Osobowe źródło informacji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z OZI)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Osobowe źródło informacji (OZI) – osoba współpracująca z organami bezpieczeństwa państwa. Pojęcie OZI zostało wprowadzone także w ustawie lustracyjnej. Zapis ten został w 2007 roku uznany za niekonstytucyjny.

Tajny współpracownik (TW) w terminologii Ministerstwa Spraw Wewnętrznych PRL osoba świadomie, dobrowolnie i za wynagrodzeniem współpracująca ze Służbą Bezpieczeństwa.Agent wywiadu – osoba zwerbowana przez służby specjalne obcego państwa ze względu na jej wiedzę bądź kontakty osobiste z osobami mającymi dostęp do ważnych informacji o charakterze szpiegowskim. Agenci najczęściej werbowani są dwustopniowo – jako kandydaci na tajnych współpracowników, a następnie jako tajni współpracownicy na terenie kraju macierzystego (w przypadku zwerbowania agenta na terenie obcego kraju jako tajni współpracownicy, a następnie jako rezydenci). Zadaniem agenta jest dostarczanie wszelkich zdobytych informacji służbom specjalnym, które go zwerbowały, jak również podejmowanie działań mających na celu osiągnięcia zamierzonego celu przez wywiad, dla którego pracuje.

Kategorie osobowych źródeł informacji[ | edytuj kod]

Początkowo funkcjonowały formalnie trzy kategorie OZI. Byli to informatorzy, agenci i rezydenci. Nieformalnie wyróżniano jeszcze czwartą grupę – kontakt operacyjny.

Organy bezpieczeństwa państwa (OBP) – pojęcie wprowadzone przez Ustawę z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, a następnie powtórzone przez Ustawę z dnia 18 października 2006 roku o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, obejmujące funkcjonujące w latach 1944-1990 instytucje, bądź ich piony, powołane do zapewnia bezpieczeństwa ówczesnego państwa Polskiego.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
  • Informatorem był tajny współpracownik organów bezpieczeństwa, związany ze środowiskiem interesującym organa bezpieczeństwa. Ujawniał on osoby prowadzące wrogą działalność. Informatorem mogła być też osoba zwerbowana dla wykonania specjalnego zadania. W odróżnieniu od agenta, informator nie posiada bezpośredniego kontaktu z wrogą organizacją, siatką wywiadu itp. Kategoria „informator” wymieniona jest w instrukcji z 1945, jednakże jej dokładna definicja znalazła się dopiero w instrukcji z 1953.
  • Agentem był tajny współpracownik organów bezpieczeństwa, który aktywnie rozpracowywał wrogą działalność organizacji. Posiadał on bezpośredni kontakt z ośrodkiem, grupą lub osobami uprawiających wrogą działalność, cieszyć się ich zaufaniem oraz posiadać możliwości ich rozpracowania. Agent był mocno związywany z aparatem bezpieczeństwa. Powinien być gotów wykonać każde powierzone mu zadanie. Instrukcja z 1945 określenie „agent” stosowała dla wszystkich form współpracy z UB, mimo iż posługiwała się również terminami informator i rezydent. Dopiero instrukcja z 1953 zdefiniowała kategorie współpracy innych kategorii.
  • Rezydent był tajnym współpracownikiem organów bezpieczeństwa, który kieruje pewną liczbą przydzielonych mu informatorów. Był wysoce zaufaną osobą odpowiadającą w zasadzie wymogom kadrowego pracownika bezpieczeństwa. Często wywodził się spośród posiadających doświadczenie polityczne członków i kandydatów PZPR. Była to kategoria współpracy z UB, funkcjonująca w instrukcjach pracy operacyjnej z 1945, 1953 i 1955. W instrukcji o pracy operacyjnej z 1960 wymieniano ją jako podkategorię tajnego współpracownika. Po roku 1970 funkcjonowała nieformalnie w praktyce operacyjnej SB. Od 1972 odtworzona. Odpowiednikiem rezydenta w WSW był nieoficjalny pracownik.
  • Kontakt operacyjny to osoba, która nie podpisywała zobowiązania do współpracy, a informacje udzielała zazwyczaj ustnie. Kontaktem operacyjnym byli często członkowie PZPR. W ten właśnie sposób omijano zakaz werbowania członków PZPR.
  • W listopadzie 1956 powołano Służbę Bezpieczeństwa. W 1960 wprowadzono nową instrukcją regulującą pracę operacyjną. Zmieniło się nazewnictwo poszczególnych kategorii. Zdefiniowano „pomoc obywatelską” i podstawowe pojęcie „tajny współpracownik”, który to już nieformalnie w 1957 zastąpił „agenta”.

    Służba Bezpieczeństwa (SB) – organ bezpieczeństwa państwa działający w strukturach resortu spraw wewnętrznych, działający w PRL w latach 1956–1990, powołany m.in. do zapewniania porządku publicznego, bezpieczeństwa wewnątrz kraju, zdobywania informacji i kreowania pozytywnych dla interesu państwa zdarzeń na zewnątrz. W końcowej fazie swojego istnienia, w sierpniu 1989, SB zatrudniała 24,3 tys. funkcjonariuszy, którzy kontrolowali 90 tys. tajnych współpracowników. Oznacza to, że na jednego funkcjonariusza przypadało statystycznie 1564 obywateli, a TW stanowili 0,2 % ogółu ludności.Wojskowa Służba Wewnętrzna Ministerstwa Obrony Narodowej (WSW) – instytucja kontrwywiadu wojskowego, bezpieczeństwa SZ PRL i utrzymania dyscypliny wojskowej. Utworzona 10 stycznia 1957 roku, w miejsce zlikwidowanego Głównego Zarządu Informacji MON, podległa Ministerstwu Obrony Narodowej.
  • Pomoc obywatelska to ludzie, którzy z własnej woli udzielali informacji Służbie Bezpieczeństwa. Były to osoby które same zgłaszały się do SB, jak i te, które dawniej związane były ściślejszą współpracą z organami bezpieczeństwa. Byli to również ci, którzy z racji zajmowanego stanowiska, posiadali obowiązek meldowania o przejawach działalności niezgodnej z ówczesnym prawem.
  • Tajny współpracownik (TW) – podstawowa kategoria współpracy z SB, właściwa dla pionów „krajowych” SB. Pozyskanie TW poprzedzały długie przygotowanie pod względem jego przydatności i chęci do współpracy. Pozyskiwano za pomocą materiałów kompromitujących (np. jazda po pijanemu, przestępstwa itp.), na tzw. „patriotyzm” lub w celu osiągnięcia korzyści materialnych i osobistych (np. otrzymanie paszportu). Przy pozyskaniu TW pisał własnoręcznie zobowiązanie, które podpisywał pseudonimem (od 1970 r. nie istniał już taki wymóg formalny). Był wykorzystywany długofalowo, do różnych operacji. Pisał doniesienia, otrzymywał wynagrodzenia (finansowe lub rzeczowe). Był także często szkolony w sposobach lepszego uzyskiwania informacji i zwiększania swojej użyteczności.
  • W 1970 wprowadzono nową instrukcję pracy operacyjnej. Jako kategorię rejestrowanego w ewidencji operacyjnej i świadomie wyrażającego wolę współpracy konfidenta, utrzymano „tajnego współpracownika”. Dotychczasową „pomoc obywatelską” zastąpiły dwie kategorie: „kontakt służbowy” i „kontakt operacyjny”. Powstała też nowa kategoria – „konsultant”, a w drugiej połowie lat 70. powróciła nieformalnie kategoria „rezydenta”.

    Funkcjonariusz publiczny – podmiot, który z uwagi na szczególną pozycję zawodową lub posiadane kompetencje związane ze sprawowaniem władzy publicznej korzysta na gruncie polskiego prawa karnego ze szczególnej ochrony prawnej, ale jednocześnie podlega szczególnej odpowiedzialności karnej.Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (IPN) – instytucja naukowa o uprawnieniach śledczych.
  • Kontakt służbowy – najniższy stopień zaangażowania OZI. Rekrutowany najczęściej w zakładach pracy, miejscach służby, udzielał informacji na temat sytuacji w zakładzie. Luźno związany ze SB. Nie podpisywał zobowiązań, nie otrzymywał wynagrodzeń, nie pisał doniesień. Kontakty polegały na rozmowach z funkcjonariuszem np. SB czy żołnierzem WSW.
  • Kontakt operacyjny – angażowany w celu wyjaśnienia konkretnej sytuacji, do konkretnej operacji specjalnej. Podpisywał zobowiązanie o współpracy, pisał sam doniesienia, otrzymywał wynagrodzenia. Podpisywał się nadanym pseudonimem lub inicjałami.
  • Konsultant – osoba wykorzystywana do celów specjalistycznych, np. w celach ekspertyz lub szkoleń funkcjonariuszy bądź żołnierzy. Stopień wykorzystywania konsultanta był różny. Konsultanci byli wykorzystywani w różny sposób część sporadycznie, a inni mieli niemalże etat.
  • W listopadzie 1989 przekształcono struktury Służby Bezpieczeństwa, a w grudniu wydano nową instrukcję pracy operacyjnej. Jako główną kategorię utrzymano „tajnego współpracownika”. Otrzymał on większy zakres obowiązków i przejął zadania nieformalnych dotychczas rezydentów. Wprowadzono też nową kategorię – „osobę informującą”. Zastąpiła ona zarówno „kontakty operacyjne”, jak i częściowo „kontakty służbowe”. Nowum było wprowadzenie jawnej kategorii – „oficjalne osobowe źródło informacji”. W tym przypadku wykorzystywano część osób, które do tej pory klasyfikowano jako „kontakt służbowy”.

    Lustracja osób pełniących funkcje publiczne – proces ujawniania faktu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje publiczne lub kandydujących do pełnienia tych funkcji.Pseudonim (z stgr. ψευδώνυμος pseudonymos, dosł. "pod fałszywym imieniem") – indywidualna nazwa danej osoby, inna niż oficjalne imię i nazwisko.
  • Osoba informująca – osoba, która doraźnie, w sposób tajny pomaga Służbie Bezpieczeństwa udzielając informacji o osobach, zdarzeniach i zjawiskach.
  • Oficjalne osobowe źródło informacji to osoba, które z racji zajmowanych stanowisk, pełnionych funkcji udzielała informacji Służbie Bezpieczeństwa. Rzeczywisty przedmiot zainteresowań Służby Bezpieczeństwa zazwyczaj był utajniony.
  • Żołnierz to osoba pełniąca służbę w siłach zbrojnych danego kraju i zobowiązana do obrony jego granic. Żołnierzem jest również osoba wykonująca zadania bojowe poza granicami własnego kraju, zarówno wówczas, gdy kraj ten jest agresorem, jak i w przypadku uczestniczenia sił zbrojnych danego kraju w misjach pokojowych lub siłach szybkiego reagowania w sytuacjach zmuszających społeczność międzynarodową do natychmiastowego zbrojnego współdziałania.Agentura – grupa, sieć agentów wpływu, szpiegów, dywersantów, OZI służb specjalnych państw (np. GUGB, SWW, Gestapo, CIA itp.), organizacji pozarządowych w tym niezwiązanych z państwem działająca na terenie suwerennego lub zawojowanego państwa na rzecz interesów obcego państwa, państw albo organizacji międzynarodowych. Służąca systematycznej i masowej działalności operacyjnej poprzez działania psychologiczne, działania wywiadowcze, inwigilację czynnej lub potencjalnej działalności społeczeństwa, by wpływać na jego działania w sposób korzystny dla osób zadaniujących funkcjonariuszy kierujących agenturą.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.
    Etat to stała posada na stanowisku przewidzianym w planie etatów i z wynagrodzeniem według taryfikatora instytucji zatrudniającej.
    Rozpoznanie osobowe (HUMINT , Human Intelligence) – metoda wywiadowcza . Odnosi się do danych otrzymywanych z Osobowych Źródeł Informacji. Przykładowymi źródłami rozpoznania osobowego mogą być: mobilne elementy rozpoznawcze (patrole rozpoznawcze i zespoły dalekiego rozpoznania), posterunki obserwacyjne i inne. Wykorzystywanie tych źródeł obywa się w zasadzie przez organy rozpoznawcze. Ale nie tylko, gdyż tego rodzaju źródłami będą również wszystkie inne elementy osobowe, które dzięki swoim zmysłom mogą odbierać to wszystko, co dzieje się w ich otoczeniu, np.: posterunki obserwacyjne, elementy rozpoznania lotniczego (mogą wykorzystywać środki wzmacniające odbiór i zasięg obserwacji), żołnierze, cywile, uchodźcy, eksperci i technicy z zakresu geografii, hydrografii, meteorologii itd. Pozyskać jako źródło można prawie każdego człowieka posiadającego informacje lub mogącego je posiadać.
    Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.
    Zawód – zbiór zadań (zespół czynności) wyodrębnionych w wyniku społecznego podziału pracy, będących świadczeniami na rzecz innych osób, wykonywanych stale lub z niewielkimi zmianami przez poszczególne osoby i wymagających odpowiednich kwalifikacji (wiedzy i umiejętności), zdobytych w wyniku kształcenia lub praktyki. Wykonywanie zawodu stanowi źródło dochodów. Szczególnym rodzajem zawodu jest profesja.
    Filip Musiał (ur. 1976) – polski historyk i politolog, doktor habilitowany nauk humanistycznych w zakresie historii, profesor nadzwyczajny i prorektor ds. studenckich Akademii Ignatianum w Krakowie. Pracuje także w Oddziałowym Biurze Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie.

    Reklama