• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Operetka



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Julian Mieczysław Ginsbert ps. „Jim Poker”, „Inż. J. G.” (ur. 8 lub 22 maja 1892 w Warszawie, zm. 6 listopada 1948 w Londynie) – polski inżynier, komandor porucznik Marynarki Wojennej, dziennikarz, pisarz, publicysta, reżyser w dziedzinie marynistyki.Władysław Lubomirski herbu Szreniawa bez Krzyża, książę (ur. 1 stycznia 1866 w Warszawie, zm. 29 października 1934 w Inzersdorffie koło Wiednia) – ziemianin, mecenas sztuki, kompozytor.
    Historia[ | edytuj kod]

    Operetka paryska[ | edytuj kod]

    Operetka narodziła się we Francji za panowania Napoleona III. W okresie bujnego rozwoju życia artystycznego i powstawania teatrzyków bulwarowych. W jednym z nich zwanym „Boulevard du Temple” zostało w 1848 roku wystawione widowisko muzyczne Don Quichotte iet Sancho Pansa. Właścicielem teatrzyku, autorem widowiska i odtwórcą głównej roli był F. Hervé (1825-1892). Widowisko to uznawane jest za pierwszą nowoczesną operetkę. Współtwórcą gatunku i najwybitniejszym przedstawicielem operetki paryskiej był Jacques Offenbach (1819-1880). Debiutował 5 lipca 1855 roku sztuką Dwaj ślepcy wystawioną we własnym teatrzyku „Bonbonnière”, nazwanym później „Les Bouffes Parisiens”.

    André Ernest Modeste Grétry - (ur. 8 lutego 1741 w Liège, zm. 24 września 1813 w Montmorency) - francuski kompozytor operowy z południowych Niderlandów. Wystawiał swe opery w Paryżu i Wersalu. Najbardziej znany jako autor oper komicznych.Wesoła wdówka (niem. Die lustige Witwe, węg. A víg özvegy) – operetka Franciszka Lehára w trzech aktach z 1905 roku. Premiera miała miejsce w Wiedniu w Theater an der Wien 30 grudnia 1905 roku. Libretto zostało napisane przez Victora Léon i Leo Steina.

    Do największych osiągnięć Offenbacha należą: Orfeusz w piekle (1858), Piękna Helena (1864), Życie paryskie (1866) i Wielka księżna Gérolstein (1867), uznawane za arcydzieła muzyki operetkowej. Do swoich utworów Offenbach wprowadził żywiołowy taniec pochodzenia algierskiego – kankan, który przez wiele lat cieszył się olbrzymim powodzeniem w całej Europie. Najlepsze libretta pisali dla Offenbacha L. Halévy i H. Meilhac. Najwybitniejszymi odtwórczyniami głównych ról były: Hortense Schneider, Delphine Ugalde i Anna Judic.

    Jacques Offenbach (ur. 20 czerwca 1819 w Kolonii jako Jakob Eberst, zm. 5 października 1880 w Paryżu) – kompozytor francuski.Oskar Nedbal (ur. 26 marca 1974 w Taborze, zm. 24 grudnia 1930 w Zagrzebiu) – czeski kompozytor, dyrygent i altowiolista.

    Następcami Offenbacha byli: Ch. Lecocq (1832-1918) autor Córki pani Agnot, E. Audran (1842-1901) autor Lalki, L. Varney (1844-1908) autor Fanfan le Tulipe, R. Planquette (1848-1903) autor Dzwonów z Corneville, V. Massé (1822-1884) autor Paul i Virginie, A. Messager (1853-1929) autor Véronique, G. Serpette (1846-1904) autor La Branche cassée, C. Terrasse (1867-1923) autor La Petite Femme de Loth i muzyki do Króla Ubu. Operetki pisali także L. Delibes i E. Chabrier.

    Ludomir Różycki (ur. 18 września 1883 w Warszawie, zm. 1 stycznia 1953 w Katowicach) − polski kompozytor. Był przedstawicielem Młodej Polski w muzyce. Wraz z Karolem Szymanowskim, Grzegorzem Fitelbergiem oraz Apolinarym Szelutą założył w 1905 roku Spółkę Nakładową Młodych Kompozytorów Polskich, co przyczyniło się do podniesienia poziomu artystycznego muzyki polskiej.Marian Hemar, urodzony jako Jan Marian Hescheles, pseud. Jan Mariański, Marian Wallenrod, Harryman i inne (ur. 6 kwietnia 1901 we Lwowie, zm. 11 lutego 1972 w Dorking) – polski poeta, satyryk, komediopisarz, dramaturg, tłumacz poezji, autor tekstów piosenek.

    | edytuj kod]

    Operetka wiedeńska rozwinęła się pod wpływem operetki paryskiej. Jej inicjatorem był Belg z pochodzenia F. Suppé. W 1860 roku wystawił on w Wiedniu swoją operetkę Pensjonat. Datę tę uznaje się za początek operetki wiedeńskiej. Cechą charakterystyczną operetki wiedeńskiej jest zastąpienie, królującego w operetce paryskiej, kankana, walcem, który, dzięki Johannowi Straussowi, stał się głównym tańcem europejskim przełomu wieków.

    Hrabina Marica (niem. Gräfin Mariza) – operetka Imre Kálmána w trzech aktach z 1924 roku. Premiera miała miejsce w Wiedniu w Theater an der Wien 28 lutego 1924 roku. Libretto zostało napisane przez Juliusa Brammera i Alfreda Grünwalda.Jerzy Petersburski (ur. 20 kwietnia 1895 w Warszawie, zm. 7 października 1979 tamże) - kompozytor muzyki popularnej, także do wielu znanych przebojów, takich jak To ostatnia niedziela czy Tango milonga (Oh Donna Clara).

    I okres operetki wiedeńskiej, zwany również klasycznym lub złotym obejmuje lata od 1860 roku do końca stulecia. Najwybitniejszym przedstawicielem złotego okresu operetki wiedeńskiej był Johann Strauss syn (1825-1899). Debiutował w 1871 roku operetką Indygo, po niej wystawił z sukcesem: Zemstę nietoperza (1874), Noc w Wenecji (1883), Barona cygańskiego (1885), Wiedeńską krew (1899). Oprócz Straussa wybitnymi przedstawicielami tego okresu byli: F. Suppé (1819-1895); do jego najpopularniejszych utworów należą: Piękna Galatea (1865) i Boccaccio (1879); K. Millöcker (1842-1899), autor między innymi Studenta-żebraka (1882) i Gasparonne’a (1884); K. Zeller (1842-1892) autor Ptasznika z Tyrolu i R.F. Genée (1823-1895); Karl Michael Ziehrer (1843-1922); autor między innymi operetek Die Landstreicher (Włóczędzy), Die drei Wünsche (Trzy życzenia) oraz Der Fremdenführer (Przewodnik). Po kilkuletnim kryzysie na przełomie XIX i XX wieku pojawiła się druga generacja kompozytorów tworzących do lat 30. XX stulecia. Najwybitniejszym twórcą tego okresu, zwanego też srebrnym, był Franz Lehár, który w 1905 roku odniósł wielki sukces Wesołą wdówką. Po niej odnosił jeszcze sukcesy: Hrabią Luksemburgiem (1909), Cygańską miłością (1910), Paganinim (1925), Carewiczem (1927), Krainą uśmiechu (1929). Oprócz Lehára do wybitnych przedstawicieli srebrnej operetki należą Edmund Eysler autor Brata Straubingera (1903), Oscar Straus, autor Czaru walca (1907), Leo Fall twórca Księżniczki dolara (1907), Róży Stambułu (1916), Madame Pompadour (1922). Twórcy II okresu operetki wiedeńskiej stanowili grupę bardziej międzynarodową od ich poprzedników i częściej w swej twórczości sięgali po melodie węgierskie, czeskie czy nawet polskie. Z Węgrami związany był Lehár. Węgrem z pochodzenia był Imre Kálmán twórca Manewrów jesiennych (1909), Księżniczki czardasza (1915) i Hrabiny Maricy (1924). Z Czech pochodził Oskar Nedbal, autor Polskiej krwi (1913).

    Leo Fall (ur. 2 lutego 1873 w Ołomuńcu, zm. 16 września 1925 w Wiedniu) – kompozytor operetek, jeden z twórców postklasycznego okresu operetki wiedeńskiej.Adolf Dymsza, właściwie Adolf Bagiński, w filmie znany jako Dodek (ur. 7 kwietnia 1900 w Warszawie, zm. 20 sierpnia 1975 w Górze Kalwarii) – polski aktor kabaretowy i filmowy.

    Operetka w Polsce[ | edytuj kod]

    W okresie zaborów istniały na ziemiach dawnej Polski dwie sceny muzyczno-teatralne, gdzie wystawiano operetki – Teatr Wielki w Warszawie (Warszawskie Teatry Rządowe) i Teatr Wielki we Lwowie. Zarówno w Warszawie, jak i we Lwowie w skład teatru wchodziły trzy osobne zespoły artystyczne (operowy, operetkowy i dramatyczny). Istnienie polskiej operetki (jako formy twórczości kompozytorskiej) przypada na przełom XIX/XX w. W ostatnich dekadach XIX w. rozwinął się teatr objazdowy, prowincjonalny (zobacz np. Teatry prowincjonalne w Galicji). Dominujący w tych teatrach repertuar lekki (krotochwile, farsy, wodewile, operetki) wymusił na ludziach związanych z tymi teatrami (aktorach, dyrektorach teatrów) adaptowanie zagranicznych utworów do realiów polskich (poza przekładem librett na jęz. polski także trawestacje, skróty, zmiany itd.). Repertuar operetkowy wystawiany był zawsze (czy to w teatrach na prowincji, czy w Teatrze Wielkim we Lwowie czy Warszawie) w języku polskim. Wśród wielu polskich librecistów i tłumaczy operetek na przestrzeni lat wymienić można m.in. takich autorów: Aleksander Bandrowski, Władysław Ludwik Anczyc, Wincenty Rapacki, Adolf Kitschman, Jan Chęciński, Rufin Morozowicz, Leon Sygietyński, a z późniejszych np.: Julian Tuwim, Jerzy Jurandot.

    Karl Zeller (ur. 19 czerwca 1842 w Sankt Peter in der Au, zm. 17 sierpnia 1898 w Baden bei Wien) – austriacki kompozytor operetkowy i radca ministerialny. Zasłynął jako twórca operetki Ptasznik z Tyrolu.Marceli Zboiński (16 stycznia 1846, 16 października 1896 we Lwowie) – aktor, śpiewak, reżyser teatralny, powstaniec styczniowy.
  • Polska operetka XVIII/XIX w.:
  • Bodaj pierwszą polską operetką była Tradycja dowcipem załatwiona Macieja Kamieńskiego (1779 r.).

    Kolejna to – Agatka, czyli Przyjazd pana z roku 1784 (kompozycja: Jan Dawid Holland). W roku 1804 Józef Elsner skomponował operetkę Siedem razy jeden. W 1853 r. Józef Damse – Gałganduch, czyli Trójka hultajska. Oskar Kolberg (w 1859 r.) – Króla pasterzy. W r. powstała 1864 opera komiczna Stanisława Dunieckiego – Paziowie królowej Marysieńki.

    Farsa to odmiana komedii, w której łatwowierni, naiwni bohaterowie zostają wciągnięci w serię coraz bardziej nieprawdopodobnych wydarzeń. Dobra farsa to farsa precyzyjnie skonstruowana. W farsach niewiarygodne sytuacje, w które zostają wciągnięci bohaterowie, najczęściej są spowodowane ich wadami takimi jak np. próżność, sprzedajność lub chciwość. Wysiłki podejmowane przez bohaterów w celu wybrnięcia z niewygodnych lub kompromitujących sytuacji prowadzą jedynie do dalszego zapętlenia i jeszcze większej kompromitacji, aż do momentu, w którym w komicznych punktach kulminacyjnych wady zostają odpowiednio upokarzająco i przykładnie ukarane, po czym następuje względnie szczęśliwe zakończenie. Farsy prawie zawsze są poświęcone bezlitosnemu obnażaniu ludzkich słabości, a widzowie się śmieją, ponieważ łatwo mogą sobie wyobrazić siebie w sytuacji, w której to ich słabości zostają tak okrutnie obnażone. Akcja farsy musi od samego początku rozwijać się błyskawicznie i być budowana precyzyjnie. Konstrukcja farsy nie pozostawia miejsca na przypadek. Farsy nazywa się "komediami na haju".Wincenty Rapacki (ur. 6 czerwca 1865 w Krakowie, zm. 16 stycznia 1943 w Warszawie) – polski aktor teatralny, filmowy oraz śpiewak. Autor licznych tekstów, muzyki, piosenek i operetek. Tłumacz librett operetkowych.

    Stanisław Moniuszko napisał kilka operetek (dziś już właściwie nie wystawianych) – Nocleg w Apeninach (1839), Ideał, Kurmaniol, czyli Francuzi lubią żartować (1841/1842), Loterię (1843 r.), Jawnutę (1850), Beatę (1871).

    Z pomniejszych utworków (wystawianych jednak bardzo rzadko) w tym czasie wymienić można jeszcze: Żaków Kazimierza Hofmana, Słowiczka, Wilhelma Czerwińskiego (1874), Książę Łobuz Maurycego Falla, Lekcja tańców (z r. 1902) Seweryna Bersona, Luba niewinność (1912 r.) Władysława Lubomirskiego (napisana pod pseudonimem W. Lirski).

    Carewicz (oryg. niem. Der Zarewitsch) – operetka Franza Lehára z librettem Beli Jenbacha i Heinza Reicherta na podstawie sztuki "Carewicz" Gabrieli Zapolskiej. Prapremiera miała miejsce 16 lutego 1927 roku w Berlinie. Polska premiera odbyła się 11 sierpnia 1931 w Warszawie.Libretto (wł. książeczka) – tekst stanowiący podstawę dzieł sceniczno-muzycznych, takich jak opera, operetka, kantata, musical czy balet.

    Operetka jako forma satyryczna nie była kojarzona ze „sztuką wysoką”. Jej libretta były często przerabiane, dostosowywane do potrzeb chwili (zmieniających się realiów politycznych). Integralną częścią operetki był tzw. kuplet, który wykonywali nierzadko aktorzy komediowi czy nawet dramatyczni (zwłaszcza gdy teatr posiadał pewne braki w obsadzie śpiewaków operetkowych). W Teatrze Lwowskim (ale także i na wyjazdach zespołu operetkowego do Krakowa i na prowincję) zaangażowani byli śpiewacy operetkowi i aktorzy komediowi, m.in.: Gustaw Fiszer, Adolf Kitschman, Marceli Zboiński, Joanna German, Marian Fontana, Adolfina Zimajer, Władysław Terenkoczy, Tadeusz Skalski, Julian Myszkowski, Ludwik Lawiński, Halszka Grimali, Amalia Kasprowiczowa i in.

    Kuplet – dwuwiersz o charakterze pieśniowo-tanecznym występujący w poezji średniowiecznej, a współcześnie w twórczości ludowej.Jan Konstanty Chęciński (ur. 22 grudnia 1826 w Warszawie, zm. 30 grudnia 1874 tamże) – pisarz polski, aktor i reżyser teatrów warszawskich, profesor warszawskiej Szkoły Dramatycznej. Był autorem libretta do opery Straszny Dwór Stanisława Moniuszki (premiera odbyła się w roku 1865).
  • 1919-1939:
  • Dwudziestolecie międzywojenne to w Polsce nie tylko okres boomu scen kabaretowych, filmu niemego (później dźwiękowego) czy rewii, ale i operetki, m.in.:

  • 1919 – Franciszek Konior, Seans, libretto: Stanisław Dunikowski
  • 1920 – Wacław Trzecieniecki, Major ułanów, libretto: Julian Krzewiński
  • 1920Michał Świerzyński, Czar munduru, libretto: Stefan Turski wg farsy własnej Miłostki wojskowe
  • 1921 – Józef Weber-Wełeszczuk, Incognito
  • 1922 – Aleksander Wiliński, Kaprys Miliarderki, libretto: Wincenty Rapacki (syn)
  • 1922Henryk Adamus, Rej w Babilonie (krotochwila w 3 aktach) do tekstu Adolfa Nowaczyńskiego.
  • 1926 – Stanisław Baumann, Romantyczna Amerykanka, libretto: Baumannowa
  • 1927Artur Tadeusz Muller, Król Kawy, libretto: Józef Mayen, Marian Hemar
  • 1933Ludomir Różycki, Lili chce śpiewać, libretto: Stefania Różycka, Julian Krzewiński
  • 1933 – Anny Gordon, Jacht miłości, libretto: Kazimierz Brodziński, Julian Krzewiński
  • 1933 – Bronisław Horowicz, Niech żyje młodość, libretto: Jerzy Jurandot
  • 1933 – Zygmunt Białostocki, Józef Haftman, Miłość i złoto, libretto: Stanisław Felix
  • 1934Tadeusz Muller, Szarotka, libretto: Jerzy Walden
  • 1934 – Oesterreicher i Bernauer, Rajski ogród, oprac. Karol Wyrwicz-Wichrowski, muzyka i teksty piosenek: Jerzy Lawina-Świętochowski
  • 1935Jerzy Petersburski, Kochanka z Ekranu, libretto: Tadeusz Biernacki
  • 1936Żołnierz królowej Madagaskaru Tadeusz Sygietyński do libretta Julian Tuwima
  • 1939 – Panna wodna – operetka morska Jerzy Lawina-Świętochowski, libretto: Karol Benda, Julian Krzewiński wg pomysłu Juliana Grinsberta („Jima Pokera”).
  • W operetkach w tym okresie występowało (zwłaszcza w Warszawie czy Lwowie) wiele gwiazd znanych z rewii, kabaretów i filmu: Xenia Grey, Adolf Dymsza, Michał Znicz, Janina Brochwiczówna, Kazimierz Jarocki, Ola Obarska, Wanda Manowska, Dora Helen, Mieczysława Ćwiklińska, Józef Sandecki, Ludwik Sempoliński i wielu innych.

    Kankan, cancan – francuski taniec z 2. połowy XIX wieku, pochodzenie niepewne. Według jednej z hipotez rozwinął się z kadryla, według innej był początkowo karykaturą tańców murzyńskich, istnieje również przypuszczenie, że do Francji przywieźli go wracający z Algieru żołnierze. Towarzyszy mu muzyka bardzo szybka, w rytmie galopu, w metrum 2/4.Jerzy Lawina-Świętochowski Bam-Bino (pseudonim) (ur. 6 grudnia 1906 w Warszawie, zm. 20 sierpnia 1946 w Warszawie) - polski kompozytor, autor tekstów, piosenkarz.

    Od kilkudziesięciu lat operetka (choć nadal znajdująca się w repertuarach teatrów muzycznych i operowych) jest właściwie gatunkiem martwym. W odróżnieniu od oper (ale też musicali, wodewili, rewii), operetek się już właściwie w Polsce nie komponuje.

    Operetkę wyparł w zasadzie powstały w latach międzywojennych musical, którego szczególna ekspansja rozpoczęła się w Polsce pod koniec lat 90. XX w.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • musical
  • wodewil
  • Henryk Adamus (19 lutego 1880 w Warszawie, zm. 13 października 1950 w Gołąbkach pod Warszawą) – polski kompozytor, wiolonczelista i dyrygent.Karl Joseph Millöcker (bądź Carl Joseph Millöcker) – ur. 29 kwietnia 1842 w Wiedniu, zm. 31 grudnia 1899 w Baden bei Wien – austriacki kompozytor znany głównie dzięki swoim operetkom. Najbardziej znane z nich są Student żebrak (Der Bettelstudent) – z wątkiem polskim oraz Gasparone.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Wanda Manowska-Jakesch, właśc. Wanda Menkes (ur. w 1855 we Lwowie, zm. 16 marca 1930 w Warszawie) – śpiewaczka (mezzosopran), aktorka, tancerka.
    Józef Damse, Dampse (ur. 26 stycznia 1789 w Sokołowie Małopolskim, zm. 15 grudnia 1852 w Rudnie k. Warszawy) – polski kompozytor, dyrygent, śpiewak i aktor, wolnomularz.
    Opera buffa, lub inaczej opera komiczna, farsa muzyczna – jeden z dwóch podstawowych gatunków opery (drugi to opera seria).
    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    Choreografia (z gr. χορεία "taniec" i γραφή "pisać") - pierwotnie zajmowała się układem ruchów tanecznych w balecie, komponowaniem tańca, dziś pojęcie to rozszerzyło się na wszystkie dziedziny, w których ruch ludzki ma charakter artystyczny – na pokazowe walki, ruch gwiazd muzyki rozrywkowej, łyżwiarstwo figurowe czy gimnastykę artystyczną. Coraz częściej także choreograf - będąc odpowiednikiem kompozytora na etapie tworzenia, czy dyrygenta albo reżysera w teatrze operowym - układa sceny walk na potrzeby filmu.
    Anna Danuta Wypych-Gawrońska (ur. 1966 w Częstochowie) – polska kulturoznawczyni, literaturoznawczyni i nauczyciel akademicki, doktor habilitowany nauk humanistycznych, rektor Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie w kadencji 2016–2020.
    Wilhelm Czerwiński (ur. 1837 we Lwowie, zm. 13 lutego 1893 tamże) – kompozytor oper i operetek, przedstawiciel nurtu narodowego w muzyce polskiej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.146 sek.