PZL-130 Orlik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

PZL-130 Orlikszkolno-treningowy samolot śmigłowy przeznaczony do szkolenia podstawowego i zaawansowanego pilotów zawodowych, budowany w PZL "Warszawa-Okęcie".

Samolot szkolno-treningowy – samolot wykorzystywany do szkolenia pilotów i rozwijania ich umiejętności pilotażu, nawigacji. Najczęściej są to samoloty służące do szkolenia podstawowego w zakresie pilotażu.Silnik turbośmigłowy – rodzaj napędu statku powietrznego, najczęściej samolotu lub śmigłowca, wykorzystujący turbinę gazową do poruszania zewnętrznego śmigła napędowego. Wydostające się z silnika spaliny mają relatywnie małą energię w porównaniu z wydalanymi przez silnik turboodrzutowy, z tego też względu w małym stopniu odpowiadają za napędzanie statku powietrznego.

Historia rozwoju[ | edytuj kod]

PZL-130TC-1 Orlik (nr. takt. 049) widok od przodu.
PZL-130TC-1 Orlik (nr takt. 028).
PZL-130 TC-II Zespołu Akrobacyjnego "Orlik" (2016).
PZL-130TC-II (2014).
Wersja TC-II Garmin podczas prezentacji w 2010 roku.

Prace nad nowym samolotem szkolnym o napędzie śmigłowym prowadzono w biurze konstrukcyjnym PZL na Okęciu. Zespołem kierował Andrzej Frydrychewicz. Wstępny projekt maszyny przedstawiono w 1981 r. Samolot oznaczono PZL-130 i nazwano Orlik. Nazwa Orlik nawiązuje do Szkoły Orląt została zaproponowana przez Andrzeja Frydrychewicza.

Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.Radom – miasto na prawach powiatu w centralno-wschodniej Polsce, w województwie mazowieckim, położone nad rzeką Mleczną.

W lipcu 1982 roku ukończono makietę samolotu w skali naturalnej - otrzymała fikcyjny numer 0252. Pierwszy prototyp, o numerze 001 przeznaczono do badań naziemnych. W 1984 powstała maszyna o numerze 002, którą wyposażono w silnik gwiazdowy, M-14Pm o mocy 246 kW. Pierwszy lot Orlik wykonał 12 października 1984. Pilotem był pilot doświadczalny PZL Okęcie, Witold Łukomski. Następnie powstały kolejne maszyny: 003 (oblot w grudniu 1984) i 004 (oblot w styczniu 1985). Planem miało być użycie wyłącznie krajowych komponentów. W efekcie struktura maszyny składa się z około 2100 nowych części i 750 zaadaptowanych z innych maszyn.

60 Lotniczy Pułk Szkolny – jednostka wojskowa stacjonująca w Radomiu od 5 lutego 1958 do 28 grudnia 2000. W jej miejsce powołano 2 Ośrodek Szkolenia Lotniczego.PZL TS-11 Iskra – samolot szkolno-treningowy, produkowany przez WSK "PZL Mielec" (obecnie Polskie Zakłady Lotnicze Sp. z o.o. w Mielcu), zaprojektowany przez zespół pod kierunkiem Tadeusza Sołtyka (stąd oznaczenie TS). Pierwsza polska konstrukcja lotnicza napędzana silnikiem odrzutowym.

Samolot wystawiony został na 36. Międzynarodowym Salonie Lotniczym i Astronautycznym w Paryżu. W końcu 1985 prototyp 004 trafił do Kanady, gdzie wymieniono silnik na turbośmigłowy Pratt & Whitney Canada PT6A-25A, a także wymieniono awionikę, instalację tlenową, a instalację pneumatyczna zastąpiono hydrauliczną. Dodano również cztery zamki na dodatkowe zbiorniki paliwa lub uzbrojenie. Po tych przeróbkach egzemplarz 004 przemianowano na PZL-130T Turbo Orlik. Przebudowana maszyna została oblatana 13 lipca 1986 i w tym samym roku zaprezentowano go w Chinach. Początkowy brak zainteresowania samolotem ze strony wojska spowodował, że Orlika zaczęto promować w Kanadzie, Irlandii, Grecji i państwach Ameryki Południowej. Początkowo Kolumbia zgłosiła zainteresowanie na 80 sztuk samolotów tej klasy, również w wersji przeciwpartyzanckiej, z uzbrojeniem dostarczonym przez belgijską firmę FN-Herstal. W 1987 samolot ten uległ katastrofie, w której zginęło dwóch pilotów (Polak i kolumbijski oficer, który testował maszynę). Katastrofa samolotu przekreśliła szanse na eksport do Ameryki Południowej. Tragedia sprawiła, że przerwano prace nad PZL-130T.

Państwowe Zakłady Lotnicze (PZL) – polska wytwórnia lotnicza, przedsiębiorstwo państwowe założone w Warszawie w 1928 r.Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie – muzeum w Warszawie, prezentujące zbiory poświęcone historii wojskowości oraz historii Polski, zlokalizowane przy Al. Jerozolimskich 3.

W tym czasie na Okęciu powstały dwa kolejne prototypy – 005 z silnikiem tłokowym M-24Pm i 006 z silnikiem K8-AA (produkowany w Polsce na licencji M-14Pm), zwiększono również rozpiętość skrzydeł. Obie maszyny przekazano do testowania armii, która uznała, że należy prowadzić dalsze prace nad Orlikiem napędzanym silnikiem turbośmigłowym. Na nową jednostkę napędową wybrano czeski silnik Walter M601E. Zamontowano go na kolejnym prototypie, 007, który oznaczono PZL-130TM. Maszynę tę po oblocie (pilot doświadczalny mgr inż. Jan Gawęcki) w 1991 przekazano lotnictwu wojskowemu w celu wykonania prób. Dobre wyniki sprawiły, że przebudowano również w ten sposób samoloty 005 i 006. Je również, w końcu 1992, przekazano wojsku.

Silnik gwiazdowy – wielocylindrowy silnik spalinowy, w którym cylindry umieszczone są promieniowo na obwodzie koła, z centralnym wałem korbowym. Silnik gwiazdowy może zawierać od trzech do kilkunastu cylindrów. Silnik taki może mieć obieg zarówno dwusuwowy jak i czterosuwowy. W przypadku tego drugiego (ponad 90% konstrukcji) liczba cylindrów w danej gwieździe jest zawsze nieparzysta. Kilkunastocylindrowe silniki gwiazdowe budowane są w układzie podwójnej, a czasem i poczwórnej gwiazdy (np. silniki do Boeing B-50 Superfortress).Kolumbia (hiszp. Colombia, Republika Kolumbii – República de Colombia) – państwo w północno-zachodniej części Ameryki Południowej leżące nad Morzem Karaibskim i Oceanem Spokojnym.

Produkcję kontynuowano, kolejny egzemplarz, 008, z silnikiem PT6A-25A o trójłopłatowym śmigle otrzymał oznaczenie PZL-130T.

Testy na prototypach 006 i 007 sprawiły, że armia sprecyzowała wymagania. Nowa maszyna miała być dostosowana do lotów bez widzialności, wykonywania akrobacji, treningu w korzystaniu ze środków nawigacyjnych oraz treningu zwalczania celów powietrznych i naziemnych z wykorzystaniem przyrządów celowniczych. W początku 1992 powstał prototyp 009, który poza tym, że spełniał wymagania armii, posiadając zestaw przyrządów zbliżonych do PZL TS-11 Iskra, wyposażony był w silnik Walter 601T z pięciołopatowym śmigłem. W ten sposób powstała wersja PZL-130TB. Po testach, w 1993 dopuszczono tę wersję do użytkowania w lotnictwie wojskowym z zaleceniem dodania foteli katapultowych, rejestratora parametrów lotu (czarnej skrzynki) oraz innych elementów wzbogacających awionikę. W ten sposób powstał PZL-130TC-1.

Jan Gawęcki (ur. 24 grudnia 1936) - szybownik, szybowcowy i samolotowy pilot doświadczalny, pilot komunikacyjny i kapitan w PLL LOT, pilot balonowy, instruktor lotniczy.Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie powstało 1 kwietnia 2011 roku na bazie kolekcji lotniczej Wyższej Szkoły Oficerskiej Sił Powietrznych w Dęblinie. Uroczyste otwarcie muzeum nastąpiło 26 sierpnia 2011 roku. W dniu otwarcia Muzeum eksponowane było kilkadziesiąt samolotów, kilka śmigłowców, radary i rakiety przeciwlotnicze.

W międzyczasie podpisano zamówienie na 48 sztuk PZL-130TB, których dostawy rozpoczęto w 1994. Pierwszą jednostką wyposażoną w Orliki był 60 Lotniczy Pułk Szkolny stacjonujący w Radomiu.

W zakładach natomiast prototyp 009 podniesiono do standardu PZL-130TC-1. Podczas prób prototyp uległ katastrofie w wyniku awarii układu napędowego, lecz prac nie przerwano zastępując go maszyną 037. Do końca 1998 przebudowano również wszystkie seryjne PZL-130TB na PZL-130TC-I. W 2004 testowano również nową wersję PZL-130TC-II (pilot doświadczalny mgr inż. Maciej Aksler i Krzysztof Galus) seryjny samolot o numerze 047 z 2. Ośrodka Szkolenia Lotniczego, w którym zmieniono skrzydła na większe (większa rozpiętość i powierzchnia), geometrię steru kierunku, a także wymieniono silnik na Pratt & Whitney of Canada PT6-25C o zwiększonej do 551 kW mocy, która jest stała bez względu na wysokość lotu i temperaturę powietrza, oraz dłuższym resursie. Wymieniono również śmigło na czterołopatowe Hartzell D4N, zmieniono pozycję instruktora i poprawiono awionikę.

Dęblin – gmina miejska w województwie lubelskim, w powiecie ryckim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa lubelskiego.Muzeum Lotnictwa Polskiego – muzeum w Krakowie zlokalizowane na terenach dawnego lotniska Rakowice-Czyżyny, gromadzące eksponaty związane z historią rozwoju lotnictwa. Liczba eksponowanych obecnie statków powietrznych przekracza 200. Muzeum wydaje własne publikacje, organizuje imprezy o charakterze edukacyjnym. Jest też uczestnikiem i organizatorem konferencji poświęconych historii lotnictwa i muzealnictwu. Posiada również bibliotekę z ponad 30 tysiącami pozycji.

Drugi samolot w standardzie TC-II o numerze bocznym 037 znajdował się w jednostce w Radomiu. Początkowo planowano modernizację 10 z 37 eksploatowanych Orlików, ale z różnych przyczyn program ten opóźnił się, a ostatecznie zdecydowano o przebudowie do nowego standardu 28 maszyn. Zaprezentowano również prototyp PZL-130TC-III o jeszcze lepszej awionice wyposażony między innymi w HUD. W samoloty te jest wyposażony powstały 1 stycznia 1998 roku Zespół Akrobacyjny „Orlik”. Początkowo zespół latał na 5 samolotach typu TC-1 oraz 2 zmodernizowanych do standardu TC-II.

Czarna skrzynka, rejestrator danych/parametrów lotu, rekorder awaryjny (ang.: Flight Data Recorder, FDR, niem.: Flugschreiber) to urządzenie rejestrujące parametry lotu samolotu. Zapis ten wykorzystywany jest w celu ustalenia przyczyn i przebiegu nienormalnego zachowania samolotu (w szczególności po katastrofie – do badania jej przyczyn).Pilot doświadczalny to pilot statku powietrznego znajdującego się w trakcie badań w locie i odbywającym loty celem wykrycia i zdiagnozowania ewentualnych nieprawidłowości w zakresie stateczności, sterowności, obciążeń i osiągów, charakterystyki przeciągnięcia i korkociągu, drgań, zgodności z przepisami (np. FAR), przed dopuszczeniem statku powietrznego do normalnej eksploatacji.

11 stycznia 2010 Siły Powietrzne WP podpisały umowę z EADS PZL „Warszawa – Okęcie” S.A. na modernizację 16 egzemplarzy PZL-130TC-I do wersji TC-II Garmin. Ostatnia zmodernizowana maszyna o numerze bocznym 052 została przekazana do 42. Bazy Lotnictwa Szkolnego w Radomiu 23 września 2013. W 2014 r. Inspektorat Uzbrojenia rozpoczął analizę rynku dotyczącą modernizacji 12 Orlików do wersji TC-II Glass Cockpit. W 2017 r. poinformowano, że modernizacja nie zostanie przeprowadzona.

Resurs (ang: resource - zasób) - ustalona teoretycznie lub doświadczalnie miara zdolności użytkowej urządzenia, wyrażona w odpowiednich dla tego urządzenia jednostkach. Przyjmuje się, że w tym okresie zagwarantowane jest bezpieczeństwo i sprawność eksploatacji. Przeważnie resurs określa się w godzinach pracy urządzenia. Dla pojazdów resurs określany jest "przebiegiem", czyli liczbą przejechanych kilometrów. Natomiast dla statków powietrznych resurs określa się w godzinach bądź latach.HUD (skrót od ang. Head-Up Display) – wyświetlacz przezierny prezentujący informacje na specjalnej szybie bez zasłaniania widoku. Początkowo technika ta miała tylko zastosowanie militarne, do prezentacji danych w samolotach bojowych, ale obecnie jest używana także dla celów cywilnych, między innymi w samolotach cywilnych, samochodach, motocyklach, a także rowerach.

Jednak w 2017 roku doszło do podpisania umowy, na mocy poddano modernizacji 12 maszyn PZL-130 TC-I do standardu TC-II Advanced będących na wyposażeniu 42 Bazy Lotnictwa Szkolnego. Modernizacja zakładała montaż nowych skrzydeł i ogonowej części kadłuba, łoża silnika i owiewki kabiny załogi oraz nowego silnika PTA6-25C Pratt & Whitney Canada o mocy 760 KM z czterołopatowymi śmigłem Hartzell, a także nowego systemu klimatyzacji i układu elektrycznego. Dodatkowo zamontowano nowoczesne systemy pilotażowo-nawigacyjne takie jak zintegrowane wyświetlacze parametrów lotu, wskaźniki pracy silnika, nawigacji i ostrzegawcze, nową radiostację pokładową, układ ostrzegania o zbliżaniu się do powierzchni ziemi oraz o ruchu lotniczym i antykolizyjny. Przeprowadzone prace pozwolą dodatkowo na wydłużenie resursu tych maszyn do 12 000 godzin w powietrzu. Dodatkowo zdecydowano się zmodernizować 16 używanych dotychczas maszyn PZL-130 TC-II do wersji TC-II Advanced.

Kanada (ang. i fr. Canada) – państwo położone w Ameryce Północnej, rozciągające się od Oceanu Atlantyckiego na wschodzie do Oceanu Spokojnego na zachodzie i Oceanu Arktycznego na północy. Na południu i północnym zachodzie graniczy ze Stanami Zjednoczonymi, granice morskie: na północy z Danią (Grenlandia) i na wschodzie z Francją (wyspy Saint-Pierre i Miquelon). Drugie państwo świata pod względem powierzchni (po Rosji) oraz 36. pod względem ludności. Kanada jest członkiem ONZ, NAFTA, Wspólnoty Narodów, Frankofonii, NATO, G8, APEC.Osłona kabiny – górna część obudowy kabiny pilota, której zadaniem jest zabezpieczenie załogi przed działaniem czynników atmosferycznych i pędem powietrza.

Zgodnie z powyższą umową wszystkie eksploatowane samoloty PZL-130 Orlik w Siłach Powietrznych zostaną zmodernizowane do jednolitej wersji TC-II Advanced do 2021 roku.

Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Fotel wyrzucany (katapulta) – system ratunkowy stosowany głównie w samolotach wojskowych, przeznaczony do szybkiej ewakuacji załogi samolotu w przypadku utraty jego własności lotnych, poprzez wystrzelenie fotela członka załogi za pomocą zainstalowanego pod nim ładunku pirotechnicznego, najczęściej silnika rakietowego. Fotel po wyrzuceniu go z kabiny oddziela się od lotnika, uwalniając spadochron ratowniczy.
Siły Powietrzne (SP) – jeden z czterech rodzajów Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, obok Wojsk Lądowych, Marynarki Wojennej i Wojsk Specjalnych. Ich głównym zadaniem jest prowadzenie operacji mających na celu uzyskanie przewagi w powietrzu i wspieranie oddziałów innych rodzajów Sił Zbrojnych. Składają się z Wojsk Lotniczych, Wojsk Obrony Przeciwlotniczej i Wojsk Radiotechnicznych.
Instytut Techniczny Wojsk Lotniczych (ITWL) – jednostka badawczo-rozwojowa nadzorowana przez Ministra Obrony Narodowej właściwa w sprawach naukowo-badawczego wspomogania eksploatacji techniki lotniczej.

Reklama