Onkoid

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
OncolitesAlamoBreccia.jpg
Bactroptyxis trachaea (Normandia, Francja)

Onkoid onkolit – ziarno zbudowane z jądra, którym jest kawałek skały lub minerału albo fragment muszli, otoczonego koncentrycznie przez serię powłok węglanowych wytworzonych przez sinice. Często definiowany jako odmiana stromatolitu nie przytwierdzona do podłoża.

Tatry (514.5, słow. Tatry, niem. Tatra, węg. Tátra) – najwyższe pasmo w łańcuchu Karpat, również najwyższe między Alpami a Uralem i Kaukazem. Są częścią Łańcucha Tatrzańskiego, w Centralnych Karpatach Zachodnich. Jerzy Głazek (ur. 10 lipca 1936 w Warszawie, zm. 3 lipca 2009 w Poznaniu) – polski geolog i speleolog, profesor, taternik.

Wielkość onkoidów wynosi od poniżej 1 mm do ponad 10 cm, jednak zwykle mają kilka mm do 2 cm.

Onkoidy powstają w wyniku okresowego, dość częstego obracania obrastanego przez sinice jądra przez falowanie. W wyniku systematycznego obracania powłoki sinicowe rozwijają się ze wszystkich stron. Najstarsze onkoidy znane są z prekambru, choć tworzą się również współcześnie.

Śląsk (śl. Ślunsk, Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Dzieli się na Dolny i Górny Śląsk. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.Wapień – skała osadowa (chemogeniczna lub organogeniczna) zbudowana głównie z węglanu wapnia, przede wszystkim w postaci kalcytu.

Tworzą się w strefie wód o znacznej turbulencji (onkoidy kuliste) lub turbulencji okresowej (onkoidy o nieregularnym ułożeniu lamin), z reguły w płytkich strefach (poniżej 1 metra). Zdecydowana większość onkoidów powstaje w morzach, znane są jednak onkoidy słodkowodne, m.in. z potoków tatrzańskich.

Stromatolity to skały węglanowe złożone z cienkich lamin węglanu wapnia wytrąconego z wody morskiej jako efekt uboczny życia sinic. Występują od archaiku do dziś, ale szczególnie liczne były w proterozoiku. Należą do najstarszych śladów życia na Ziemi. Występują w postaci warstw, izolowanych lub połączonych ze sobą kopułowatych form wzrostowych oraz form poligonalnych o laminach ugiętych miseczkowato. Najstarsze stromatolity pochodzą sprzed 3,4-3,5 mld lat, znaleziono je w południowej Afryce (grupa Sebakiwian) oraz w Australii (grupa Warrawoona).Annales Societatis Geologorum Poloniae – periodyk wydawany od 1923 roku w Warszawie przez Polskie Towarzystwo Geologiczne. Pismo publikuje prace oryginalne związane z szeroko pojętymi naukami geologicznymi. Do 1926 roku periodyk ukazywał się pod tytułem „Rocznik Polskiego Towarzystwa Geologicznego w Krakowie”, od 1926 aż do roku 1980 pod tytułem „Rocznik Polskiego Towarzystwa Geologicznego”, a ostatecznie ukazuje się jako „Annales Societatis Geologorum Poloniae”

Wapienie zbudowane w dużej mierze z onkoidów noszą nazwę wapieni onkoidowych lub onkolitów.

W Polsce onkoidy występują najliczniej w wapieniach: dewońskich Gór Świętokrzyskich, triasowych Śląska i jurajskich Gór Świętokrzyskich i Tatr.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • ooid
  • pizoidy
  • konkrecja
  • martwica wapienna
  • Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Jerzy Głazek, Współczesne onkolity w potokach północnego Wietnamu i Tatr Polskich, „Rocz. P.T.Geol.”, XXXV, z. 2, Kraków 1965, s. 221–239.
  • Ryszard Gradziński i inni, Zarys sedymentologii, Warszawa: Wyd. Geologiczne, 1986.
  • W. Jaroszewski, L. Marks, A. Radomski, Słownik geologii dynamicznej, Warszawa: Wyd. Geologiczne, 1985.
  • Konkrecja – agregat mineralny powstały wskutek stopniowego narastania minerałów wokół jakiegoś obiektu w skale. Obiektem tym może być otoczak jakiejś skały, skamieniałość lub nawet ziarenko piasku. Przyrastanie odbywa się zawsze od środka (jądra konkrecji) na zewnątrz, co różni konkrecję od sekrecji.Ooid (owoid, sferoid) – mniej lub bardziej kuliste ziarno skalne, zbudowane z detrytycznego jądra (np. okruchu mineralnego lub fragmentu muszli) otoczonego koncentrycznymi powłokami (laminami), mające nie więcej niż 2 milimetry średnicy. Ooidy tworzą się zwykle w środowiskach płytkomorskich wskutek chemicznego wytrącania się lamin na powierzchni jądra w ruchliwym środowisku strefy litoralnej. Laminy najczęściej zbudowane są z węglanu wapnia (kalcytu albo aragonitu), rzadziej z szamozytu, syderytu, turyngitu, hematytu lub krzemionki. Skały zbudowane z ooidów to oolity.




    Warto wiedzieć że... beta

    Minerał (fr. minéral, od celt. mina – kopalnia) – pierwiastek lub związek chemiczny będący normalnie ciałem krystalicznym, którego struktura ukształtowała się w toku procesów geologicznych.
    Jura – drugi okres ery mezozoicznej. Trwała od 201 do 145 milionów lat temu. Nazwa pochodzi od gór Jura leżących we Francji i Szwajcarii. Wprowadził ją Alexander von Humboldt w 1823 r.
    Pizoidy – kuliste ziarna skalne o średnicy powyżej 2 mm. Powstają one wskutek chemicznego wytrącania się minerałów w postaci koncentrycznych lamin wokół okruchowego jądra. Pizoidy wapienne tworzą się najczęściej jako osad wód gorących źródeł, także wód podziemnych w jaskiniach (perły jaskiniowe). Pizoidy wchodzą w skład skał osadowych zwanych pizolitami.
    Prekambr – nieformalna jednostka geochronologiczna w dziejach Ziemi, obejmująca przedział czasu od powstania Ziemi do początku okresu kambryjskiego, czyli interwał wiekowy od 4,6 mld lat do 542 mln lat temu. Prekambrowi odpowiadają wiekowo dwie formalne jednostki stratygraficzne, eony: archaik, proterozoik oraz starszy od archaiku hadeik uznawany kiedyś za eon, obecnie raczej za jednostkę nieformalną. Prekambr obejmuje blisko 85% dziejów Ziemi. Pomimo, że jest jednostką nieformalną, to powszechnie jest stosowany w fachowej literaturze, występuje też w oficjalnej tabeli stratygraficznej, jako nieskategoryzowana jednostka powyżej eonów.

    Reklama