czechosłowacją i Polską.Mediacje (łac. mediare – być w środku) – metoda rozwiązywania sporów, w której osoba trzecia pomaga stronom we wzajemnej komunikacji, określeniu interesów i kwestii do dyskusji oraz dojściu do wspólnie akceptowalnego konsensusu. Proces ten ma charakter dobrowolny, poufny i nieformalny.

Traktat w Trianon, wchodzący w życie 26 lipca 1921, odebrał Węgrom i przyznał Austrii tereny dzisiejszego Burgenlandu wraz z miastem Sopron. Datę przekazania tego obszaru ustalono na 28 sierpnia 1921. Przejęcie miała nadzorować komisja sprzymierzonych rezydująca w Sopronie. W ustalonej dacie władze węgierskie opuściły te tereny, jednak do ich objęcia przez władze austriackie nie doszło z powodu wybuchu zbrojnego powstania mniejszości węgierskiej pod wodzą Pawła Pronaya. Powstańcy stworzyli własną administrację i 4 października 1921 we wsi Oberwart proklamowali własne państwo. Nie zostało ono uznane przez społeczność międzynarodową, ale nieoficjalnie korzystało ze wsparcia materialnego i politycznego Węgier. Powstała sytuacja patowa, ponieważ żadna z zaangażowanych stron nie chciała używać siły w obawie przed reperkusjami międzynarodowymi. Dopiero negocjacje w Wenecji, przy mediacji Włoch, doprowadziły do załagodzenia sytuacji przez układ z 5 listopada 1921. Zgodnie z tym układem 13 listopada 1921 powstańcy złożyli broń i do 30 listopada 1921 teren Lajtabánság został objęty przez władze austriackie. 5 grudnia 1921 Burgenland został oficjalnie włączony do Republiki Austrii.

Republika Austriacka (niem. Republik Österreich) – państwo na terenie obecnej Austrii, które istniało od 21 października 1919 do 12 lutego 1934.Rada Ambasadorów (Konferencja Ambasadorów) – międzynarodowy organ wykonawczy kończącego I wojnę światową traktatu wersalskiego, działający w latach 1920–1931.

Na skutek powstania w pewnym zakresie uległy zmianie zamiary zwycięskich mocarstw co do przyszłości Burgenlandu. W mieście Sopron, stanowiącym centralny ośrodek regionu i przewidywanym na jego stolicę, oraz w jego najbliższej okolicy w dniach 14–16 grudnia 1921 przeprowadzono plebiscyt, w którym większością 65,2% głosów zwyciężyła opcja węgierska (w mieście padło około 72,8% głosów za Węgrami, w okolicznych wioskach – około 52,8%). Mając na względzie wynik plebiscytu 20 lutego 1922 Rada Ambasadorów zdecydowała o pozostawieniu obszaru plebiscytowego przy Węgrzech.

Burgenland (węg. Őrvidék, chorw. Gradišće) – najbardziej wysunięty na wschód i najmłodszy kraj związkowy Austrii.Węgry (węg. Magyarország) – państwo śródlądowe w Europie Środkowej, od 1955 członek ONZ, od 1999 członek NATO, od 2004 członek Unii Europejskiej.

Powstała w ten sposób konfiguracja terytorialna istnieje do dzisiaj. Ponieważ Sopron stanowi na tym terenie główny węzeł komunikacyjny, głównie kolejowy, niezbędne okazało się uregulowanie austriackiego tranzytu kolejowego przez to miasto.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Bartłomiej Świderek: Bartłomiej Świderek: Lajtabánság (pol.). wachtyrz.eu, 2019-12-13. [dostęp 2020-09-19].




Warto wiedzieć że... beta

Wenecja (wen. Venezsia/Venexia, wł. Venezia, łac. Venetia) – miasto i gmina na północy Włoch nad Adriatykiem, stolica regionu Wenecja Euganejska. Ludność Wenecji w granicach administracyjnych wynosi około 270 tys. mieszkańców, z czego większość (176 tys.) mieszka na lądzie stałym, a historyczne centrum zamieszkuje niecałe 60 tys., natomiast pozostałe wyspy laguny są zamieszkane przez 31 tys. mieszkańców (2011). Przez ponad tysiąc lat (726-1797) miasto było stolicą niezależnej Republiki Weneckiej, która była jedną z morskich i handlowych potęg Morza Śródziemnego. Z okresu największego rozkwitu Republiki (XIII-XVI wiek) pochodzą liczne zabytki miasta, których bogactwo i forma decyduje o pierwszorzędnym znaczeniu Wenecji jako ośrodka turystyki nie tylko w skali Włoch, ale też w skali ogólnoświatowej. Zabytki te, tworząc unikatowy zespół urbanistyczny miasta kanałów i mostów, stanowią o uznaniu Wenecji za jedną z najcenniejszych pozycji na liście światowego dziedzictwa ludzkości.

Reklama