Notariusz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Notariusz wg nieznanego malarza niemieckiego (1830)

Notariusz (etym. łac. notarius, pisarz, stenograf, dawniej w Polsce rejent) – osoba upoważniona przez władzę państwową do stwierdzania pewnych faktów, mających znaczenie prawne (np. własnoręczności podpisów, zgodności odpisów, daty czynności itp.) oraz współdziałania przy sporządzaniu pewnych aktów prawnych (np. umowy sprzedaży, darowizny, aktu poświadczenia dziedziczenia itp.).

Sąd Kameralny Rzeszy (niem. Reichskammergericht, łac. Camerae Imperialis Judici) – najwyższa instancja sądownictwa I Rzeszy w epoce nowożytnej. Został ustanowiony przez cesarza Maksymiliana I Habsburga i Sejm Rzeszy obradujący w Wormacji w 1495 roku. Zbierał się w Spirze, a od końca XVII wieku w Wetzlarze.Sąd apelacyjny – (skr. "SA") organ wymiaru sprawiedliwości powołany do rozstrzygania w II instancji spraw z zakresu:

Rozwój europejskiego notariatu publicznego[ | edytuj kod]

Starożytność[ | edytuj kod]

Wprawdzie notariusz wywodzi się z łacińskiego (rzymskiego) notarius, ale wskazuje się, że kształtowanie się instytucji notariatu następowało już na obszarach starożytnej Grecji, Mezopotamii oraz Egiptu. O ile w rzymskiej kulturze prawnej decydujące znaczenie miało ustne oświadczenie woli (stypulacja), a rzymski notarius był tylko urzędnikiem – pisarzem zapisującym ze słuchu lub pod dyktando ustne wystąpienia innych osób, to kultura hellenistyczna oparta była głównie na aktach pisemnych, gdyż forma pisemna stanowiła tam konstytutywny element aktu prawnego. Po podbojach Aleksandra Macedońskiego notariat stał się już powszechny i należał do codziennej praktyki zarówno w miastach, jak i w wiejskich okręgach administracyjnych. W Egipcie od III wieku p.n.e. znany był grecki urzędowy notariusz nazywany agoranomos, którego uznaje się za antycznego protoplastę współczesnego notariusza. Agoranomos pełnił zadania kontrolno-policyjne w zakresie nadzoru nad rynkiem, m.in. sporządzał protokoły z dokonanych aktów sprzedaży nieruchomości oraz niewolników, a z czasem również innych czynności prawnych. Agoranomos był zawodowym urzędnikiem, pracującym samodzielnie bądź w kilka osób, tworzących przynajmniej w większych miastach całe biura notarialne. Sporządzał niezbędne dokumenty w zakresie obrotu prywatnoprawnego, a także testamenty. Prowadził księgi gruntowe, wydawał z nich wypisy, spisywał oświadczenia i pokwitowania. Agoranomos prowadził ponadto archiwum dokumentów oraz ich rejestr, zapewniał wgląd do nich, sporządzał odpisy i wyciągi. Za dokonane czynności pobierał stosowne opłaty.

Uniwersytety we Włoszech - szkoły wyższe należące do pierwszych tego typu instytucji w Zachodniej Europie. Włochy są krajem gdzie kształtowały się średniowieczne uniwersytety, które były przykładem funkcjonowania dla innych powstających europejskich uczelni.Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkuli zachodniej oraz w większej części na półkuli południowej, a w mniejszej – na półkuli północnej. Niekiedy uważana jest również za subkontynent Ameryki.

Wpływy hellenistyczne i wzrost biurokracji w późnym cesarstwie rzymskim wymusiły wzrost znaczenia dokumentu oraz rozwój praktyki notarialnej. Coraz częściej akty prawne sporządzano na piśmie, a za Justyniana zanikły werbalne akty dawnego prawa. Pociągnęło to za sobą pojawienie się w Rzymie zawodowych notariuszy, nazywanych tabelliones, których nazwa pochodzi od tabella – tabliczka (drewniana, pokryta woskiem), którą powszechnie wykorzystywano jako materiał do zapisywania. Tabelliones redagowali dokumenty i pisma procesowe, prośby do cesarzy i wyższych urzędników państwowych oraz innego rodzaju pisma. W okresie dominatu notariusze byli wykorzystywani w aparacie cesarskim do przygotowywania pism i dokumentów, często poufnych, stali się z czasem urzędnikami tajnej kancelarii cesarskiej. Prowadzili ponadto korespondencję cesarza i redagowali jego zarządzenia. Pełnili też odpowiedzialne zadania dyplomatyczne oraz w służbie bezpieczeństwa, której byli często wysokiej rangi oficerami.

Weksel (z nm. Wechsel ‘zmiana’) – rodzaj papieru wartościowego imiennego lub na zlecenie, w którym wystawca weksla (trasant) zobowiązuje się bezwarunkowo, że inna osoba (trasat) dokona na rzecz odbiorcy weksla (remitenta) zapłaty określonej sumy pieniężnej (weksel trasowany) albo sam przyrzeka, że zapłaci sumę wekslową odbiorcy weksla (weksel własny, sola weksel). Przy wekslu własnym wystawca jest głównym dłużnikiem odbiorcy weksla – odwrotnie niż przy wekslu trasowanym, gdzie dłużnikiem głównym jest trasat, który przyjął weksel (jako akceptant), a dłużnikiem ubocznym wystawca, który odpowiada w razie niewypłacalności dłużnika głównego.Dokument urzędowy – termin prawniczy służący do określenia środka dowodowego w postaci dokumentu pochodzącego od powołanego do jego sporządzenia organu państwowego, organizacji, jednostki organizacyjnej lub podmiotu (w zakresie poruczonych im z mocy prawa lub porozumienia spraw rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej, czy też wydawania zaświadczeń).

Średniowiecze[ | edytuj kod]

Po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego rzymski tabellionat utrzymał się w bizantyjskiej części Italii. Longobardowie powołali natomiast pisarzy, zwanych urzędowo scribae publici lub notarii, a sporządzanym przez nich dokumentom przyznali pierwszeństwo wśród dowodów. Notariusz stał się osobą zaufaną, za którą stał auctoritas władzy państwowej. To samo dotyczyło sporządzanego przez niego dokumentu, który uzyskał wiarę publiczną. W państwie Longobardów stopniowo wprowadzano też przymus notarialny, to jest obowiązek sporządzania ważniejszych pism i wyciągów przez notariuszy. Z tego powodu to właśnie w państwie Longobardów odnajduje się początki ukształtowania notariatu publicznego. Po podboju Italii w 774 roku przez Karola Wielkiego tradycje królestwa Longobardów utrzymały się w Państwie Franków. W 781 roku Karol Wielki nakazał prowadzenie protokołów sądowych przez notariuszy, a w roku 805 zarządził, aby każdy biskup, opat i graf miał swojego notariusza. Za czasów Ludwika i Lotara, następców Karola Wielkiego, przepisy nakazywały sporządzanie testamentów i aktów sprzedaży u notariuszy publicznych oraz określały kryteria ustalania autentyczności sporządzanych przez nich dokumentów.

Dokument – w uogólnionej definicji rzeczowe świadectwo jakiegoś zjawiska sporządzone w formie właściwej dla danego czasu i miejsca.Prawomocność – stan prawny odnoszący się do rozstrzygnięć organów administracyjnych (takich jak: decyzja administracyjna czy postanowienie) oraz do orzeczeń sądowych (wyrok, postanowienie, nakaz zapłaty), mający miejsce wówczas, gdy orzeczenie sądowe lub rozstrzygnięcie organu administracji nie może być zmienione czy uchylone poprzez wniesienie środka odwoławczego lub zaskarżenia.

W kolejnych wiekach rozwój notariatu nastąpił w północnych miastach włoskich. Wzrosło też znaczenie uniwersytetów włoskich, na których wykładano nauki prawnicze. Na wyższej uczelni w Bolonii istnieli w dwunastym wieku profesorowie artis notariae – sztuki spisywania dokumentów. Główną rolę w rozwoju publicznego notariatu i autentycznego dokumentu przypisuje się postępowi studiów nad prawem rzymskim. Pełne uformowanie się instytucji notariatu publicznego nastąpiło w 2 poł. XII wieku. Powagę dokumentu notarialnego jako dokumentu publicznego wzmacniała w tym okresie działalność wykształconych jurystów, a także Kościół i prawo kanoniczne. W XIII wieku forma czynności prawnych oraz akt notarialny były na tyle rozwinięte, iż okres ten bywa nazywany złotym wiekiem dokumentu notarialnego. W XII-XIII w. notariat publiczny pojawia się w innych państwach leżących na północ od Alp, w tym we Francji i Hiszpanii. Pod koniec XIII w. rozwinął się w Niemczech, Anglii i krajach skandynawskich.

Biurokracja (od słów fr. bureau – urząd i gr. kratos – władza) – scentralizowany system organizacyjny, w którym władza powiązana jest z urzędem, lub ogół ludzi zajmujących się administrowaniem. Pojęcie to oznacza oderwanie władzy od obywateli, czy wręcz urzędników podejmujących szkodliwe decyzje dla społeczeństwa.Prawo kanoniczne – w Kościołach chrześcijańskich różnych tradycji system norm prawnych określających funkcjonowanie poszczególnych Kościołów, prawa i obowiązki poszczególnych członków (duchownych i świeckich), sposób zarządzania Kościołem, jego strukturę, przestępstwa i kary za nie oraz elementarne przepisy liturgiczne.

W średniowiecznej Europie instytucja notariatu przybierała różnorodne postacie. Mógł to być notariat publiczny typu śródziemnomorskiego, a więc niezależna od sądownictwa instytucja, przeznaczona do nadawania charakteru publicznego dokumentom w sprawach prywatnoprawnych, bądź też instytucja w pełni państwowa (np. w Niemczech), a nawet stanowić jedynie pomocniczy element biurokracji kościelnej (np. w Polsce). Dla rozwoju notariatu w Europie istotne znaczenie miało rozpowszechnienie się w tym okresie notariatu kościelnego. Kościół, wzorując się na prawie rzymskim, od początku posługiwał się swoimi notariuszami, którzy wykorzystywani byli do różnych zadań wewnętrznych i zagranicznych. Działali jako pisarze kościelni, kronikarze, sekretarze i spisywacze umów, a ponadto odgrywali dużą rolę na soborach powszechnych i synodach partykularnych. Wskazuje się, że pierwsi notariusze, jacy wyszli z Italii do pozostałych krajów europejskich, byli zwykle osobami duchownymi, a notariat kościelny wpłynął istotnie na rozwój notariatu europejskiego, także poza Kościołem. Kościół dążył do wprowadzenia notariatu kościelnego do stosunków świeckich i cel ten osiągnął w wielu państwach europejskich. Od ósmego wieku zaczyna się jednak sekularyzacja notariatu, który z biegiem czasu stał się we Włoszech, Hiszpanii i Francji instytucją świecką i ogólnopaństwową.

Kuratela – instytucja zbliżona do opieki. Jest to ustanawiana sądownie forma ochrony osób bądź praw majątkowych osób, które nie mogą same prowadzić swoich spraw (dziecka poczętego, małoletniego, osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie lub częściowo, osoby niepełnosprawnej lub osoby nieobecnej). Kuratelę sprawuje kurator ustanowiony przez sąd.Małżonkowie – osoby, które zawarły małżeństwo: mąż (mężczyzna) lub żona (kobieta). W legislacjach wszystkich państw małżonków mogą stanowić jeden mężczyzna i jedna kobieta (małżonkowie monogamiczni). W niektórych państwach zalegalizowano małżeństwo osób tej samej płci (małżeństwo jednopłciowe, małżeństwo homoseksualne). W niektórych krajach legalne są również małżeństwa poligamiczne i wówczas małżonków stanowią: jeden mąż z wieloma żonami (wielożeństwo, poligynia) lub rzadziej jedna żona z wieloma mężami (wielomęstwo, poliandria).

Notariat od początku swojego istnienia stanowił bardzo ważną instytucję z punktu widzenia państwa i jego władzy. Notariusze posiadali legitymację do dokonywania wielu czynności istotnych gospodarczo dla rozwoju handlu i gospodarki poszczególnych regionów geograficznych i państw. Wynikały stąd wielowiekowe spory pomiędzy papiestwem i cesarstwem dotyczące możliwości i sposobu mianowania notariuszy. W XVI wieku prawo mianowania notariuszy uzyskały również uniwersytety.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Poza Italią najwyższy stopień rozwoju osiągnął notariat niemiecki, zarówno papieski, jak i cesarski. Jednak rozbicie feudalne Niemiec pociągnęło za sobą decentralizację kompetencji do mianowania notariuszy, a to z kolei przyczyniło się do obniżenia poziomu zawodowego notariuszy. Urząd ten można było kupić bez wykształcenia i praktyki. Reakcją na kryzys notariatu niemieckiego w XIV i XV wieku była reforma zapoczątkowana uchwałą Reichstagu w 1512 roku. Ustalono kwalifikacje, którymi winien legitymować się kandydat na notariusza oraz wprowadzono obowiązek opiniowania przez powstały w 1495 roku Sąd Kameralny Rzeszy. Notariat niemiecki ukształtowany w XVI wieku utrzymał się do okresu wojen napoleońskich, gdy Niemcy znalazły się pod hegemonią francuską, co przyniosło rewolucyjne zmiany również w prawie.

Pismo procesowe – dokument obejmujący wnioski i oświadczenia stron postępowania składane poza rozprawą w postępowaniu cywilnym.Pieczęć urzędowa – metalowa, tłoczona pieczęć okrągła zawierająca pośrodku wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej, a w otoku napis odpowiadający nazwie podmiotu uprawnionego do używania urzędowej pieczęci. Urzędową pieczęcią gminy, powiatu, samorządu województwa lub związku jednostek samorządu terytorialnego może być również pieczęć zawierająca pośrodku, zamiast wizerunku orła ustalonego dla godła Rzeczypospolitej Polskiej, odpowiednio herb gminy, powiatu lub województwa. Odcisk pieczęci z herbem nie może być umieszczany na dokumentach urzędowych w sprawach z zakresu administracji rządowej.

Nowożytność i historia najnowsza[ | edytuj kod]

Kolejne wieki nie przyniosły reformy notariatu. Notariusz pozostawał osobą zaufania publicznego, spisującą dokumenty, którym przyznawano pełną moc dowodową, a nawet dopuszczano na ich podstawie natychmiastową egzekucję albo tylko uproszczone postępowanie. Notariuszy uważano w tym czasie za pisarzy pozostających pod ścisłą kontrolą sądu, od których nie wymagano nawet wyższego wykształcenia prawniczego (np. w Austrii).

Skandynawia – region północnej Europy, obejmujący kraje: Szwecję, Norwegię oraz Danię. Obejmuje część z krajów nordyckich.Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu. Kościół katolicki jest jednym z trzech głównych nurtów chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.

Istotną zmianę instytucji notariatu przyniosło francuskie ustawodawstwo rewolucyjne i napoleońskie z lat 1791–1803. Ustawa z dnia 16 marca 1803 roku wprowadziła mianowanie notariuszy przez zwierzchnika państwa oraz wymaganie, aby osoba, która ma zostać notariuszem, wykazała się aplikacją notarialną, co stanowiło znaczny postęp. Przyznano notariuszom wyłączne prawo sporządzania aktów, wprowadzono izby notarialne wykonujące nadzór nad notariuszami, tym samym nadano notariuszom samorząd zawodowy. Zgodnie z art. 1 ustawy z 16 marca 1803 roku notariusze byli urzędnikami publicznymi, ustanowionymi do przyjmowania aktów i kontraktów, którym strony chciały lub musiały nadać taką cechę jak aktom publicznym. Z kolei ustawą z dnia 20 maja 1876 roku postanowiono, że notariusz musi posiadać wyższe wykształcenie prawnicze i złożyć egzamin notarialny. Ustawa francuska była wzorem dla innych krajów, m.in. Austrii. Oparto na niej również organizację notariatu w Księstwie Warszawskiem, w którym ta postać notariatu została wprowadzona w roku 1808 i utrzymała się do 1876 roku.

Pośrednictwo – umowa, często odpłatna, w której jedna strona zobowiązuje się wobec drugiej doprowadzić do sposobności zawarcia umowy lub pośredniczyć przy zawarciu takiej umowy. Obecnie najpopularniejszą formą pośrednictwa są agencje zatrudnienia, pośrednictwa finansowego oraz agencje pośrednictwa w obrocie nieruchomościami.Księstwo Warszawskie (fr. Duché de Varsovie, niem. Herzogtum Warschau) – istniejące w latach 1807–1815, formalnie niepodległe, jednak w rzeczywistości podporządkowane napoleońskiej Francji państwo, było namiastką państwa polskiego. Władcą suwerennym Księstwa był król Królestwa Saksonii, które wchodziło w skład Związku Reńskiego, będącego protektoratem pierwszego Cesarstwa Francuskiego.

Przywołane akty XIX-wiecznego ustawodawstwa francuskiego wyznaczyły cechy tzw. notariatu łacińskiego, który w bardzo zbliżonej postaci funkcjonuje do dnia dzisiejszego w większości państw kontynentalnej Europy, jak również Ameryki Środkowej i Południowej. Cechami notariatu łacińskiego są:

  • ograniczona liczba notariuszy działających w urzędowo określonych okręgach, wyznaczonych zgodnie ze społecznym zapotrzebowaniem;
  • rozdział jurysdykcji „dobrowolnej” (jurisdiction volontaire) sprawowanej przez notariuszy oraz jurysdykcji spornej sprawowanej przez sądy;
  • przymus notarialny dla czynności określonej kategorii, wymagających udziału czynnika publicznego;
  • specjalny ciężar dowodowy dokumentów sporządzanych przez notariuszy posiadających status dokumentów urzędowych;
  • bezpośrednia wykonalność dokumentów notarialnych, bez potrzeby odwoływania się w tym zakresie do sądów;
  • odpowiedzialność notariuszy za błędne stosowanie prawa i udzielanie błędnych porad prawnych;
  • autonomia zawodowa środowiska notarialnego urzeczywistniania za pośrednictwem samorządu notarialnego;
  • prawnie określone stawki taksy notarialnej;
  • zakaz łączenia stanowiska notariusza z innymi funkcjami lub zawodami;
  • zakaz dokonywania czynności notarialnych w przypadku konfliktu interesów, np. w sytuacji pozostawania w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w odniesieniu do stron czynności.
  • Instytucja notariatu w jego łacińskiej postaci nie istnieje w Stanach Zjednoczonych. W prawie amerykańskim rola notary public jest marginalna, a osób pełniących tę funkcję, poza warstwą semantyczną, niemal nic nie łączy z notariuszami działającymi w ramach modelu łacińskiego. Sporządzane przez public notaries dokumenty nie mają mocy urzędowej, a ich kompetencje ograniczają się przede wszystkim do odbierania przysięg lub przyrzeczeń, poświadczania swoim podpisem i pieczęcią tożsamości osób podpisujących dokumenty i poświadczenia ich kopii za zgodność z oryginałem. Notariusze w USA nie muszą posiadać wykształcenia prawniczego, nie świadczą więc pomocy prawnej zastrzeżonej dla prawników.

    Powinowactwo – stosunek prawno rodzinny łączący jednego małżonka z krewnymi drugiego. Jest wyłącznie więzią prawną, w odróżnieniu od pokrewieństwa, które jest więzią biologiczno-prawną.Państwo frankijskie (łac. Regnum Francorum) – początkowo plemienne państwo Franków, następnie jedno z najsilniejszych państw we wczesnośredniowiecznej Europie. W 800 roku na jego bazie utworzone zostało odnowione Cesarstwo Karola I Wielkiego.

    W 1948 roku w Buenos Aires powstała Międzynarodowa Unia Notariatu Łacińskiego, skupiająca obecnie ponad 80 państw i terytoriów. Polska wstąpiła do Unii w 1992 roku.

    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Forma czynności prawnej – sposób, w jaki czynność prawna zostaje wyrażona na zewnątrz. Przykładowo umowę można zawrzeć w formie ustnej lub w formie pisemnej. Umowę w formie pisemnej można z kolei sporządzić np. w postaci własnoręcznie podpisanego dokumentu czy aktu notarialnego.
    Sobór powszechny, sobór ekumeniczny – w Kościołach chrześcijańskich – spotkanie biskupów całego Kościoła w celu ustanowienia praw kościelnych (kanonów soborowych) i uregulowania spraw doktryny wiary i moralności. Początkowo sobory były zwoływane przez cesarzy rzymskich. Ich postanowienia musiały być jednak zaakceptowane przez biskupa Rzymu. Sobory zwoływane jedynie w obrębie Kościoła rzymskokatolickiego nie są uznawane przez pozostałych chrześcijan (w tym prawosławnych i protestantów).
    Aplikacja notarialna – forma szkolenia osób przygotowujących się do wykonywania zawodu notariusza. Polega na zaznajomieniu się osoby po studiach prawniczych z całokształtem pracy notariusza. Aplikacja notarialna trwa 30 miesięcy i jest niezbędna przy rozpoczęciu pracy w zawodzie notariusza, poza przypadkami wymienionymi w ustawie.
    Gospodarka – całokształt działalności gospodarczej prowadzonej w danym regionie (gospodarka regionalna), kraju (gospodarka narodowa) lub na całym świecie (gospodarka światowa). Działalność ta polega na wytwarzaniu dóbr i świadczeniu usług zgodnie z potrzebami ludności. Najprostszy podział gospodarki wyróżnia trzy sektory: usługi, przemysł, rolnictwo.
    Hipoteka morska – zastaw na statku wpisanym do rejestru okrętowego. Do jej powstania konieczny jest wpis do rejestru okrętowego. Oprócz statku hipoteka morska obciąża również jego przynależności i niektóre wierzytelności powstałe po ustanowieniu hipoteki.
    Postępowanie uproszczone jest jednym z postępowań odrębnych, uregulowanych Kodeksem postępowania cywilnego. Przepisy dotyczące tegoż postępowania wprowadzono do KPC mocą ustawy z 2000.
    Nauki prawne – zbiór nauk społecznych zawierających elementy nauk humanistycznych i nauk ścisłych, zajmujących się prawem.

    Reklama