• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Okres starosumeryjski

    Przeczytaj także...
    Gutejowie (Gutejczycy, Gutowie) – starożytny lud wywodzący się z gór Zagros (dzisiejszy zachodni Iran), o nieznanej bliżej przynależności etnicznej. Pod koniec III tysiąclecia p.n.e. doprowadził on do upadku imperium akadyjskiego przejmując na ponad stulecie kontrolę nad terenami środkowej i południowej Mezopotamii.Zatoka Perska (per. خليج فارس – Chalidż-e Fars, arab. الخليج العربي – Al-Chalidż al-Arabi) – zatoka Morza Arabskiego, wcinająca się między Półwysep Arabski a wybrzeże Iranu. Tradycyjnie nazywana jest zatoką, ale ze względu na jej powierzchnię (233 000 km²) można by ją uznać także za morze śródlądowe. Z Morzem Arabskim połączona jest poprzez Cieśninę Ormuz i Zatokę Omańską.
    Akszak (sum. u4.kúšu; akad. Akšak)– starożytne miasto w południowej Mezopotamii, jedno z czternastu miast-państw Sumeru i Akadu znanych ze źródeł pisanych. W Sumeryjskiej liście królów Akszak występuje jako siedziba jednej z królewskich dynastii po potopie, której sześciu władców panować miało po królach z III dynastii z Kisz, a przed królami z IV dynastii z Kisz:
    mapa z zaznaczonym położeniem najważniejszych miast Sumeru okresu wczesnodynastycznego z uwzględnieniem przypuszczalnego przebiegu ówczesnych cieków wodnych i zarysu linii brzegowej Zatoki Perskiej

    Okres wczesnodynastyczny (starosumeryjski) – okres w dziejach starożytnej Mezopotamii, nazwany tak od spisu „dynastii”, czyli Sumeryjskiej listy królów – dokumentu wyszczególniającego, które miasta sprawowały hegemonię w Dolnej Mezopotamii. Początek okresu to jednocześnie granica między prehistorią a historią – pojawienie się źródeł pisanych innych niż spisy, czy wykazy przedmiotów – jego koniec wyznacza początek panowania Sargona z Akkadu. Datowanie ram czasowych okresu jest nieprecyzyjne, zależnie od przyjętej chronologii przyjmuje się np. 2800-2350 r. p.n.e. lub 2900-2300/2250 p.n.e.

    Sumer (Szumer, Sumeria; sum. Ki-en-gir, hebr. שִׁנְעָר Szinear – por. Gen 10:10) – starożytna kraina leżąca w południowej części Mezopotamii (dzisiaj południowy Irak). Zamieszkiwali ją Sumerowie. Sumerowie stworzyli wysoko rozwiniętą cywilizację, uznawaną za kolebkę kultur Bliskiego Wschodu i Europy. Wybudowali na terenie Mezopotamii szereg miast, z których największe to: Eridu, Ur, Lagasz, Umma, Uruk, Kisz, Sippar.Adab – starożytne miasto w Sumerze, obecnie stanowisko archeologiczne Bism(a)ja położone w pustynnym rejonie południowego Iraku, ok. 40 km (25 mil) na wschód od współczesnego miasta Diwanija i ok. 30 km (19 mil) na południowy-wschód od starożytnego miasta Nippur.

    Periodyzacja[ | edytuj kod]

    Ubogie źródła pisane z okresu wczesnodynastycznego sprawiają, że w sprawie wydzielenia faz wewnątrz tej epoki należy polegać przede wszystkim na archeologii. Na podstawie badań z lat 30. XX wieku przyjęto podział na trzy etapy (Early Dynastic I, II i III – w skrócie ED), choć ich długość jest obecnie różnie oceniana. Zakłada się, że pierwszy i trzeci etap były długie, natomiast dla drugiego rezerwuje się obecnie rolę krótkiej fazy przejściowej:

    Kisz – prastare miasto sumero-akadyjskie, nad Eufratem, 13 km na wschód od Babilonu, obecnie stanowisko archeologiczne Tall al-Uhajmir (Czerwony Pagórek) w Iraku; niewątpliwie jedno z najstarszych miast świata. Odegrało dużą rolę w kształtowaniu się państwa Sumerów.I dynastia z Ur - panowała w latach ok. 2500-2400 p.n.e. Wspomina o niej Sumeryjska lista królów. Czasy sprawowania władzy przez znanych z inskrypcji jej przedstawicieli Mesanepadę, Aanepadę i Meskiagannę charakteryzują się okresem świetności politycznej, gospodarczej i kulturalnej Sumeru. W archeologii rządy tej dynastii nazywane są okresem wczesnodynastycznym. Były to jednak czasy niespokojne, bowiem władcy ensi poszczególnych miast-państw po objęciu rządów w rodzinnym ośrodku zaczęli dążyć do zapewnienia sobie hegemonii nad całym krajem. Powodowało to ciągłe wojny i powstawanie najczęściej krótkich dynastii, znanych z listy królów. Z zachowanych inskrypcji wiadomo, że Mesannepadda podbił Kisz i Uruk.
  • ED I (ok. 2900-2600 p.n.e.)
  • ED III (ok. 2600-2300/2250 p.n.e.)
  • Dzieje[ | edytuj kod]

    Pierwszym uwiarygodnionym historycznie władcą sumeryjskim był władca państwa-miasta Kisz o imieniu Enmebaragesi, występujący w Sumeryjskiej Liście Królów jako przedostatni przedstawiciel I dynastii z Kisz. Później według tejże Listy nad Dolną Mezopotamią władze sprawować miały kolejno: I dynastia z Uruk, I dynastia z Ur, dynastia z Awan, II dynastia z Kisz, dynastia z Hamazi, II dynastia z Uruk, II dynastia z Ur, dynastia z Adab, dynastia z Mari, III dynastia z Kisz, dynastia z Akszak, IV dynastia z Kisz, III dynastia z Uruk, dynastia akadyjska, IV dynastia z Uruk, dynastia gutejska, V dynastia z Uruk, III dynastia z Ur, dynastia z Isin.

    Prehistoria, prahistoria (łac. præ - przedrostek oznaczający uprzedniość, "przed", "wcześniej") to najdłuższy okres dziejów ludzkości - od pojawienia się na Ziemi pierwszych człowiekowatych lub człowieka rozumnego do powstania pisma. Badanie tego okresu możliwe jest jedynie metodami archeologicznymi. Na terenach Afryki zaczyna się około 5 mln lat temu razem z pojawieniem się pierwszych człowiekowatych, na terenie Europy około 1 mln lat temu, natomiast na innych terenach z momentem pojawienia się tam człowieka. Dzieli się na sześć podstawowych epok - daty w nawiasach nakładają się na siebie, ze względu na to, że na różnych terenach epoki te zaczynały się i kończyły w różnym czasie:Ak(k)ad, Ak(k)ade, Agade (zapisywane w piśmie klinowym A-ga/ka3-de3) – starożytne miasto w Mezopotamii, stolica imperium akadyjskiego za czasów panowania Sargona Wielkiego i jego następców; nierozpoznane archeologicznie.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Adam Ziółkowski: Historia powszechna. Starożytność. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 73. ISBN 978-83-01-15810-1.
    2. Adam Ziółkowski: Historia powszechna. Starożytność. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 76. ISBN 978-83-01-15810-1.
    3. Maria Jaczynowska, Danuta Musiał, Marek Stępień: Historia starożytna. Maria Jaczynowska (red.). Warszawa: 2004, s. 36. ISBN 83-7436-005-4.).
    4. Adam Ziółkowski: Historia powszechna. Starożytność. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 78. ISBN 978-83-01-15810-1.
    5. Adam Ziółkowski: Historia powszechna. Starożytność. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 83. ISBN 978-83-01-15810-1.
    Chronologia starożytnego Bliskiego Wschodu – chronologia wydarzeń, panowań władców i dynastii Bliskiego Wschodu na przestrzeni 3 tysięcy lat przed naszą erą.Enmebaragesi, Mebarasi – według Sumeryjskiej listy królów dwudziesty drugi, przedostatni władca należący do I dynastii z Kisz. Dotyczący go fragment brzmi następująco:




    Warto wiedzieć że... beta

    Mari – miasto starożytne w północnej Mezopotamii nad Eufratem. Od III tysiąclecia p.n.e. ważny ośrodek polityczny i handlowy na szlaku północna Mezopotamia – północna Syria. Okresowo pod władzą Sumerów, Akadów, Asyryjczyków. Największego znaczenia nabrało Mari pod rządami Amorytów na przełomie XIX/XVIII w. p.n.e. Zdobyte ok. 1757 r. p.n.e. przez Hammurabiego, stopniowo popadało w ruinę. Obecnie stanowisko archeologiczne Tall Hariri w Syrii.
    Sumeryjska lista królów – dzieło sumeryjskiego piśmiennictwa będące listą władców i dynastii rządzących Sumerem, począwszy od krolów panujących przed potopem, a na I dynastii z Isin kończąc (początek II tys. p.n.e.). Dzieło to ma charakter na wpółlegendarny, dlatego dyskwalifikuje się je jako źródło historyczne i traktowane jest przez badaczy dziejów starożytnej Mezopotamii z dużą dozą ostrożności. Informacje tam zawarte poddawane są ciągłej weryfikacji i konfrontowane z innymi źródłami piśmienniczymi oraz znaleziskami archeologicznymi.
    Sargon Wielki zwany też Sargonem Akadyjskim (akad. Šarru-kīn, tłum. "prawowity król") – założyciel dynastii akadyjskiej i twórca imperium akadyjskiego, panował w latach 2334-2279 p.n.e. Uważany za twórcę pierwszego w dziejach świata imperium, rozciągającego się od Elamu i dolnej Mezopotamii aż po Morze Śródziemne i Anatolię (zasięg ten jest dyskutowany). Jego imię przetrwało w tradycji przez wieki, otoczone legendą, a jego dokonania – prawdziwe i legendarne – stały się na długie lata wzorcem dla mezopotamskich władców w następnych wiekach. Sargon Wielki swoim imperium rządził z nowo założonej przez siebie niedaleko Kisz stolicy – miasta Akad (Akkad, Agade), dotąd nieodnalezionego.
    III dynastia z Ur – mezopotamska dynastia założona przez Ur-Nammu z Ur, panowała nad zjednoczonym Sumerem i Akadem w latach 2113-2005 pne. (chronologia średnia).
    Historia – nauka humanistyczna i społeczna, która zajmuje się badaniem przeszłości, a w znaczeniu ścisłym badaniem działań i wytworów ludzkich, aż do najstarszych poświadczonych pismem świadectw, w odróżnieniu od prehistorii, archeologii, antropologii lub historii naturalnej. Wynikiem badań historycznych jest opis dziejów (historiografia).
    Isin – starożytne miasto w południowej Mezopotamii, nad rzeką Eufrat, które największe znaczenie zyskało w XX wieku p.n.e. będąc stolicą państwa I dynastii z Isin; obecnie stanowisko archeologiczne Al-Bahrijjat w Iraku.
    Mezopotamia (gr.: Μεσοποταμία Mesopotamia – Międzyrzecze, nazwa przejęta z języka perskiego Miyanrudan i aramejskiego Beth-Nahrain) to starożytna kraina na Bliskim Wschodzie leżąca w dorzeczu rzek: Tygrysu i Eufratu. Na obszarze tym w starożytności rozwijał się szereg kultur, państw i imperiów, których twórcami były różne ludy (Sumerowie, Akadyjczycy, Asyryjczycy, Amoryci, Huryci, Kasyci, Chaldejczycy), kontynuujące jednak wspólne dziedzictwo kulturowe. Powszechnie uważa się, że właśnie na terenach Mezopotamii narodziła się pierwsza cywilizacja.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.608 sek.