Nur Mohammad Taraki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Nur Mohammed Taraki)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Nur Mohammad Taraki, (paszto: نور محمد ترکی) (ur. 15 lipca 1917, zm. 14 września 1979) – afgański polityk komunistyczny i pisarz tworzący w języku paszto, prezydent i premier Afganistanu w latach 1978–1979.

Lewica – określa różne partie polityczne, w zależności od podziału sceny politycznej w danym kraju. Zwyczajowo określenie to stosuje się do sił politycznych dążących do zmian polityczno-ustrojowych, społecznych i gospodarczych, przeciwstawiających się tzw. tradycyjnemu porządkowi społecznemu, przeciwne prawicy. Głównym założeniem lewicy jest dążenie do wolności, równości i sprawiedliwości społecznej.14 września jest 257. (w latach przestępnych 258.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 108 dni.

Życiorys[ | edytuj kod]

Wczesne życie i kariera[ | edytuj kod]

Urodził się w dniu 15 lipca 1917 roku w chłopskiej rodzinie pasztuńskiego plemienia Ghilzajów. Był najstarszym z trojga dzieci. Uczęszczał do wiejskiej szkoły w Nawie. W 1932 roku, w wieku 15 lat wyjechał do pracy w porcie w mieście Bombaj w Indiach. Na miejscu poznał pochodzącego z Kandaharu handlowca, który zatrudnił go jako urzędnika w Pasztuńskiej Kompanii Handlowej. Do pierwszego spotkania Tarakiego z komunizmem doszło w trakcie organizowanych w nocy spotkań Komunistycznej Partii Indii. Wrażenie na Tarakim zrobiły dyskusje na temat sprawiedliwości społecznej i wartości komunistycznych. Kolejnym ważnym wydarzeniem było jego spotkanie z liderem pasztuński nacjonalistów i lidera Ruchu Czerwonych Koszul, Khanem Abdul Ghaffar Khanem, który osobiście był wielbicielem twórczości Włodzimierza Lenina.

Komunizm (od łac. communis – wspólny, powszechny) – system społeczno-ekonomiczny, w którym nie istnieje własność prywatna środków produkcji, a całość wytworzonych dóbr jest w posiadaniu wspólnoty, której członkowie są równi.Wojna domowa – konflikt zbrojny, w którym stronami są obywatele jednego państwa, plemienia lub grupy etnicznej. Wojna domowa jest częstą przyczyną osłabienia państwa czy plemienia. Jest rodzajem wojny.

W 1937 rozpoczął pracę dla ministra gospodarki, Abdul Madżida Zabulego, dzięki któremu poznał kilku Rosjan. Później Taraki został zastępcą szefa Agencji Prasowej Bachtrar i stał się znany w całym kraju jako autor i poeta. Jego najbardziej znana książka, Dy Bang Mosaferi, dotyczyła trudności społeczno-gospodarczych, przed którymi stali afgańscy robotnicy i chłopi. Jego prace zostały przetłumaczone na język rosyjski w Związku Radzieckim, gdzie jego praca była postrzegana jako urzeczywistniająca tematy socjalizmu naukowego. Rząd radziecki okrzyknął go jako „afgańskiego Maksima Gorkiego”. W dniu swojej wizyty w ZSRR został powitany przez szefa Międzynarodowego Departamentu Komitetu Centralnego, Borysa Ponamoriowa i innych członków Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego.

Kabul (pers. کابل) – stolica i największe miasto w Afganistanie, liczy ponad 2,5 miliona mieszkańców, i znajduje się w prowincji Kabul. Znane było w starożytności jako Ortospana lub Kabura. Dokładna liczba mieszkańców nie jest określona, ale populacja całej prowincji wynosi między od 3,5 do 5 miliona ludzi.Komunistyczna Partia Indii ( hindi भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी , ang. Communist Party of India ) - partia komunistyczna w Indiach. Partia została założona w 1920 roku. Sekretarzem generalnym partii jest A.B. Bardhan. Partia publikuje pismo New Age. Młodzieżówką partii jest All India Youth Federation. W wyborach parlamentarnych w 2004 roku partia uzyskała 5 434 738 głosów (1.4%, 10 mandatów).

Pod rządami premiera Mohammada Daud Chana powszechne było tłumienie środowisk radykalnych. Jednak ze względu na jego umiejętności językowe, Taraki w 1952 roku został wysłany do ambasady Afganistanu w Stanach Zjednoczonych. W ciągu kilku miesięcy Taraki zaczął potępiać afgański rząd pod wodzą króla Mohammeda Zaher Szaha i oskarżył go o bycie autokratycznym i dyktatorskim. Jego wypowiedzenie lojalności rządowi Afganistanu przyniosło mu wiele rozgłosu w Stanach Zjednoczonych. Przyciągnęło również niekorzystną uwagę władz, przez co musiał on wrócić do domu, rząd powstrzymał się jednak od umieszczenia go w areszcie. Po krótkim okresie bezrobocia Taraki zaczął pracować dla misji amerykańskiej w Kabulu jako tłumacz. Rzucił tę pracę w 1958 roku i założył własną firmę tłumaczeniową, biuro tłumaczeń Nur. Pracę zakończył w 1963 roku i skupił się na utworzeniu Ludowo-Demokratycznej Partii Afganistanu.

Iran (pers. ايران – Irān), (dawniej znany powszechnie na Zachodzie jako Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.Ludowo-Demokratyczna Partia Afganistanu (LDPA) - partia polityczna założona przez komunistów afgańskich 1 stycznia 1965 roku, jako socjalistyczna, lewicowa, radykalna i opozycyjna wobec monarchicznego rządu. Program LDPA opierał się głównie na reformie rolnej, upowszechnieniu oświaty i edukacji, prymacie sektora państwowego nad prywatnym w gospodarce i budowie nowoczesnego postfeudalnego społeczeństwa. Jej członkami i sympatykami byli w większości zwolennicy jak najszybszych przeobrażeń i zmian społeczno-politycznych w Afganistanie.
Sztandar partyjny Ludowo-Demokratycznej Partii Afganistanu

Na zjeździe założycielskim L-DPA, który odbył się w jego domu, wygrał wybory na sekretarza generalnego. Jego kontrkandydatem był Babrak Karmal. 1 stycznia 1965 roku Karmal został mianowany drugim sekretarzem. Startował jako kandydat L-DPA podczas wyborów parlamentarnych we wrześniu 1965 jednak nie zdobył miejsca. Krótko po wyborach uruchomił pierwszą poważną gazetę lewicową w Afganistanie, „Chalk”. Gazeta w ciągu miesiąca od pierwszego druku została zakazana przez rząd. W 1967 roku, niecałe dwa lata po powstaniu, L-DPA podzieliła się na dwie fakcje. Największa z nich Chalk była prowadzona przez Tarakiego natomiast Parczam przez Karmala. Różnice między nimi były ideologiczne, Taraki wspierał utworzenie państwa zbliżonego do modelu leninowskiego, Karmal chciał natomiast utworzenia „szerokiego frontu demokratycznego”. Członkowie radykalnego „Chalku” byli zwolennikami jak najszybszych przeobrażeń, zmierzających do likwidacji zacofania kraju. „Parczam” proponował przeprowadzenie zmian i reform w sposób mniej radykalny. Niemniej jednak „Parczam” wykazywał większą podatność na sugestie polityczne nadchodzące z Moskwy.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.UNESCO (ang. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization;pol. Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury; łac. unesco – łączę się w jedno) – organizacja wyspecjalizowana ONZ, której podstawowym celem jest wspieranie współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki, a także wzbudzanie szacunku dla praw człowieka, bez względu na kolor skóry, status społeczny i religię.

19 kwietnia 1978 roku zamordowany został wybitny lewicowiec Mir Akbar Chajbar. Za mord odpowiedzialny był rząd Mohammada Daud Chana. Jego śmierć posłużyła jako moment zjednoczenia się dla prokomunistycznych Afgańczyków. Obawiając się zamachu stanu, Daud Chan zarządził aresztowanie niektórych przywódców partii, w tym Tarakiego i Karmala, podczas gdy innych m.in. Hafizullaha Amina, umieścił w areszcie domowym. W dniu 27 kwietnia 1978 wybuchła rewolucja kwietniowa. Daud Chan został zabity przez puczystów. Po przewrocie Taraki objął funkcję przewodniczącego Rady Rewolucyjnej Afganistanu, szefa państwa i premiera. Kraj został przemianowany na Demokratyczną Republikę Afganistanu, system ten utrzymał się do kwietnia 1992 roku.

Włodzimierz Lenin (ros. Владимир Ленин), właśc. Władimir Iljicz Uljanow (ros. Владимир Ильич Ульянов), (ur. 10 kwietnia/22 kwietnia 1870 w Symbirsku, zm. 21 stycznia 1924 w Gorkach pod Moskwą) – rosyjski polityk, organizator i przywódca rewolucji październikowej, a następnie pierwszy przywódca Rosji Radzieckiej. Współzałożyciel i lider partii bolszewickiej. Teoretyk ideologii komunizmu.Mumbaj lub Bombaj (hindi i marathi मुंबई, trl. Muṁbaī, trb. Mumbaj; ang. Mumbai; do 1995 hindi बम्बई/बॉम्बे, trl. Bambaī/Bômbe, trb. Bambaj/Bombe, ang. Bombay – stare nazwy wciąż w powszechnym użyciu) – stolica indyjskiego stanu Maharasztra, położona na wyspie Salsette, na Morzu Arabskim.

Prezydencja[ | edytuj kod]

Początkowo Taraki utworzył rząd, który składał się z dwóch przedstawicieli Parczam i dwóch przedstawicieli Chalk. Karmal został zastępcą przewodniczącego Prezydium Rady Rewolucyjnej, natomiast Amin ministrem spraw zagranicznych i wicepremierem. Szybko doszło do problemów wewnętrznych i kilku wpływowych przedstawicieli Chalk zostało oskarżonych o spiskowanie z frakcją Parczam przeciwko Tarakiemu. Chalk pozbył się więc kilku najbardziej prominentnych członków frakcji Parczam poprzez wysłanie ich za granicę. Karmal został ambasadorem w Czechosłowacji, a Mohammad Nadżibullah w Iranie. Walka nie ograniczyła się do zwolenników Chalk i Parczam, doszło do osobistej walki Tarakiego i Amina, którzy walczyli o kontrolę nad własną frakcją.

Rosjanie (ros. русские / russkije) – naród wschodniosłowiański, zamieszkujący głównie Rosję oraz inne kraje byłego Związku Radzieckiego, przede wszystkim: Ukrainę, Białoruś, Kazachstan, Uzbekistan, Łotwę, Kirgistan, Estonię, Litwę, Mołdawię i Naddniestrze oraz Turkmenistan. Znaczące diaspory znajdują się w USA, Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Brazylii i Niemczech.Premier (z fr. premier - pierwszy, od łac. primus - pierwszy) – w wielu krajach szef rządu. W Polsce oficjalnie nazywany prezesem Rady Ministrów (w okresie II Rzeczypospolitej w użyciu były również terminy: prezydent ministrów oraz prezes ministrów). W innych krajach nazywany: pierwszy minister (Wielka Brytania - Prime Minister), kanclerz (Niemcy, Austria - Kanzler), prezydent ministrów (Ministerpräsident) – landy niemieckie, minister stanu (Statsminister) - kraje skandynawskie.

Karmal został odwołany z Czechosłowacji, jednak nie powrócił do kraju i nawiązał kontakt ze swoją przyjaciółką i byłą ambasador w Jugosławii, Anahitą Ratebzad. Za Karmalem opowiedział się Nadżibullah. W konsekwencji Taraki pozbawił ich wszystkich oficjalnych tytułów i władzy politycznej.

Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie. Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w niej objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.Kult jednostki − kult w imperialnym, autorytarnym lub totalitarnym systemie władzy, prowadzący niejednokrotnie do deifikacji, władcy lub przywódcy.

Reformy[ | edytuj kod]

Rolna[ | edytuj kod]

Rząd 1 stycznia 1979 roku zainicjował reformę rolną, która próbowała ograniczyć areał ziemi będącej własnością feudałów. Ci, których posiadłości przekroczyły limit powierzchni musieli bez rekompensaty oddawać ją w ręce rządu. Afgańskie przywództwo wierzyło, że reforma spotka się z uznaniem wśród mieszkańców wsi i osłabi władzę arystokratów. Reforma została uznana za zakończoną w połowie 1979 roku, a rząd ogłosił, że 665 tysięcy hektarów (około 1 632 500 akrów) zostało podzielonych. Rząd oświadczył również, że tylko 40 000 rodzin, lub 4 procent populacji, zostało negatywnie dotkniętych przez reformę rolną.

Nepotyzm (łac. nepos – wnuk, potomek) – faworyzowanie członków rodziny przy obsadzaniu stanowisk i przydzielaniu godności.Nacjonalizm (z łac. natio – naród) – postawa społeczno-polityczna, uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze (egoizm narodowy), jednak istnieją grupy, które szanują także racje i poglądy innych narodów. Nacjonalizm przejawia się głoszeniem poglądów o zabarwieniu narodowym, szerzeniem myśli narodowej i pamięci o bohaterach danego narodu. Głosi solidarność wszystkich grup i klas społecznych danego narodu. Wyróżniamy dwa typy nacjonalizmu: pozytywny i negatywny (szowinistyczny).

Wbrew oczekiwaniom rządu reforma nie okazała się zbyt wydajna ani nie spotkała się z większym uznaniem – wbrew przeciwnie reforma doprowadziła do wzrostu niezadowolenia wśród Afgańczyków. Po obserwacji stopnia niepopularności reformy, Taraki szybko porzucił tę politykę. Reforma rolna w późniejszym czasie na nowo realizowano była przez Karmala, stopień reformy Karmala jest jednak niejasny.

Rewolucja kwietniowa (inaczej Rewolucja Saurska, Rewolucja Sauryjska) – przewrót wojskowy dokonany przez radykalnych oficerów w afgańskiej stolicy (Kabul) 27 kwietnia 1978 roku.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.
Inne[ | edytuj kod]

Kilka miesięcy po zamachu stanu, Taraki i inni przywódcy zaczęli wdrażać inne, radykalnie marksistowskie reformy. Kwestionowały one zarówno tradycyjne wartości, jak i ugruntowane struktury władzy na obszarach wiejskich. Rząd wprowadził do życia politycznego kobiety i położył kres przymusowym małżeństwom. Jako że naród afgański był głęboko islamski i religijny, reformy nie zostały skutecznie wprowadzone w całym kraju. Reformy te zwiększyły opór części Afgańczyków wobec rządu. Siła oporu względem reform doprowadziła w końcu do wojny domowej.

Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1938 i 1945-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1949-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

Opierając się na poprzednich działaniach Mohammada Daud Chana, stworzył program alfabetyzacji wsparty przez UNESCO. Plan zakładał wyeliminowanie analfabetyzmu w ciągu 20 lat. Rząd następnie zmniejszył okres przejściowy z 20 do czterech lat, co w obliczu braku nauczycieli było mało możliwe. Plan po późniejszej interwencji radzieckiej został wydłużony do lat siedmiu.

Analfabetyzm (gr. αναλφαβετος nieznający liter) – w rozumieniu potocznym, brak umiejętności pisania i czytania oraz wykonywania czterech podstawowych działań matematycznych u osób dorosłych, tj. według kryteriów UNESCO – powyżej 15. roku życia. Osoby nie posiadające takiej umiejętności nazywane są "analfabetami". Procesem zmniejszającym analfabetyzm jest alfabetyzacja.Dżihad (z języka arabskiego جهاد , ğihād – zmaganie, walka) – w kulturze islamu pojęcie pierwotnie oznaczające dokładanie starań i podejmowanie trudów w celu wzmocnienia wiary i islamu. W tradycji europejskiej termin ten często, choć nie do końca precyzyjnie, tłumaczy się jako „święta wojna”.

Relacje ze Związkiem Radzieckim[ | edytuj kod]

Wprowadzony pod jego przewodnictwem ustrój socjalistyczny spotkał się z dużym sprzeciwem w Afganistanie, a po wezwaniu przez mułłów do świętej wojny, powstańcy szybko opanowali większość terytorium kraju. Zwrócił się wówczas o wsparcie ZSRR, a we wrześniu 1979 został podjęty przez Breżniewa na Kremlu. Moskwa dostarczała jego rządowi broni, sprzętu wojskowego i doradców wojskowych, początkowo nie zakładając interwencji zbrojnej.

Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR, ros. Коммунистическая партия Советского Союза – КПСС) – ostatnia nazwa założonej w 1903 partii komunistycznej, rządzącej w RFSRR i ZSRR od 1917 do 1991 (1903-1912 SDPRR, Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji, frakcja bolszewików; 1912-1918 SDPRR(b), Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (bolszewików); 1918-1925 RPK(b), Rosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików); 1925-1952 WKP(b), Wszechzwiązkowa Partia Komunistyczna (bolszewików)). Formalnie centralną instancją partii był Komitet Centralny (KC), największą zaś realną władzę posiadało jego Biuro Polityczne i Sekretariat Komitetu Centralnego na czele z sekretarzem generalnym. Generalny sekretarz KC był przywódcą całej partii. Sekretariatowi KC podlegały wydziały Komitetu Centralnego, oparte na zasadzie funkcjonalnej i pełniące funkcje ministerstw. W okresie istnienia ZSRR partia miała też swoje republikańskie sekcje (komunistyczne partie republik związkowych ZSRR) z wyjątkiem (do 1990) Rosji. Kontrolowała też większość innych partii komunistycznych na świecie, zarówno formalnie poprzez organizacje międzynarodowe (np. Komintern, Kominform), jak i nieformalnie w wyniku faktycznego zwierzchnictwa ZSRR nad częścią z państw oraz sponsorowania i utrzymywania kontaktów w pozostałych przez Wydział Zagraniczny Komitetu Centralnego i radziecki wywiad (INO NKWD i GRU).Autokracja (gr. autokratés, samowładny, αυτός sam + κρατέω rządzić) – system rządów sprawowany przez jedną osobę lub niewielką grupę osób, posiadającą nieograniczoną władzę, będącą poza jakąkolwiek kontrolą społeczną. Głównymi wyróżnikami autokratycznych systemów państwowych jest skoncentrowanie całej władzy państwowej w ręku jednostki bądź grupy, panującej za pomocą monolitycznie i hierarchicznie zorganizowanego aparatu nad społeczeństwem pozbawionym legalnych form wpływu na powoływanie i zmienianie rządzących oraz na programy i metody rządzenia.

5 grudnia 1978 podpisał traktat o dwudziestoletniej przyjaźni z ZSRR. Traktat znacznie poszerzył wsparcie ZSRR dla jego rządu. Po islamskim powstaniu w Heracie, Taraki skontaktował się z radzieckim premierem Aleksiejem Kosyginem i poprosił o praktycznie i techniczne szkolenie żołnierzy oraz dostawy uzbrojenia. Kosygin odrzucił jego prośbę tak jak i kolejne zabiegi Tarakiego o uzyskanie pomocy wojskowej. Taraki zwrócił się więc o pomoc do sekretarza generalnego KPZR i radzieckiej głowy państwa, Leonida Breżniewa. Breżniew ostrzegł go twierdząc, że radziecka pomoc źle wpłynie na sytuację w Afganistanie i relacje ZSRR z jego dotychczasowymi rywalami. Breżniew poradził Tarakiemu złagodzić radykalne reformy społeczne i szukać szerszego poparcia dla jego rządu wewnątrz kraju.

WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.Republika Kuby (nazwa oficjalna República de Cuba) – państwo w Ameryce Środkowej położone na Morzu Karaibskim w archipelagu Wielkich Antyli. Państwo to składa się z wyspy o nazwie Kuba oraz szeregu otaczających ją mniejszych wysepek, z których największą jest Isla de la Juventud. Stolicą Kuby jest Hawana, a największe miasta to: Santiago de Cuba, Camagüey, Holguin, Guantánamo, Santa Clara.

W 1979 roku wziął udział w konferencji Ruchu Państw Niezaangażowanych w Hawanie na Kubie. 20 marca w drodze powrotnej spotkał się z Breżniewem, ministrem spraw zagranicznych Andriejem Gromyką i innymi funkcjonariuszami radzieckimi. Być może na posiedzeniu obecny był Karmal i doszło wówczas do próby pogodzenia Amina i Tarakiego. Na spotkaniu udało mu się wynegocjować pewne radzieckie wsparcie, w tym wysłanie doradców i specjalistów cywilnych oraz wojskowych. Tanio sprzedawano też Afganistanowi sprzęt wojskowy (25 procent zniżki od ceny pierwotnej). Sowieci nie byli jednak zadowoleni z rozwoju sytuacji w Afganistanie i Breżniew naciskał na Tarakiego, aby ten zbudował w partii jedność. Pomimo osiągnięcia tego porozumienia, Sowieci nadal niechętnie interweniowali w Afganistanie i wielokrotnie odmawiali dalszej pomocy zarówno w okresie rządów Tarakiego, jak i później, w okresie krótkich rządów Amina.

Andriej Andriejewicz Gromyko, ros. Андрей Андреевич Громыко biał. Андрэй Андрэевіч Грамыка - Andrej Andrejewicz Hramyka (ur. 18 lipca 1909 we wsi Staryja Hramyki, Białoruś, zm. 2 lipca 1989 w Moskwie) – radziecki polityk, ekonomista.Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.

Relacje z Aminem[ | edytuj kod]

W pierwszych miesiącach po rewolucji, Hafizullah Amin i Taraki pozostawali w bardzo bliskich relacjach. Amin określał Tarakiego mianem m.in. „wielkiego myśliciela”, „gwiazdy wschodu” i „wielkiego lidera” a sam Amin określany był przez Tarakiego jako „prawdziwy uczeń i student”. Amin w późniejszym czasie stwierdził, że stworzył potwora który zbudował kult jednostki porównywalny do kultu Kim Ir Sena. Zdaniem Amina, Taraki stał się zbyt pewny siebie. Walka między Tarakim a Aminem początkowo dotyczyła zwierzchnictwa nad Afgańską Armią Narodową. W tym samym roku Taraki oskarżył Amina o nepotyzm po tym, gdy ten mianował kilku członków rodziny na stanowiska rządowe.

Mohammad Nadżibullah (ur. 6 sierpnia 1947 w Gardez, zm. 27 września 1996 w Kabulu) – afgański polityk komunistyczny, prezydent Afganistanu, z pochodzenia Pasztun.Hawana (hiszp. San Cristóbal de La Habana lub skrócone La Habana) − miasto nad Zatoką Meksykańską, stolica Kuby i największe miasto oraz port na wyspie i w całych Karaibach. Główny ośrodek przemysłowy kraju. Przemysł tytoniowy, petrochemiczny, włókienniczy, elektromaszynowy. Węzeł komunikacji lądowej, morskiej i lotniczej (międzynarodowe lotnisko im. José Martí). Uniwersytet od 1728 roku.

W walce z Aminem mógł liczyć na wsparcie czterech wybitnych oficerów: Aslama Watandżara, Mohammada Gulabzoja, Szerdżana Mazdorjara i Asadullaha Sarwariego. Ci ludzie dołączyli do L-DPA nie z powodów ideologicznych, lecz ze względu na wysokie ambicje polityczne. Rozwinął również ścisłą współpracę z radzieckim ambasadorem w Afganistanie, Aleksandrem Puzanowem, który był niechętny Aminowi. Po powstaniu w Heracie 17 marca 1979 roku, Biuro Polityczne partii i Rada Rewolucyjna wybrały Tarakiego na Dowódcę Rady Obrony Ojczyzny, a jego zastępcą został Amin. W tym samym czasie, Taraki opuścił posadę prezesa Rady Ministrów, a Amin został wybrany na jego następcę. Nowa pozycja Amina zaproponowała mu mało realny wpływ na sytuację w państwie, jednakże jako prezes Rady Ministrów, Amin miał prawo do wyboru każdego członka gabinetu, ale każdy z nich musiał być zatwierdzony przez głowę państwa, a więc Tarakiego. W rezultacie Taraki odsunął Amina od armii i osłabił jego bazę polityczną.

Socjalizm naukowy – materialistyczna teoria stworzona przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa głosząca, że socjalizm stanowi konieczne stadium rozwoju społecznego.Kreml (ros. Кремль) – gród warowny lub twierdza sytuowana w obrębie miast ruskich, budowana zwykle na wzniesieniu i obejmująca: siedzibę władcy, cerkwie oraz budynki o funkcjach urzędowych lub państwowych. W XVIII wieku, w związku z rozbudową miast, kremle straciły swoje obronne znaczenie, pełniąc jedynie funkcje reprezentacyjne.

Podczas wizyty na konferencji Ruchu Państw Niezaangażowanych, Taraki otrzymał raport wywiadu, wedle którego Amin planował jego aresztowanie lub zabicie. Raport ten, jak się później okazało, był błędny. Po zapoznaniu się z raportem Taraki nakazał wyeliminować Amina fizycznie. Amin dowiedział się o planowanym zamachu i schronił się w ambasadzie ZSRR.

Babrak Karmal (ur. 6 stycznia 1929 w Kamari, zm. 3 grudnia 1996 w Moskwie) – polityk afgański o poglądach proradzieckich, przywódca Afganistanu w latach 1979-1986. Długoletni agent wywiadu radzieckiego KGB. Wprowadził państwo świeckie oraz równouprawnienie kobiet.Ruch państw niezaangażowanych (ang. Non-Aligned Movement, NAM) – ruch, który skupia ponad 100 państw nie wiążących się z żadnym z istniejących bloków politycznych. Inicjatywa tego typu ruchu wynika z koncepcji Mahatmy Gandhiego.

Wkrótce sam Taraki został zamordowany na polecenie swojego zastępcy Hafizullaha Amina. Przywiązano go ręcznikiem do łóżka, a następnie uduszono poduszką. Konwulsje trwały piętnaście minut.

Jego dorobek pisarski to realistyczne powieści i opowiadania z życia wsi afgańskiej, m.in. Dy Bang Mosaferi (1958) i Zara (1962).

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Reddy, L.R. (2002). Inside Afghanistan: End of the Taliban Era?. APH Publishing. s. 79. ​ISBN 978-8176483193​.
  2. Misdaq, Nabi (2006). Afghanistan: Political Frailty and External Interference. Taylor & Francis. s. 107. ​ISBN 978-0415702058​.
  3. Misdaq, Nabi (2006). Afghanistan: Political Frailty and External Interference. Taylor & Francis. s. 107–108. ​ISBN 978-0415702058​.
  4. Misdaq, Nabi (2006). Afghanistan: Political Frailty and External Interference. Taylor & Francis. s. 108. ​ISBN 978-0415702058​.
  5. Misdaq, Nabi (2006). Afghanistan: Political Frailty and External Interference. Taylor & Francis. s. 103. ​ISBN 978-0415702058​.
  6. Misdaq, Nabi (2006). Afghanistan: Political Frailty and External Interference. Taylor & Francis. s. 101. ​ISBN 978-0415702058​.
  7. Dorronsoro, Gilles (2005). Revolution Unending: Afghanistan, 1979 to the Present. C. Hurst & Co. Publishers. s. 74. ​ISBN 978-0231136266​.
  8. Gladstone, Cary (2001). Afghanistan Revisited. Nova Publishers. s. 113. ​ISBN 978-1590334218​.
  9. Stéphane Courtois, Nicolas Werth, Jean-Louis Margolin: Czarna księga komunizmu. Zbrodnie, terror, prześladowania. Warszawa: Wydawnictwo Prószyński i S-ka, 1999, s. 663–667. ISBN 83-7180-326-5.
  10. Gladstone, Cary (2001). Afghanistan Revisited. Nova Publishers. s. 116. ​ISBN 978-1590334218​.
  11. Gladstone, Cary (2001). Afghanistan Revisited. Nova Publishers. s. 116–117. ​ISBN 978-1590334218​.
  12. Brecher, Michael; Wilkenfeld, Jonathan (1997). A Study of Crisis. University of Michigan Press. s. 356. ​ISBN 978-0-472-10806-0​.
  13. Gladstone, Cary (2001). Afghanistan Revisited. Nova Publishers. s. 117. ​ISBN 978-1590334218​.
  14. Misdaq, Nabi (2006). Afghanistan: Political Frailty and External Interference. Taylor & Francis. s. 319. ​ISBN 978-0415702058​.
  15. Amtstutz, J. Bruce (1994). Afghanistan: The First Five Years of Soviet Occupation. DIANE Publishing. s. 315. ​ISBN 978-0788111112​.
  16. Amtstutz, J. Bruce (1994). Afghanistan: The First Five Years of Soviet Occupation. Diane Publishing. s. 315. ​ISBN 978-0788111112​.
  17. Amtstutz, J. Bruce (1994). Afghanistan: The First Five Years of Soviet Occupation. Diane Publishing. s. 315–316. ​ISBN 978-0788111112​.
  18. Amtstutz, J. Bruce (1994). Afghanistan: The First Five Years of Soviet Occupation. Diane Publishing. s. 316. ​ISBN 978-0788111112​.
  19. [Ishiyama, John (marzec 2005). „The Sickle and the Minaret: Communist Successor Parties in Yemen and Afghanistan after the Cold War” 19 (1). Middle East Review of International Affairs.]
  20. Brown, Archie (2009). The Rise & Fall of Communism. London: Bodley Head. s. 356. ​ISBN 978-0-224-07879-5​.
  21. Amtstutz, J. Bruce (1994). Afghanistan: The First Five Years of Soviet Occupation. Diane Publishing. s. 317. ​ISBN 978-0788111112​.
  22. Rubinstein, Alvin (1990). Moscow’s Third World Strategy. Princeton University Press. s. 134. ​ISBN 978-0-691-02332-8​.
  23. Misdaq, Nabi (2006). Afghanistan: Political Frailty and External Interference. Taylor & Francis. s. 134. ​ISBN 978-0415702058​.
  24. Grigory, Paul (2008). Lenin’s Brain and Other Tales from the Secret Soviet Archives. Hoover Press. s. 121. ​ISBN 978-0817948122​.
  25. Misdaq, Nabi (2006). Afghanistan: Political Frailty and External Interference. Taylor & Francis. s. 124. ​ISBN 978-0415702058​.
  26. Angelo Rasanayagam, Afghanistan: A Modern History, wyd. New ed, London: I.B.Tauris, 2005, s. 86–88, ISBN 978-1850438571, OCLC 57061999.
  27. Misdaq, Nabi (2006). Afghanistan: Political Frailty and External Interference. Taylor & Francis. s. 122. ​ISBN 978-0415702058​.
  28. Misdaq, Nabi (2006). Afghanistan: Political Frailty and External Interference. Taylor & Francis. s. 119. ​ISBN 978-0415702058​.
  29. Misdaq, Nabi (2006). Afghanistan: Political Frailty and External Interference. Taylor & Francis. s. 122–123. ​ISBN 978-0415702058​.
  30. Misdaq, Nabi (2006). Afghanistan: Political Frailty and External Interference. Taylor & Francis. s. 123. ​ISBN 978-0415702058​.
  31. Misdaq, Nabi (2006). Afghanistan: Political Frailty and External Interference. Taylor & Francis. s. 124. ​ISBN 978-0415702058​.
  32. Michael Dobbs, Precz z Wielkim Bratem. Upadek Związku Radzieckiego, Poznań 1998, s. 29.
Maksim Gorki (Максим Горький, ur. 16 marca/28 marca 1868, zm. 18 czerwca 1936) – pisarz rosyjski, właściwie Aleksiej Maksimowicz Pieszkow (Алексей Максимович Пешков). Autor wielu dramatów (Na dnie), powieści (Matka) i opowiadań (Foma Gordiejew). Wybitna postać rosyjskiego modernizmu (tzw. srebrnego wieku).Ghilzai, zwani też Childżi lub Ghaldżi to jedno z dwóch największych (obok Durranich) plemion pasztuńskich. Żyją w okolicach miast Ghazni, Kandahar i Shuoni. Są nomadycznymi pasterzami kóz i owiec, mieszkają w charakterystycznych czarnych namiotach. Do tego plemienia należała większa część dowództwa Talibów i komendant Gulbuddin Hekmatjar - jeden z ważniejszych dowódców Afgańczyków podczas wojny ze Związkiem Radzieckim w latach 80. XX wieku.




Warto wiedzieć że... beta

Kandahar (paszto کندهار pers. قندهار Qandahâr) – miasto w południowym Afganistanie, stolica prowincji Kandahar, położone nad rzeką Helmand. Liczba mieszkańców miasta wynosi ok. 450 300 ludzi (dane z 2006 roku), podczas gdy całej prowincji 886 000. Kandahar jest trzecim co do wielkości miastem Afganistanu i głównym ośrodkiem handlowym – w szczególności dla produktów rolniczych. W mieście znajduje się także międzynarodowy port lotniczy. Rozbudowana sieć drogowa w połączeniu z dogodnym położeniem geograficznym ułatwia komunikację z innymi ważnymi miastami regionu: Kabulem i Ghazni na wschodzie, Heratem na zachodzie i miastem Kweta w Pakistanie. Obok Peszawaru, Kandahar jest głównym miastem plemienia Pasztunów. W Kandaharze urodził się prezydent Hamid Karzai.
Aleksiej Nikołajewicz Kosygin, ros. Алексей Николаевич Косыгин (ur. 21 lutego 1904 w Petersburgu, zm. 18 grudnia 1980 w Moskwie) – radziecki polityk i działacz komunistyczny.
Leonid Iljicz Breżniew (ros. Леонид Ильич Брежнев; ur. 19 grudnia 1906/1 stycznia 1907 w Kamienskiem (ob. Dnieprodzierżyńsk), zm. 10 listopada 1982 w Moskwie) – działacz Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego i polityk ZSRR.
Jugosławia – nazwa państwa narodów południowosłowiańskich (słowo jug w większości języków owych narodów oznacza "południe"), używana do 1918 r. jako koncepcja polityczna, od 1918 dla Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców, następnie od 1929 r. już oficjalne dla Królestwa Jugosławii, od 1943 r. Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, a po jej rozpadzie (w latach 1991-1992) dla Federalnej Republiki Jugosławii będącej federacją Serbii i Czarnogóry – do 2003.
Mohammad Zaher Szah (ur. 16 października 1914 r. w Kabulu, zm. 23 lipca 2007 r. w Kabulu) – król Afganistanu w latach 1933–1973 z dynastii Barakzai.
Polityk – osoba działająca w sferze polityki, którą w klasycznym rozumieniu pojmujemy jako sztukę zdobywania władzy i rządzenia państwem, przy czym celem jest tu dobro wspólne, a przyporządkowanie działania temu celowi ostateczne. Polityk dąży więc do udziału we władzy lub do wywierania wpływu na podział władzy.
Hafizullah Amin (ur. 1 sierpnia 1929 w Paghman w prowincji kabulskiej, zm. 27 grudnia 1979 w Kabulu) – polityk afgański, współtwórca i przez krótki czas (1979) przywódca wspieranego przez ZSRR afgańskiego reżimu komunistycznego.

Reklama