Odprysk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
James Gillray – Duke William’s ghost, odprysk z ręcznie malowaną akwafortą, 1799

Odprysk, technika odpryskowa, technika cukrowa – technika graficzna druku wklęsłego.

Paul Sandby (ur. 1731, zm. 9 listopada 1809) – angielski malarz i grafik, członek założyciel Royal Academy of Arts. DOI (ang. digital object identifier – cyfrowy identyfikator dokumentu elektronicznego) – identyfikator dokumentu elektronicznego, który w odróżnieniu od identyfikatorów URL nie zależy od fizycznej lokalizacji dokumentu, lecz jest do niego na stałe przypisany.

Na wypolerowaną i odtłuszczoną płytę metalową nanosi się rysunek atramentem odpryskowym (będącym mieszaniną wody, gumy arabskiej, cukru i barwnika) za pomocą pędzla, pióra lub patyka; aby atrament lepiej „trzymał się” płyty można przyprószyć ją uprzednio talkiem. Po wyschnięciu rysunku płaszczyznę płyty pokrywa się werniksem akwafortowym. Następnie wkłada się płytę do wody, wówczas zawarty w atramencie cukier rozpuszcza się, powodując odpryskiwanie werniksu w miejscu rysunku (stąd nazwa techniki) i odsłonięcie metalu. Potem pokrywa się matrycę kalafonią i trawi się ją w kwasie, a po wytrawieniu metalu uzupełnia się akwatintą dno szerokich kresek.

Werniks akwafortowy jest materiałem kwasoodpornym używanym w procesie trawienia obrazu na płycie metalowej i ma zadanie zabezpieczenia przed działaniem kwasu — lub innej substancji trawiącej — miejsc nie przeznaczonych do trawienia. Werniksy w zależności od składu i zastosowania dzielą się na twarde i miękkie. Typowy twardy werniks akwafortowy składa się z wosku pszczelego, mastyksu, kalafonii i asfaltu syryjskiego. Generalnie różnica między twardym a miękkim werniksem jest taka, że miękki werniks graficzny zawiera dodatkowo łój barani. Prawie każdy grafik miał swoje — trzymane w tajemnicy — przepisy na werniksy. Wielokrotnie w skład werniksów wchodziły takie składniki jak: terpentyna wenecka, smoła szewska czy olejek lawendowy.Guma arabska (łac. Gummi arabicum syn. Gummi Acaciae; E414) – stwardniała na powietrzu gumowata wydzielina wyciekająca naturalnie lub otrzymywana przez nacięcie pnia i gałęzi akacji senegalskiej i innych gatunków z rodzaju Acacia pochodzących z Afryki. Znana była już w starożytności.

Wynalezienie tej techniki przypisuje się Holendrowi Herculesowi Seghersowi w połowie XVII w. lub Francuzowi Felixowi Bracquemondowi w II poł. XIX w., choć podobno wcześniej stosował ją Paul Sandby (1731–1809).

Uwagi[ | edytuj kod]

  1. według historyka sztuki Michaela Clarke’a.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Stefan Kozakiewicz (red.), Słownik terminologiczny sztuk pięknych, wyd. IV, Warszawa: PWN, 1996, s. 283, ISBN 83-01-12365-6 (pol.).
  2. Kama Wróbel, Techniki druku wklęsłego, Rynek i Sztuka, 10 października 2012 [dostęp 2021-06-28] (pol.).
  3. An Van Camp, Hercules Segers and his ‘printed paintings’, British Museum, 2012 [dostęp 2021-06-28] (ang.).
  4. sugar aquatint, [w:] Michael Clarke, Concise Oxford Dictionary of Art Terms, Oxford University Press, 2010, DOI10.1093/acref/9780199569922.001.0001, ISBN 978-0-19-172714-6 [dostęp 2021-06-26] (ang.).
Hercules Pieterszoon Seghers lub Segers (ur. ok. 1590 prawdopodobnie w Haarlemie, zm. przed 1638 w Amsterdamie lub Hadze) – malarz i grafik holenderski.




Reklama