Operacja dukielsko-preszowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pomnik w Bóbrce upamiętniający walki toczone w czasie operacji karpacko-dukielskiej.

Operacja dukielsko-preszowska (znana też jako Operacja karpacko-dukielska, bitwa o Przełęcz Dukielską, ofensywa dukielska itp.) – wielka operacja wojskowa Armii Czerwonej we wrześniu i październiku 1944 r. w okolicach Przełęczy Dukielskiej, od okolic Dukli koło Krosna na północy po Preszów na Słowacji na południu, od okolic Polan na zachodzie po okolice Przełęczy Łupkowskiej na wschodzie.

Krosno (niem. Krossen) – miasto na prawach powiatu w województwie podkarpackim, siedziba władz powiatu krośnieńskiego.Teodorówka – wieś w Polsce w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Dukla położona przy bocznej drodze z Dukli do Nowego Żmigrodu i Gorlic. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie krośnieńskim.

Od świtu 8 września do 30 listopada 1944 teren ten stał się miejscem walk i pochówku około 99 tys. żołnierzy Armii Czerwonej głównie Ukraińców, Słowaków oraz żołnierzy niemieckich. Straty wojsk sowieckich wyniosły ok. 123 000 zabitych, rannych i zaginionych. Wojska czechosłowackie straciły ok. 6500 żołnierzy, natomiast straty niemieckie i węgierskie szacuje się na prawie 70 000 ludzi. Operację dukielską zaliczono do najbardziej krwawych epizodów II wojny światowej na ziemiach polskich, a jedno z miejsc walk w pobliżu Chyrowej, gdzie toczyła się krwawa bitwa pancerna, nazwano "Doliną Śmierci".

Tylawa – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Dukla, przy DK9 i DW897.Chyrowa (do 1968 Hyrowa) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Dukla, w dolinie rzeki Iwielki (prawy dopływ Wisłoki), kilka kilometrów na południowy zachód od Dukli.

Przyczyny i przygotowania[ | edytuj kod]

Dowództwo niemieckie ściągnęło tu znaczne siły i umocniło teren, tworząc tzw. "Karpatenfestung" (zob. Linia Arpada). Wojska niemieckie dysponowały 18 dywizjami, w tym 3 pancernymi (w sumie ok. 100 tys. żołnierzy), 350 czołgami i dwoma tysiącami dział. Mimo że czołgi Armii Czerwonej już 22 lipca 1944 dotarły do Korczyny i na przedmieście Krosna, to jednak front zatrzymał się na północ od tego miasta. Niemcy do września mieli czas, aby obsadzić wzgórza i zająć dogodne pozycje.

Franków (lokalnie też: Patryja; 534 m n.p.m.) – wzgórze na północnym skraju Beskidu Niskiego, najwyższy szczyt w grupie wzgórz zwanej Górami Iwelskimi.Rewasz - polskie wydawnictwo, wyspecjalizowane w tematyce turystyczno-krajoznawczej, założone w 1991 roku w Pruszkowie pod Warszawą. Publikuje głównie przewodniki, informatory turystyczne, monografie krajoznawcze i mapy.

Słowacja pod władzą nacjonalistycznego ugrupowania ludowców księdza Jozefa Tiso, formalnie niepodległa od 1939 r., była w rzeczywistości w pełni podległa Niemcom, którzy mieli czas i siły by 29 sierpnia 1944 przekroczyć granicę słowacką i w ciągu paru dni zmusić powstańców słowackich do wycofania się w góry środkowej Słowacji. Dlatego w tej sprawie w Moskwie 31 sierpnia 1944 ambasador emigracyjnego rządu Czechosłowacji zwrócił się do rządu sowieckiego o pomoc militarną.

Walki na Bałtyku w II wojnie światowej - obejmują walki na tym morzu oraz operacje na terenach nadbrzeżnych w latach 1939-1945.Jozef Tiso (ur. 13 października 1887 w Wielkiej Bytczy, zm. 18 kwietnia 1947 w Bratysławie) – słowacki ksiądz katolicki, doktor teologii, polityk i lider Słowackiej Partii Ludowej, przywódca Słowacji w latach 1939-1945, państwa satelity nazistowskich Niemiec. Po zakończeniu II wojny światowej, Tiso został skazany i powieszony za zbrodnie wojenne.

Dowódca I Frontu Ukraińskiego, marszałek Iwan Koniew, 2 września 1944 otrzymał rozkaz opracowania planu natarcia, który został zaakceptowany. Do operacji dukielsko-preszowskiej wyznaczono 38 Armię gen. Kiryła Moskalenki w składzie dziewięciu dywizji piechoty z I Frontu Ukraińskiego, wspieraną przez I Czechosłowacki Korpus Armijny (d-ca gen. J. Kratochvil zmieniony później przez gen. Svobodę), a od pd. dla wzmocnienia wyznaczono: 25. Korpus Pancerny, l Armię Gwardii gen. Andrieja Grieczki z IV Frontu Ukraińskiego (d-ca gen. Iwan Pietrow). Łącznie 120 tys. ludzi, ok. 1700 dział i moździerzy oraz 1000 czołgów.

Nowy Żmigród (do 1968 Żmigród Nowy) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie jasielskim, w gminie Nowy Żmigród. Liczy ok. 1,4 tysiąca mieszkańców. Dawniej posiadał prawa miejskie nadane w 1625 roku.Draganowa – wieś w południowo-wschodniej Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Chorkówka. Położona na pograniczu Beskidu Niskiego i Podgórza Karpackiego wieś o bogatej historii sięgającej XIV w. (pierwsze pisane wzmianki pochodzą z 1366 roku). Wieś położona w pobliżu tzw. Doliny Śmierci.

Plan przewidywał uderzenie w stronę Słowacji. Drugiego dnia natarcia Rosjanie zamierzali osiągnąć szosę DuklaNowy Żmigród, natomiast piątego dnia piechota miała być w Muszynie, a kawaleria pancerna w Preszowie na Słowacji.

Przebieg[ | edytuj kod]

W krwawych walkach 8 września została zdobyta Machnówka i Wrocanka, a 10 września Draganowa i Sulistrowa. Po 3 dniach walk, 11 września zdobyto Krosno, po czym rozpoczął się krwawy, wielodniowy bój o Duklę i strategiczne wzgórze Franków (534 m n.p.m.), dominujące nad drogą Dukla - Nowy Żmigród, gdzie Dywizja Kawalerii Gwardii gen. Baranowa zastosowała manewr oskrzydlający wchodząc w dolinę największego ostrzału. W pobliżu Iwli i miejscowości Głojsce rozgorzała bitwa pancerna o drogę Dukla – Nowy Żmigród. Tej akcji towarzyszyło natarcie 2 Czechosłowackiej Brygady Desantowo-Szturmowej na wzgórze Franków od strony trasy leżącej w dolinie. W czasie walk wzgórze trzykrotnie zmieniało zdobywców. Ostatecznie zostało zdobyte przez czechosłowacki oddział por. Sochara. Pozwoliło to na atak: 31 i 4 Korpusu Gwardii i zdobycie Iwonicza, Lubatowej i Dukli. Dopiero po kilku dniach walk zdobyto 23 września Tylawę i Teodorówkę. Wielodniowe walki trwały o następne wzgórze Chyrowa (695 m n.p.m.), które zdobyto 29 września. Następnego dnia, rozpoczęły się walki o Przełęcz Dukielską w okolicach Barwinka. Korpus Czechosłowacki, posuwając się drogą w dolinie, stracił w niej wszystkie czołgi. Dopiero 6 października 1944, z rana (ok. godz. 8) udało się pierwszym żołnierzom, przekroczyć przełęcz i granicę swojej Ojczyzny. Najcięższe walki trwały do 10 października 1944.

2 Czechosłowacka Samodzielna Brygada Desantowa (czes. 2 československá samostatná paradesantní brigáda) – czechosłowacka jednostka wojskowa walcząca u boku Armii Czerwonej podczas II wojny światowejPapież (Ojciec Święty) (łac. Summus Pontifex, od staroż. Pontifex Maximus; wł. papa, gr. pappas; forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, zwierzchnik Kościoła katolickiego, głowa Stolicy Apostolskiej oraz Suweren Państwa Miasto Watykan. Obecnym papieżem jest Franciszek.

Przedsięwzięcie to miało na celu, oprócz zajęcia przełęczy karpackich, przyjście z pomocą rozpoczętemu powstaniu słowackiemu (słow. Slovenské národné povstanie, SNP – powstanie słowackie) – na terenie Słowacji od 29 sierpnia 1944 do 28 października 1944. Dopiero w styczniu 1945 wskutek zimowego natarcia Frontu Ukraińskiego a nie 38 Armii, Niemcy wycofali się na linię Ondavy. Operacja opóźniła się, chociaż pierwotnie zakładano, że cała akcja przeprowadzona zostanie błyskawicznie. Powstanie zostało po dwóch miesiącach (koniec października 1944) zdławione przez Niemców i armię wierną prezydentowi J. Tiso. Wcześniej powstańcy utworzyli w Bańskiej Bystrzycy ośrodek władzy przeciw kolaboranckiemu rządowi księdza Jozefa Tiso, gdzie urzędowała Słowacka Rada Narodowa skupiająca przedstawicieli wszystkich ugrupowań słowackich i mająca charakter demokratyczny. Powstanie na Słowacji nie przetrwało do czasu nadejścia pomocy, bo walki w rejonie Przełęczy Dukielskiej przedłużały się.

Przełęcz Łupkowska – przełęcz na wysokości 640 m n.p.m. oddzielająca Beskid Niski od Bieszczadów, a jednocześnie Karpaty Zachodnie od Wschodnich. Przełęcz leży na granicy Polski ze Słowacją. Pod przełęczą znajduje się tunel o długości 416 metrów.Iwan Jefimowicz Pietrow, ros. Иван Ефимович Петров (ur. 30 września 1896 w Trubecku, zm. 7 kwietnia 1958 w Moskwie) – radziecki dowódca wojskowy, generał armii, I z-ca Głównego Inspektora RKKA, I z-ca Naczelnego Dowódcy Wojsk Lądowych ZSRR, Bohater Związku Radzieckiego (1945), deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 2., 3. i 4. kadencji.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Linia Arpada (węg. Árpád-vonal) – linia obronna mająca chronić Królestwo Węgier przed atakiem Armii Czerwonej, zbudowana w latach 1943-1944 na zboczach Karpat Wschodnich.
Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus PP. II), właśc. Karol Józef Wojtyła (ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup pomocniczy krakowski, a następnie arcybiskup metropolita krakowski, kardynał, zastępca przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski (1969-1978), 264. papież i 6. Suweren Państwa Miasto Watykan (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005), kawaler Orderu Orła Białego, błogosławiony Kościoła katolickiego.
PzKpfw IV (Panzerkampfwagen IV) – niemiecki czołg średni z okresu II wojny światowej. Aż do jesieni 1942 roku był najcięższym wozem pancernym służącym w armii III Rzeszy.
Front wschodni – całokształt działań bojowych w czasie II wojny światowej pomiędzy III Rzeszą a ZSRR i sojusznikami obydwóch państw w Europie Wschodniej i Środkowej. Walki na froncie wschodnim trwały od 22 czerwca 1941 do 8 maja 1945. Swym zasięgiem obejmowały znaczny obszar europejskiej części Rosji, całą Polskę, Ukrainę, Białoruś, Litwę, Łotwę, Estonię, Finlandię, Rumunię, Węgry, Słowację, Jugosławię aż do wschodniej części Niemiec i Austrii. Był to najkrwawszy i największy z frontów wojennych w historii.
Dukla – miasto w woj. podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Dukla. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. krośnieńskiego. Miasto położone nad Jasiołką, u podnóża góry Cergowej (716 m n.p.m.) na północnym skraju Beskidu Niskiego, 17 km od granicy ze Słowacją.
I Czechosłowacki Korpus Armijny (czes. I československý armádní sbor, ros. 1-й чехословацкий армейский корпус) – czechosłowacki wyższy związek taktyczny walczący u boku Armii Czerwonej pod koniec II wojny światowej.
Rudolf Viest (ur. 24 września 1890 w Revúcy, zm. 1945 we Flossenbürgu) – słowacki generał dywizji; w październiku 1944 dowódca Słowackiego Powstania Narodowego; jedyny generał okresu Pierwszej Republiki Czechosłowackiej wywodzący się ze Słowacji. Minister rządu czechosłowackiego na uchodźstwie (w Londynie). Zamordowany przez Niemców po dostaniu się do niewoli.

Reklama