Niemiecka Afryka Wschodnia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Niemiecka Afryka Wschodnia (niem.: Deutsch-Ostafrika) – niemiecka kolonia w środkowo-wschodniej Afryce obejmująca Tanganikę, Rwandę i Burundi. Większość tego obszaru należy do Tanzanii. Kolonia zajmowała obszar ok. 994 tys. km².

Burundi (buˈɾundi), oficjalnie Republika Burundi (rundi Republika y’Uburundi; fr. République du Burundi) – państwo śródlądowe położone w Afryce Wschodniej. Graniczy z Rwandą od północy, Tanzanią od wschodu i południa, oraz z Demokratyczną Republiką Kongo od zachodu. Tona rejestrowa (RT – Register Tonne) – niemetryczna jednostka objętości używana do określania pojemności rejestrowej brutto (BRT / GRT) i netto (NRT) statków handlowych.

Początki kolonii wiążą się z osobą Carla Petersa, który był założycielem Niemieckiej Spółki Wschodnioafrykańskiej. Peters podpisał kilka traktatów z lokalnymi wodzami plemiennymi na obszarze Zanzibaru. 3 marca 1885 r. Niemcy ogłosiły, że Peters miał pełnomocnictwa rządowe, a nie prywatne. Krok taki był podyktowany chęcią utworzenia protektoratu w tym rejonie. We wschodniej Afryce zaroiło się od niemieckich specjalistów, którzy dotarli na południu do rzeki Rufidżi, a na północy do Witu.

Hrabia Gustav Adolf von Götzen (ur. 12 maja 1866 na zamku Scharfeneck w hrabstwie kłodzkim, zm. 1 grudnia 1910 roku w Hamburgu) – niemiecki badacz Afryki Wschodniej i gubernator Niemieckiej Afryki Wschodniej.Kolonia (z łac. colonia „osada rolnicza”) – posiadłość państwa, nazywanego krajem macierzystym bądź metropolią, znajdująca się poza jego granicami i podlegająca bezpośredniej zależności politycznej i gospodarczej. Pierwsze kolonie zakładano już w starożytności w rejonie morza Śródziemnego, w okresie tak zwanej wielkiej kolonizacji greckiej. Najwięcej kolonii powstało w efekcie wielkich odkryć geograficznych. Do XIX wieku obie Ameryki, Azja, Afryka i Australia zostały spenetrowane przez europejskich osadników. Polityka promująca zajmowanie terytoriów zamorskich przez państwa wysoko rozwinięte określona została mianem kolonializmu.

Gdy sułtan Zanzibaru wystosował oficjalny protest przeciwko tym działaniom, Otto von Bismarck polecił wysłać do wybrzeży Afryki Wschodniej 5 okrętów wojennych, które ostrzelały pałac sułtański. W rezultacie tej akcji Brytyjczycy zgodzili się na podział stref wpływów, a sułtan ustąpił.

Ekspansja kolonialna Niemiec na przełomie XIX i XX wieku – polityka Cesarstwa Niemieckiego na przełomie XIX i XX wieku, polegająca na utrzymywaniu w zależności politycznej i ekonomicznej krajów słabo rozwiniętych, wykorzystywaniu ich zasobów ludzkich i surowcowych.Mozambik (port. Moçambique, Republika Mozambiku República de Moçambique) – państwo położone w południowo-wschodniej Afryce. Graniczy z RPA, Suazi, Tanzanią, Malawi, Zimbabwe i Zambią.

Niemcy opanowali: Bagamoyo, Dar es Salaam i Kilwę. Tzw. powstanie Abushiri, które zaczęło się w 1888, zostało stłumione z brytyjską pomocą w następnym roku. W 1890 porozumienie brytyjsko-niemieckie doprowadziło do przyznania Niemcom Helgolandu (w zamian za zrezygnowanie z Zanzibaru) oraz do ścisłego określenia granic posiadłości niemieckich we wschodniej Afryce (przy czym błędnie wytyczone granice istniały do 1910).

Jan Christiaan Smuts (ur. 24 maja 1870, zm. 11 września 1950) – południowoafrykański polityk, filozof i wojskowy. Premier Związku Południowej Afryki w latach 1919-1924 oraz 1939-1948. W czasie I i II wojny światowej służył w armii brytyjskiej w stopniu marszałka polnego. Jako jedyny uczestniczył w podpisaniu obydwu traktatów kończących I i II wojnę światową.SMS Königsberg – krążownik lekki (lub mały krążownik, niem. Kleiner Kreuzer) niemieckiej Kaiserliche Marine. Nosił nazwę stolicy Prus Wschodnich. Stępkę położono w styczniu, kadłub zwodowano w grudniu 1905, a prace wykończeniowe zakończono w czerwcu 1906 roku. Okręt był wiodącą jednostką typu Königsberg (należały do niego krążowniki SMS „Stettin”, „Stuttgart” i „Nürnberg”. Ich następcami miały być krążowniki typu Dresden). „Königsberg” miał 3814 ton pełnej wyporności bojowej, był uzbrojony w dziesięć dział kalibru 105 mm i rozwijał prędkość 24,1 węzła.

Od początku istnienia, sytuacja w nowej posiadłości cesarstwa była niestabilna. Pierwsze antyniemieckie powstanie tubylców wybuchło niecałe 3 lata po ogłoszeniu kolonii. Mocno napiętą sytuację pogarszała stosowana z polecenia Berlina polityka eksploatowania tego rejonu, której celem było wyciśnięcie z tej ziemi wszystkiego, co tylko się da, byle osiągnąć zysk. Tubylców zmuszano do opuszczania swoich pierwotnych terenów łowieckich, uciskano wysokimi podatkami oraz pracą przymusową w kopalniach, na plantacjach i przy budowie kolei. Pomiędzy 1891 a 1894 ludy Hehe, prowadzone przez wodza Mkwawę, stawiały opór niemieckiej ekspansji, ale zostały pokonane dzięki pomocy innych plemion, które sprzyjały najeźdźcom (Mkwawa po krótkim okresie wojny partyzanckiej został osaczony i w 1898 popełnił samobójstwo).

Carl Peters (ur. 27 września 1856 w Neuhaus nad Łabą, zm. 10 września 1918 w Bad Harzburg) – niemiecki polityk, publicysta, podróżnik i kolonialista. Założyciel Niemieckiej Afryki Wschodniej. 28 marca 1884 założył Niemiecką Spółkę Wschodnioafrykańską. Dar es Salaam (z arab. "Domostwo Pokoju") – stolica administracyjna Tanzanii (siedziba rządu); położona we wschodniej części tego kraju nad Oceanem Indyjskim, największe miasto portowe, ośrodek administracyjny regionu Pwani. W 2010 r. zamieszkiwało je około 3,2 mln mieszkańców.

Niemcy w nowej kolonii byli nieliczni i musieli polegać na pomocy lokalnych wodzów, którzy pomagali im utrzymywać porządek, pobierać podatki i zakładać plantacje bawełny, kawy i sezamu.

W 1905 miało miejsce tzw. powstanie Mai, które zostało stłumione przez hrabiego Gustava Adolfa von Götzena. Niedługo potem wybuchła afera związana z korupcją i brutalnością władz kolonii. Dlatego też w 1907 do kolonii z polecenia kanclerza Rzeszy Bernharda von Bülowa przybył Bernhard Dernburg, który otrzymał zadanie zreformowania administracji kolonialnej. Nowy zarządca okazał się właściwą osobą na właściwym miejscu, gdyż Niemiecka Afryka Wschodnia stała się wzorcowym terytorium zamorskim, przynoszącym dochody, a ponadto przychylne nastawienie do wodzów lokalnych sprawiło, iż stali się oni lojalni wobec Niemców, co miało mieć duże znaczenie podczas zbliżającej się wojny.

Krążownik – klasa dużych, silnie uzbrojonych okrętów nawodnych, wyróżniana od II połowy XIX wieku do chwili obecnej. W miarę rozwoju techniki klasa krążowników ewoluowała i dzieliła się na liczne podklasy, różniące się od siebie charakterystykami, w tym wielkością. Najbardziej ogólnym podziałem, wiążącym się ze zmianą rodzaju uzbrojenia i zadań krążowników, jest podział na krążowniki klasyczne (artyleryjskie), dziś już nie występujące i współczesne krążowniki rakietowe.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

W czasie I wojny światowej ogromną rolę odegrał dowódca niemieckich wojsk kolonialnych na tym obszarze gen. Paul von Lettow-Vorbeck. Młody i błyskotliwy dowódca z siłami liczącymi 3 tys. Europejczyków i 11 tys. tubylców (tzw. askarysi) potrafił związać siły przeciwnika liczące 300 tys. ludzi, a dowodzone przez byłego dowódcę z czasów II wojny burskiej Jana Smutsa. Największym zwycięstwem wojsk cesarskich była bitwa pod Tangą (3–5 listopada 1914), gdzie 8-krotnie liczniejsi Brytyjczycy zostali pokonani.

WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.Zanzibar – autonomiczna część Tanzanii (podmiot federacji). Zajmuje powierzchnię 2643 km². Istnieją tu liczne plantacje goździkowca i palmy kokosowej. Stolicą autonomii, a zarazem jej największym portem jest Zanzibar. W skład autonomii wchodzi archipelag Zanzibaru na Oceanie Indyjskim, w którego skład wchodzą 2 większe wyspy, Zanzibar i Pemba oraz kilka mniejszych. Od stałego lądu Zanzibar oddzielony jest Kanałem Zanzibarskim.

Taktyka Lettowa-Vorbecka, polegająca na łączeniu wojny partyzanckiej z dalekimi rajdami na terytorium przeciwnika, okazała się skuteczna i kosztowała Brytyjczyków prawie 60 tys. ludzi. Jednak problemy z zaopatrzeniem i nieliczna armia zmusiły Vorbecka do ciągłego wycofywania się. Ostatecznie zostały przy nim skromne siły, z którymi walczył jeszcze kilka tygodni po zakończeniu wojny na terytorium Mozambiku.

Helgoland (płnfryz. Deät Lun) – wyspa oraz gmina uzdrowiskowa na Morzu Północnym, należąca do Niemiec, do kraju związkowego Szlezwik-Holsztyn, powiatu Pinneberg. Jako jedno z terytoriów państw członkowskich Europejskiej Unii Celnej pozostaje poza obszarem jej stosowania.Schutztruppe – niemieckie oddziały kolonialne stacjonujące wyłącznie w koloniach afrykańskich między 1891 a 1918 rokiem.

Bohaterski dowódca zyskał sławę w rodzinnych Niemczech. Należy nadmienić, iż ani jeden z jego askarysów nie zdezerterował podczas długiej kampanii, co świadczy o jego znakomitych umiejętnościach dowódczych, dzięki którym potrafił sobie zaskarbić ich lojalność. Po zakończeniu wojny zostali oni nagrodzeni pensjami Republiki Weimarskiej.

Rovuma (Ruvuma) – rzeka w Afryce, stanowi rzekę graniczną między Mozambikiem a Tanzanią. Jej długość wynosi 800 km, a powierzchnia dorzecza - 150 tys. km². Uchodzi do Oceanu Indyjskiego. Główny dopływ to Lugenda.Askarysi (arab. عسكري = askari) – tubylczy żołnierze afrykańskich sił kolonialnych w XIX i XX wieku. Także wzorowane na nich niektóre niemieckie jednostki w Europie złożone z żołnierzy obcego pochodzenia.

W walkach w Afryce Wschodniej zasłynął także niemiecki krążownik SMS Königsberg, który stanowił część (wraz ze starą kanonierką SMS Geier i statkiem pomiarowym SMS Möwe) cesarskiej floty w tym rejonie. W trakcie dwóch wypadów korsarskich zatopił krążownik HMS Pegasus, zatopił statek handlowy City of Winchester (6600 BRT) oraz ostrzelał brytyjski port w Zanzibarze oraz francuskie radiostacje na Madagaskarze. Z powodu braku paliwa został unieruchomiony i ostatecznie zatopiony w delcie Rufidżi w 1915 przez monitory HMS Severn i HMS Mersey. Załogę i działa wcielono do armii von Lettov-Vorbecka.

Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie. Druga wojna burska – wojna toczona pomiędzy burskimi republikami Transwalu i Oranii a Imperium brytyjskim w latach 1899-1902. Po początkowych sukcesach strony burskiej, szala zwycięstwa przechyliła się na stronę brytyjską. Walki typu partyzanckiego trwały jednak jeszcze przez dwa lata. Na tak długi opór miało wpływ szczególnie to, że Burowie otrzymywali wsparcie w uzbrojeniu z pobliskiej niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej. Liczyli zresztą też na obiecaną interwencję Cesarstwa Niemieckiego. W czasie wojny Burowie organizowali samodzielne oddziały komandosów stawiające skuteczny opór. W celu stłumienia wojny partyzanckiej Brytyjczycy zorganizowali obozy koncentracyjne, w których internowali ludność cywilną z objętych walkami obszarów. Tworzyli także całe systemy blokhauzów mających powstrzymać przemieszczanie się partyzantów. Takie prowadzenie działań przez stronę brytyjską spotkało się z negatywnym odzewem prasy europejskiej i amerykańskiej. Ostateczne zwycięstwo odnieśli Brytyjczycy a republiki inkorporowano do korony jako dwie kolonie. Był to największy konflikt w którym udział brali Brytyjczycy od zakończenia wojen napoleońskich aż do I wojny światowej. W 1910 razem z Kolonią Przylądkową i kolonią Natalu stworzono z nich brytyjskie dominium znane jako Związek Południowej Afryki. Główne urzędy w tym państwie dostały się w ręce Burów coraz częściej nazywanych Afrykanerami.

Po traktacie wersalskim kolonia została podzielona pomiędzy aliantów. Belgia otrzymała Rwandę i Burundi, Portugalia tzw. trójkąt Kionga na południe od rzeki Rovuma, który został włączony do Mozambiku, a z reszty utworzono brytyjską Tanganikę.

Gubernatorzy[ | edytuj kod]

  • 1885–1888 – Carl Peters (komisarz)
  • 1888–1891 – Herrmann von Wissmann (komisarz)
  • 1891–1893 – Julius Freiherr von Soden
  • 1893–1895 – Friedrich Radbod Freiherr von Scheele
  • 1895–1896 – Herrmann von Wissmann
  • 1896–1901 – Eduard von Liebert
  • 1901–1906 – Gustav Adolf von Götzen
  • 1906–1912 – Georg Albrecht Freiherr von Rechenberg
  • 1912–1918 – Heinrich Albert Schnee
  • Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Schutztruppe
  • Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Roland Oliver, Anthony Atmore: Dzieje Afryki po roku 1800, Książka i Wiedza: Warszawa 2007 ​ISBN 978-83-05-13491-0​.
  • Paweł Brudek, Afryka Wschodnia 1914-1918, Warszawa: Bellona, 2008, ISBN 978-83-11-10936-0, OCLC 233448011.
  • I wojna światowa – konflikt zbrojny trwający od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918 (w latach 20. i 30. XX wieku nazywany "wielką wojną") pomiędzy ententą, tj. Wielką Brytanią, Francją, Rosją, Serbią, Japonią, Włochami (od 1915) i Stanami Zjednoczonymi (od 1917), a państwami centralnymi, tj. Austro-Węgrami i Niemcami wspieranymi przez Turcję i Bułgarię.Mkwawa, właśc. Mkwavinyika Munyigumba Mwamuyinga (ur. 1855, zm. 19 lipca 1898) - wódz plemienny ludu Hehe, przywódca powstania w Niemieckiej Afryce Wschodniej w latach 1891-1898. Po początkowych sukcesach jego oddziały zaczęły przegrywać, niemiecka armia kolonialna z pomocą przychylnych im wodzów plemiennych doprowadziły do niemal całkowitego rozgromienia jego oddziałów. Popełnił samobójstwo okrążony przez Niemców. Jego czaszka znajduje się obecnie w muzeum pamięci w Kalenga.




    Warto wiedzieć że... beta

    Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi. Ma 30,37 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.
    Rwanda (Republika Rwandy, dawniej Ruanda) – państwo w środkowowschodniej Afryce o powierzchni 26,4 tys km². Rwanda graniczy z: Burundi (290 km), Demokratyczną Republiką Konga (217 km), Tanzanią (217 km) i Ugandą (169 km). W 2016 roku w Rwandzie mieszkało 11,901 mln mieszkańców. Językami urzędowymi są: rwanda, angielski i francuski. Stolicą państwa jest Kigali. Od 2006 roku Rwanda dzieli się na 12 prowincji (dawniej na 5). Walutą Rwandy jest frank rwandyjski.
    Powstanie Busziri 1888 r. to antyniemieckie powstanie muzułmanów pod wodzą Busziriego Ibn Salima, byłego handlarza i właściciela plantacji na wschodnim wybrzeżu Afryki.
    Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen (ur. 1 kwietnia 1815 w Schönhausen (Elbe), zm. 30 lipca 1898 we Friedrichsruh) – książę von Bismarck-Schönhausen, książę von Lauenburg; niemiecki polityk, premier Prus, kanclerz Rzeszy zwany Żelaznym Kanclerzem. Przyczynił się do zjednoczenia Niemiec. W polityce wewnętrznej zwolennik ewolucyjnego konserwatyzmu.
    Paul Emil von Lettow-Vorbeck (ur. 20 marca 1870 w Saarlouis, zm. 9 marca 1964 w Hamburgu) – niemiecki generał, dowódca wojsk cesarskich walczących w I wojnie światowej na terenie Niemieckiej Afryki Wschodniej (była to jedyna niemiecka kampania wojskowa w posiadłościach zamorskich, gdzie Niemcy nie zostali pokonani).
    Sułtanat Zanzibaru (suah. Usultani wa Zanzibar, ar. سلطنة زنجبار) – historyczne państwo istniejące w latach 1856-1964 w Afryce Wschodniej z centrum w mieście Zanzibar.
    Traktat wersalski – główny układ pokojowy kończący I wojnę światową, podpisany 28 czerwca 1919 roku przez Niemcy, mocarstwa Ententy, państwa sprzymierzone i stowarzyszone. Został ratyfikowany 10 stycznia 1920 roku i z tą datą wszedł w życie. Traktat ustalił wiele granic międzypaństwowych w Europie oraz wprowadził nowy ład polityczny.

    Reklama