Olsztyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Olsztyn (niem.  Allenstein , łac. Allenstenium, Holstin) – miasto na prawach powiatu, stolica województwa warmińsko-mazurskiego, siedziba władz ziemskiego powiatu olsztyńskiego, kurii archidiecezji warmińskiej i greckokatolickiej eparchii olsztyńsko-gdańskiej. Główny ośrodek gospodarczy, edukacyjny i kulturowy, siedziba władz i instytucji regionu, a także węzeł kolejowy i drogowy. Miasto centralne aglomeracji olsztyńskiej. Największe miasto na Warmii.

Warmiacy – grupa etniczna mieszkańców Warmii. W Polsce odnosi się przede wszystkim do polskojęzycznych mieszkańców południowej Warmii, którzy od XIV w. zasiedlili ten teren, a od pokrewnej grupy etnicznej Mazurów odróżniali się odrębną gwarą warmińską oraz wyznawanym katolicyzmem (wśród Mazurów dominuje luteranizm). Różnice między Warmiakami i Mazurami pogłębiły także podziały polityczne: Warmiacy od 1466 do 1772 r. mieszkali w należących do Polski Prusach Królewskich.Michelin Polska, dawniej Stomil Olsztyn (pełna nazwa: Olsztyńskie Zakłady Opon Samochodowych „Stomil-Olsztyn”) – polski producent opon do samochodów osobowych, dostawczych, ciężarowych, traktorów i maszyn rolniczych. Produkująca opony marek Michelin, Kleber, BFGoodrich, Kormoran i Taurus.

Według danych GUS z 31 grudnia 2020 r., miasto było zamieszkiwane przez 171 249 osób.

Spis treści

  • 1 Położenie
  • 1.1 Podział administracyjny
  • 1.2 Zmiana granic miasta
  • 2 Polityka i administracja
  • 2.1 Rada miasta
  • 2.2 Burmistrzowie i prezydenci miasta
  • 3 Nazwa
  • 4 Historia
  • 4.1 Prehistoria
  • 4.2 Osadnictwo w południowej Warmii
  • 4.3 Założenie miasta
  • 4.4 Miasto kapitulne w czasach Warmii
  • 4.5 Wojny polsko-krzyżackie i polskie Prusy Królewskie
  • 4.6 W państwie pruskim
  • 4.7 Powrót do Polski i współczesność
  • 5 Warunki naturalne
  • 5.1 Ukształtowanie terenu
  • 5.2 Klimat
  • 5.3 Stosunki wodne
  • 5.4 Przyroda
  • 6 Demografia
  • 7 Gospodarka
  • 7.1 Przemysł
  • 7.2 Centra handlowe
  • 8 Transport
  • 8.1 Komunikacja miejska
  • 8.2 Transport drogowy
  • 8.3 Transport kolejowy
  • 8.4 Transport lotniczy
  • 9 Bezpieczeństwo publiczne
  • 9.1 Szpitale publiczne
  • 9.2 Szpitale niepubliczne
  • 10 Oświata i nauka
  • 10.1 Uczelnie
  • 10.2 Jednostki naukowo-badawcze
  • 11 Kultura i sztuka
  • 11.1 Muzea
  • 11.2 Galerie
  • 11.3 Kina
  • 11.4 Teatry
  • 11.5 Muzyka
  • 11.6 Imprezy i festiwale
  • 11.7 Planetarium i obserwatorium
  • 11.8 Inne organizacje i placówki kulturalne
  • 12 Media
  • 12.1 Radio i telewizja
  • 12.2 Prasa
  • 13 Religia
  • 13.1 Buddyzm
  • 13.2 Katolicyzm
  • 13.3 Prawosławie
  • 13.4 Protestantyzm
  • 13.5 Restoracjonizm
  • 14 Turystyka
  • 14.1 Szlaki turystyczne
  • 14.2 Turystyka kajakowa
  • 14.3 Zabytki
  • 15 Sport
  • 16 Honorowi obywatele miasta
  • 17 Współpraca międzynarodowa
  • 17.1 Miasta partnerskie
  • 17.2 Miasta współpracujące
  • 18 Zobacz też
  • 19 Przypisy
  • 20 Bibliografia
  • 21 Linki zewnętrzne
  • Położenie[ | edytuj kod]

    Olsztyn położony jest w środkowej części województwa warmińsko-mazurskiego nad rzeką Łyną, w granicach Pojezierza Olsztyńskiego, które wchodzi w skład makroregionu Pojezierza Mazurskiego i jest podprowincją Pojezierzy Wschodniobałtyckich. Od południowej strony miasto sąsiaduje z Puszczą Napiwodzko-Ramucką.

    Prusowie – ludy bałtyckie zamieszkujące w średniowieczu tereny między Pomorzem, Mazowszem, Litwą a Bałtykiem (wybrzeże Bałtyku między dolną Wisłą a dolnym Niemnem). Obecnie na ich terytorium znajdują się: województwo warmińsko-mazurskie oraz obwód kaliningradzki.Autobus szynowy (potocznie szynobus) – lekki wagon silnikowy lub zespół trakcyjny o napędzie spalinowym, służący do obsługi ruchu pasażerskiego na liniach o niewielkich potokach podróżnych. W porównaniu z tradycyjnym pociągiem (lokomotywa + 1-2 wagony) o podobnej pojemności charakteryzuje się większymi przyspieszeniami, mniejszym zużyciem paliwa i większymi prędkościami osiąganymi na tych samych – zwykle drugorzędnych – szlakach. Szynobus jest zwykle pojazdem dwuosiowym o masie ok. 20 ton, z ok. 40-50 miejscami siedzącymi. Dla zwiększenia pojemności pociągu szynobusy można łączyć ze sobą. W przypadku wyposażenia w odpowiednio mocny zespół napędowy i odpowiednie sprzęgi (mechaniczny, hamulcowy, elektryczny), szynobus może ciągnąć zwykłe lub odpowiednio dostosowane do niego konstrukcyjnie (np. wyposażone w kabinę maszynisty) wagony doczepne. Sporadycznie budowane są także zespoły trakcyjne o konstrukcji typowej dla szynobusu, złożone z dwóch lub trzech wagonów (zwykle 1-2 wagony napędzane i 1 doczepny, w kabiny maszynisty wyposażone są wówczas tylko końcowe wagony).

    Miasto sąsiaduje z gminami: Dywity, Barczewo, Purda, Stawiguda, Gietrzwałd oraz Jonkowo. Jedynym powiatem, z którym graniczy Olsztyn, jest powiat olsztyński (ziemski).

    Olsztyn leży 87 km od granicy z Rosją, 131 km od Kaliningradu i 408 km od stolicy LitwyWilna.

    Według Google Maps odległości drogowe do stolic sąsiednich województw wynoszą:

    Droga krajowa – jedna z kategorii dróg publicznych, umożliwiających krajową i międzynarodową komunikację kołową pomiędzy dużymi miastami oraz ogólnodostępnymi przejściami granicznymi, która jest rekomendowana do ruchu długodystansowego i tranzytowego.Rynek Starego Miasta – oficjalna nazwa to ulica Stare Miasto – główny plac olsztyńskiego Starego Miasta, który znajduje się w środku Starego Miasta. Przy Rynku Starego Miasta znajdują się kamienice, które w większości zostały zniszczone przez Armię Radziecką w lutym 1945 roku po zdobyciu miasta. Dziś mieszczą się w nich liczne sklepy i restauracje. Na środku rynku znajduje się Stary Ratusz, w którym się mieści dzisiaj Wojewódzka Biblioteka Publiczna, która przeszła również generalny remont wraz z Rynkiem otaczającym Stary Ratusz.
  • Olsztyn – Białystok – 241 km,
  • Olsztyn – Bydgoszcz – 208 km,
  • Olsztyn – Gdańsk – 169 km,
  • Olsztyn – Toruń – 172 km,
  • Olsztyn – Warszawa – 212 km.
  • Podział administracyjny[ | edytuj kod]

    Osiedle Kościuszki – aleja Niepodległości

    Olsztyn podzielony jest na 23 osiedlajednostki pomocnicze gminy. Stanowią one najniższy, pomocniczy, szczebel samorządu miejskiego. Do zakresu ich działania należą sprawy publiczne o zasięgu lokalnym.

    Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po 1701, wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego. Terytorium Królestwa Prus obejmowało dwie trzecie całego obszaru Cesarstwa Niemieckiego.Jezioro Kielarskie – płytkie, eutroficzne jezioro typu stawowego, położone koło wsi Ruś na Pojezierzu Olsztyńskim. Powierzchnia 49 ha, głębokość do 2 m, dno muliste. Linia brzegowa dobrze rozwinięta, tworzy półwyspy i zatoki. Roślinność wodna silnie rozwinięta: helofity (trzcina, sitowie, pałka wodna) zajmuje ok. 25% powierzchni, elodeidy (rogatek, rdestnice) – ok. 30% powierzchni jeziora.

    Osiedla olsztyna.svg

    Legenda

         granice osiedli

         wybrane ulice

    Okręg wyborczy nr 3 – okręg wyborczy obejmujący województwa: podlaskie i warmińsko-mazurskie, z siedzibą okręgowej komisji wyborczej w Olsztynie.Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie (UWM) – państwowy uniwersytet z siedzibą w Olsztynie. Główny kampus, miasteczko akademickie znajduje się w dzielnicy Kortowo. Powstał 1 września 1999 roku w wyniku połączenia Akademii Rolniczo-Technicznej, Wyższej Szkoły Pedagogicznej i Warmińskiego Instytutu Teologicznego, na mocy Ustawy z dnia 9 lipca 1999 r. o utworzeniu Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie (Dz. U. Nr 69, poz. 762). Kształci 33 tys. studentów (na wszystkich rodzajach studiów).

         tory kolejowe

         wody

    W Olsztynie funkcjonuje również co najmniej kilkanaście mniejszych osiedli, nieposiadających rad osiedli. Nie stanowią one oficjalnego podziału administracyjnego, ale zostały wyodrębnione (np. ze względu na swoje położenie) i posiadają nazwy powszechnie używane przez mieszkańców. Jest to 17 osiedli bez rad osiedli: Jakubowo, Karolin, Kolonia Jaroty, Kortowo II, Łupstych, Mleczna, Niedźwiedź, Piękna Góra, Podlesie, Pozorty, Skarbówka Poszmanówka, Słoneczny Stok, Stare Kieźliny, Stare Miasto, Stare Zalbki, Stary Dwór, Track, Zacisze, Tęczowy Las.

    Sport w Olsztynie – oprócz typowych walorów rekreacyjno-turystycznych, miasto Olsztyn jest prężnie działającym ośrodkiem sportowym. W mieście działa kilkadziesiąt klubów sportowych, spośród których najpopularniejszy jest Stomil Olsztyn (piłka nożna) (dawny Stomil Olsztyn). Innymi utytułowanymi i powszechnie rozpoznawanymi klubami na arenie ogólnokrajowej są AZS UWM Olsztyn, OKPR Traveland-Społem Olsztyn oraz KKS Warmia Olsztyn.Malbork (łac. Mariaeburgum, Mariae castrum, Marianopolis, niem. Marienburg) – miasto w północnej Polsce, w województwie pomorskim nad Nogatem. Siedziba powiatu malborskiego.

    Zmiana granic miasta[ | edytuj kod]

    Pierwsza powojenna zmiana granicy Olsztyna odbyła się w 1965 r. na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1965 r. Rozporządzenie zawiera m.in. szczegółowy opis przebiegu granicy.

    Kolejna zmian granicy odbyła się w 1977 r. na podstawie Rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 6 lipca 1977 r. Szczegółowy opis przebiegu granicy znajduje się w Zarządzeniu Nr 31 Wojewody Olsztyńskiego z dnia 13 września 1977 r. W ramach zmiany włączono do miasta obszar o powierzchni 16,48 km² (1648 ha) gruntu.

    Sławskoje (ros. Славское, do 1946 niem. Kreuzburg, pol. Krzyżbork albo Krujzbork, lit. Pronyčiai) – wieś w obwodzie kaliningradzkim w Rosji.Gutkowo (niem. Göttkendorf)– osiedle (jednostka pomocnicza gminy), część oficjalnego podziału administracyjnego Olsztyna, położone w północno-zachodniej części miasta, nad Jeziorem Ukiel (Krzywym). Dawniej podolsztyńska wieś, której część obszaru w 1987 włączono do granic administracyjnych miasta jako osobną dzielnicę. Na terenie osiedla znajdują się jeziora Redykajny i Tyrsko (potocznie zwane Żbikiem). Administracyjnie osiedle Gutkowo obejmuje osiedle Łupstych.

    Kolejna zmiana granicy odbyła się w 1987 r. na podstawie Uchwały Nr XXII/147/87 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie 9 października 1987 r. Szczegółowy opis przebiegu granicy znajduje się w Zarządzeniu Nr 55 Wojewody Olsztyńskiego z dnia 14 listopada 1987 r. W ramach zmiany włączono do miasta obszar o powierzchni 12,96 km² (1295,57 ha) gruntu.

    Kościół Polskokatolicki w Rzeczypospolitej Polskiej – kościół starokatolicki prawnie działający na terenie Polski, będący członkiem Unii Utrechckiej Kościołów Starokatolickich, Światowej Rady Kościołów, Konferencji Kościołów Europejskich oraz Polskiej Rady Ekumenicznej. Organem prasowym wspólnoty jest „Rodzina”, przy kościele działa również Społeczne Towarzystwo Polskich Katolików. Zwierzchnikiem Kościoła jest bp prof. dr hab. Wiktor Wysoczański.Kanonik (łac. canonicus) – wczesnośredniowieczna nazwa duchownych, żyjących według reguł kanonicznych przy kościołach biskupich (katedrach); obecnie kapłan uhonorowany tą godnością za szczególne zasługi dla Kościoła lokalnego, zobowiązany do sprawowania określonych obrzędów liturgicznych wraz z innymi kanonikami lub miejscowym biskupem.

    Obecna granica miasta funkcjonuje od 1 stycznia 1988 r. i obejmuje obszar o powierzchni 88,33 km².

    Polityka i administracja[ | edytuj kod]

    Nowy Ratusz, siedziba władz miasta

    Miasto jest członkiem Federacji Miast Kopernikowskich oraz Nowej Hanzy.

    Mieszkańcy Olsztyna wybierają posłów na Sejm z okręgu wyborczego nr 35, senatora z okręgu nr 86, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu nr 3.

    Rada miasta[ | edytuj kod]

    W dawnym Olsztynie rada miejska organizowała życie w mieście m.in. poprzez ustanawianie przepisów porządkowych zwanych wilkierzami. Pierwszy wilkierz olsztyński datowany jest na 1568. Samorząd Olsztyna kontrolowała kapituła, a właściwie jej przedstawiciel kanonik administrator komornictwa olsztyńskiego. Jego rezydencją był zamek.

    I Liceum Ogólnokształcące im. Adama Mickiewicza w Olsztynie – najstarsza publiczna szkoła średnia w Olsztynie, znajdująca się w czołówce rankingu olsztyńskich szkół ponadgimnazjalnych; utworzona 4 czerwca 1945 roku jako Państwowe Gimnazjum i Liceum Męskie.Port Lotniczy Olsztyn-Mazury (kod IATA: SZY, kod ICAO: EPSY) – port lotniczy położony w miejscowości Szymany, ponad 10 km od centrum Szczytna i ok. 56 km na południowy wschód od centrum Olsztyna. Port ten obsługiwał region Warmii i Mazur w latach 1996 - 2003 oraz po rozbudowie od 2016. Jest jedynym portem lotniczym w województwie warmińsko-mazurskim.

    Po rozbiorach, w ramach wielkich reform państwa pruskiego w latach 1806–1807, wprowadzono w życie nową ordynację miejską. Władza ustawodawcza należała do rady miejskiej, wybieranej przez obywateli w bezpośrednim głosowaniu. W Olsztynie wybierano wówczas 24 członków rady. Władza wykonawcza należała do magistratu, wybieranego przez radę miejską, a zatwierdzanego przez rejencyjną władzę państwową.

    Ratusz w Olsztynie – siedziba władz Olsztyna od 1915 roku. Znajduje się w Śródmieściu, przy placu Jana Pawła II. Telefon (z gr. tele – daleko oraz phone – głos) – urządzenie końcowe dołączane do zakończenia łącza telefonicznego.

    Obecnie Rada Miasta Olsztyna jest organem stanowiącym i kontrolnym Miasta, w skład którego wchodzi 25 członków, wybieranych na 4-letnią kadencję.

    Burmistrzowie i prezydenci miasta[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Prezydenci Olsztyna.

    Prezydent Miasta Olsztyn jest organem wykonawczym gminy, wybieranym na 4-letnią kadencję w wyborach bezpośrednich. Obecnym prezydentem Olsztyna jest Piotr Grzymowicz, zaprzysiężony na tym stanowisku 9 marca 2009. Został on wybrany w przedterminowych wyborach prezydenta miasta, zarządzonych w wyniku odwołania poprzedniego prezydenta Czesława Małkowskiego w referendum gminnym. Uzyskiwał następnie reelekcję w 2010, 2014 i 2018. Prezydenta Grzymowicza wspomagają wiceprezydenci Ryszard Kuć, Halina Zaborowska-Boruch i Ewa Kaliszuk.

    Prasa akademicka w Olsztynie – czasopisma drukowane, związane z uczelniami Olsztyna (placówki PAN, oddziały olsztyńskie towarzystw naukowych, ART, WSP, Hosianum, uczelnie niepaństwowe, organizacje studenckie, uczelniane związki zawodowe itd.).Trolejbus – pasażerski pojazd drogowy zaprojektowany do przewozu więcej niż dziewięciu osób (wliczając kierowcę), napędzany energią elektryczną pobieraną z sieci trakcyjnej i nie poruszający się po szynach. Ma dwa odbieraki prądu połączone z zawieszoną nad jezdnią parą przewodów. Stąd nazwa od angielskiego słowa „trolley” i końcówki „bus” od omnibus (po łacinie – dla wszystkich). W Polsce trolejbusy korzystają z prądu stałego o napięciu 600 V.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9]




    Warto wiedzieć że... beta

    Polskie Radio Olsztyn – regionalna rozgłośnia Polskiego Radia nadająca z Olsztyna. Swym zasięgiem obejmuje całe województwo warmińsko-mazurskiego oraz część pomorskiego, mazowieckiego i kujawsko-pomorskiego .
    Pomezania (pruskie pomedien – "za drzewami") – kraina historyczna w Prusach zamieszkana przez Pomezanów, jedno z plemion pruskich.
    Nowa Hanza – związek miast partnerskich Europy Północnej założony w 1980 w holenderskim Zwolle. Celem tego związku jest rozwój turystyki i handlu w miastach członkowskich. Nowa Hanza przejęła tradycje średniowiecznej Hanzy.
    Władysław II Jagiełło (ur. ok. 1362 lub ok. 1352, zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377–1381 i 1382–1401, król Polski 1386-1434 i najwyższy książę litewski 1401–1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.
    Ulica Seweryna Pieniężnego w Olsztynie – jedna z głównych ulic olsztyńskiego Śródmieścia. Rozciąga się od skrzyżowania z ulicą 1 Maja, aleją Piłsudskiego oraz ulicą 11 Listopada do skrzyżowania z ulicą Szrajbera i ulicą Knosały.
    Osiedle Wojska Polskiego - osiedle (jednostka pomocnicza gminy), stanowiące część oficjalnego podziału administracyjnego Olsztyna. Administracyjnie osiedlu podlega Jakubowo, na terenie którego znajduje się Jezioro Mummel (Mumel).
    Drużba (ros. Дружба niem. Allenburg, pol. Alembork, Alberga, lit. Alna.) miejscowość w Rosji, w obwodzie kaliningradzkim, w powiecie prawdinskim.

    Reklama