Oneidowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Oneidowie (Onę˙yóteˀ lub Onayotekaono, czyli Lud Stojącego Kamienia, lub Stojące Kamienie, Thwahrù·nę w języku tuskarorańskim, ang. Oneida) – naród indiański zamieszkujący Amerykę Północną; byli jednym z plemion założycielskich Konfederacji Irokeskiej w północnej części dzisiejszego stanu Nowy Jork. Irokezi sami siebie nazywają Haudenosaunee ("Ludem Długich Domów") w odniesieniu do ich stylu życia i sposobu budownictwa w przeszłości.

Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.Języki irokeskie – rodzina języków używanych przez rdzenną ludność Ameryki Północnej w rezerwatach w prowincjach Ontario i Quebec w Kanadzie oraz w stanach Nowy Jork i Oklahoma w USA. Do grupy języków irokeskich należą takie języki jak: czirokeski, huroński, mohawk, cayuga, oneida, onondaga i inne. Według niektórych klasyfikacji języki irokeskie zalicza się wraz w siouańskimi i kaddo do fyli makrosiouańskiej.

Uważa się, że Oneidowie pojawili się jako niezależne plemię w VIII wieku, a w połowie XIV wieku zamieszkiwali obszar około 24 000 km² środkowej części stanu Nowy Jork, głównie wokół jeziora Oneida, w hrabstwach Oneida i Madison. Obszary bagienne położone na południe od jeziora do rzeki Susquehanna stanowiły dla nich ważny rejon pozyskiwania środków do życia. Po zakończeniu amerykańskiej wojny rewolucyjnej zostali zmuszeni do oddania wszystkich zamieszkiwanych terenów z wyjątkiem 1200 km², ale i te ziemie w większości musieli opuścić. Pod naciskiem władz stanowych i federalnych wielu Oneidów przeniosło się na początku XIX wieku do obecnego Wisconsin, a inni, sprzymierzeni z Brytyjczykami, wyemigrowali do Kanady.

Oneida (ang. Oneida Lake) – jezioro w Stanach Zjednoczonych, w stanie Nowy Jork, największe jezioro znajdujące się w całości w granicach tego stanu, położone na terenie hrabstw Madison, Onondaga, Oswego i Oneida. Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

W XXI wieku Oneidowie stanowią cztery niezależne grupy szczepów z własnymi, uznawanymi przez rząd federalny władzami w stanach Nowy Jork i Wisconsin w USA, jak również w prowincji Ontario w Kanadzie. Pod koniec XX wieku trzy szczepy Oneidów wystąpiły do sądu przeciw stanowi Nowy Jork domagając się zwrotu bezprawnie zabranych po wojnie rewolucyjnej ziem, czego dokonano wówczas na podstawie rzekomego traktatu, który nigdy nie został ratyfikowany przez Senat Stanów Zjednoczonych. Sąd Najwyższy uznał, że ówczesne działanie władz stanu Nowy Jork były niezgodne z konstytucją, ale nie podjął żadnej decyzji na temat zwrotu zabranych ziem lub innej formy rekompensaty.

Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.Susquehanna – rzeka we wschodniej części Stanów Zjednoczonych. Długość około 715 km, powierzchnia dorzecza 71 tys. km². Uchodzi do zatoki Chesapeake. Przepływa przez stany Nowy Jork, Pensylwania i Maryland. Nad rzeką leży Harrisburg, stolica Pensylwanii.

Lud Stojącego Kamienia[ | edytuj kod]

Wódz Oneidów Shikellamy

Angielska nazwa plemienia, Oneida, wzięła się z błędnego zapisu słowa Onyota'a:ka, które w wolnym tłumaczeniu oznacza Lud Stojącego Kamienia. Wywieść tę nazwę można z legendy, zgodnie z którą lud Oneidów był w dalekiej przeszłości ścigany przez nieprzyjaciół. Pościg był coraz bliżej, gdy nagle, na bezdrzewnej równinie, Oneidowie zniknęli. Przeciwnicy szukali ich bez skutku, aż w końcu uznali, że ludzie ci musieli chyba zamienić się w stojące pionowo kamienie, jakich wiele było w tym miejscu. I tak narodziła się nazwa plemienia, chociaż bardziej prawdopodobne jest, że wzięła się ona od samotnej skały znajdującej się w pobliżu jednej z ich wiosek. W innych legendach Oneidowie mieli początkowo nosić nazwę Ludu Wielkiego Drzewa. Niewiele opowieści starszych członków plemienia zostało spisanych, trudno więc rozpoznać pochodzenie tej legendy, chociaż niektórzy historycy i antropolodzy (Holbrook, Bruce) uważają, że legenda nawiązuje do irokeskiego Wielkiego Drzewa Pokoju.

Store Norske leksikon (Wielka encyklopedia norweska) - norweska encyklopedia w języku bokmål. Powstała po fuzji dwóch dużych, tworzących encyklopedie i słowniki wydawnictw norweskich Aschehoug i Gyldendal w 1978 roku, które utworzyły wydawnictwo Kunnskapsforlaget. Były cztery wydania papierowe: pierwsza w latach 1978-1981 w 12 tomach, druga w latach 1986-1989 w 15 tomach, trzecia w latach 1995-1999 w 16 tomach i czwarta w latach 2005-2007 w 16 tomach. Ostatnie wydanie zawierało 150 tys. haseł i 16 tys. ilustracji i zostało opublikowana przy wsparciu finansowym stowarzyszenia Fritt Ord. W 2010 roku ogłoszono, że nie będzie już wydań papierowych encyklopedii. Encyklopedia dostępna jest on-line od 2000 roku, a od 2009 roku może być edytowane przez użytkowników. Kunnskapsforlaget korzysta jednak z pomocy ekspertów przy sprawdzaniu treści zamieszczonych przez czytelników.Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych, inaczej zwana rewolucją amerykańską – konflikt zbrojny pomiędzy Królestwem Wielkiej Brytanii a jego trzynastoma koloniami w Ameryce Północnej w latach 1775-1783.

Osoby należące z urodzenia do ludu Oneidów rozpoznawane są poprzez ich imiona duchowe (przez obcych nazywane imionami indiańskimi), nazwiska rodowe i szczepowe. Obowiązuje tu matrylinearny system pokrewieństwa, zgodnie z którym nowo narodzone dzieci przypisywane są do szczepu matki, taki też posiadają ciąg identyfikacyjny. Ważną rolę w wychowaniu tych dzieci (chłopców) odgrywają starsi bracia matki; biologiczny ojciec – jeśli nie jest z tego samego szczepu – nie posiada takich uprawnień. Każda rodzina i każda płeć posiada w szczepie określone obowiązki. Przynależność do szczepu determinuje Historia Kreacji ludu Onyota'a:ka. Oneidowie wywodzą się z trzech szczepów: Wilka, Żółwia i Niedźwiedzia.

Matrylinearny system pokrewieństwa – w antropologii system pokrewieństwa, w którym dzieci automatycznie po urodzeniu włączane są do grupy matki i pozostają jej członkami przez całe życie (zasada matrylinearności).Senat Stanów Zjednoczonych (ang. United States Senate) – ciało ustawodawcze, izba wyższa amerykańskiego Kongresu – dwuizbowego parlamentu federalnego. Senatorowie wybierani są na 6-letnią kadencję. Wybory do Senatu odbywają się co 2 lata, w każdych Amerykanie głosują na 1/3 składu izby. Ponieważ każdy stan ma dwa miejsca w Senacie, zwykle 2/3 stanów bierze udział w wyborach do Senatu w każdym dwuletnim cyklu. Ponadto stosunkowo często odbywają się wybory uzupełniające w poszczególnych stanach, gdy urzędujący senator odejdzie z izby podczas swojej kadencji.

Chociaż kolonizatorzy dążyli do asymilacji podbitych narodów indiańskich, zmuszenia ich do przyjęcia swego języka i swojej kultury, większość Oneidów wciąż jeszcze identyfikuje się z własnym szczepem. W przeszłości Oneidowie jeńców, wziętych podczas prowadzenia działań wojennych, przyjmowali przez adopcję do swego plemienia. Gdy na ich terenach pojawili się Europejczycy, Oneidowie czasami również takich brańców adoptowali i asymilowali. Akt adopcji był przede wszystkim zadaniem szczepu Wilków, stąd wielu członków plemienia identyfikuje się dzisiaj jako Wilki.

Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych (ang. Supreme Court of the United States) – głowa władzy sądowniczej w systemie trójwładzy funkcjonującym w Stanach Zjednoczonych, obok władzy wykonawczej (prezydenta) i ustawodawczej (Kongresu). Jest sądem najwyższej instancji w sprawach podlegających prawu federalnemu. Jego zadaniem jest zagwarantowanie, że wszystkie działania władzy wykonawczej i ustawodawczej są zgodne z konstytucją.Kanada (ang. i fr. Canada) – państwo położone w Ameryce Północnej, rozciągające się od Oceanu Atlantyckiego na wschodzie do Oceanu Spokojnego na zachodzie i Oceanu Arktycznego na północy. Na południu i północnym zachodzie graniczy ze Stanami Zjednoczonymi, granice morskie: na północy z Danią (Grenlandia) i na wschodzie z Francją (wyspy Saint-Pierre i Miquelon). Drugie państwo świata pod względem powierzchni (po Rosji) oraz 36. pod względem ludności. Kanada jest członkiem ONZ, NAFTA, Wspólnoty Narodów, Frankofonii, NATO, G8, APEC.


Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Grupa etniczna (inaczej: etnos), w znaczeniach antropologicznym i społecznym – zbiorowość, która postrzega siebie samą lub postrzegana jest przez otaczające ją zbiorowości jako odrębną i specyficzną ze względu na jedną lub więcej cech takich jak:
Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.
Oneida – hrabstwo (ang. county) w stanie Nowy Jork w USA. Populacja wynosi 235 469 mieszkańców (stan według spisu z 2000 r.).
Madison – hrabstwo w stanie Nowy Jork w USA. Znajduje się na czwartym miejscu w rankingu na najlepsze miejsce do życia w północno-wschodniej części USA.

Reklama