Navajo Nation

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Siedziba Rady Navajo Nation

Navajo Nation (Nawaho: Naabeehó Bináhásdzo) – rezerwat Indian Nawaho obejmujący około 71 000 km², zajmujący północno-wschodnią cześć Arizony, południowe Utah i północno-zachodnią cześć Nowego Meksyku w Stanach Zjednoczonych. Wewnątrz terytorium rezerwatu znajduje się mniejszy rezerwat ludu Hopi. Jest to największy obszar zajmowany przez rdzenne plemię w Stanach Zjednoczonych. Pierwotne terytorium powiększono kilkakrotnie od XIX wieku.

Historyczny Park Narodowy kultury Chaco (ang. Chaco Culture National Historical Park) – obszar chroniony znajdujący się w amerykańskim stanie Nowy Meksyk.Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Historia[ | edytuj kod]

Tradycyjna forma rządu ludu Nawaho to system klanowy, wiedza o wczesnej historii opiera się na historii mówionej. System klanowy Diné jest głęboko zakorzeniony w ich społeczeństwie. Filozofia i system klanów sięgają czasów sprzed hiszpańskiej okupacji, aż do 25 lipca 1868 roku, czyli do ratyfikacji przez Kongres traktatu z ludem Nawaho za prezydenta Andrew Johnsona. Ze strony Indian traktat podpisał między innymi Barboncito.

Pozew zbiorowy – forma pozwu – w polskim prawie w postępowaniu cywilnym dla spraw, w których są dochodzone roszczenia jednego rodzaju, co najmniej 10 osób, oparte na tej samej lub takiej samej podstawie faktycznej. Inaczej postępowanie grupowe. Pozew zbiorowy został wprowadzony Ustawą o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym w dn. 17 grudnia 2009 roku. Ustawa weszła w życie w terminie 6 miesięcy od jej ogłoszenia, tj. 19 lipca 2010 roku.Theodore Roosevelt (ur. 27 października 1858 w Nowym Jorku, zm. 6 stycznia 1919 w Oyster Bay) – dwudziesty szósty prezydent USA (1901-1909), laureat Pokojowej Nagrody Nobla za rok 1906.
Chłopiec z plemienia Nawaho.

Rezerwat[ | edytuj kod]

W połowie XIX wieku większość Nawaho została zmuszona przez amerykańskie władze do opuszczenia swoich ziem i poprowadzona do Bosque Redondo. Granice zostały zdefiniowane jako 37. równoleżnik na północy; południowa granica jako linia biegnąca przez Fort Defiance; wschodnia granica jako linia biegnąca przez Fort Lyon; a na zachodzie o długości 109° 30 ′.

Język nawaho (nazwa własna: Diné bizaad) – język z południowej gałęzi języków atapaskańskich, używany przez ponad 100 tysięcy Nawahów, głównie w amerykańskich stanach Arizona, Nowy Meksyk, Utah i Kolorado.Chevron Corporation – amerykańska, międzynarodowa korporacja branży energetycznej, z siedzibą w San Ramon w Kalifornii. Ma swoje oddziały w przeszło 180 państwach na świecie, zaangażowana jest w każdy aspekt przemysłów: naftowego, gazowego, geotermalnego, w tym w wydobycie oraz produkcję, rafinację, marketing oraz transport, wytwarzanie oraz sprzedaż chemikaliów, wytwarzanie energii. Firma należy do szóstki największych korporacji paliwowych świata. Przez ostatnie pięć lat była corocznie umieszczana na liście 5 największych amerykańskich korporacji rankingu Fortune 500.
Rozszerzanie rezerwatu na przestrzeni lat.

Zmiany granic i rozszerzenia Rezerwatu trwało do 1934 roku.

Ponieważ nie ustalono żadnych fizycznych granic ani drogowskazów, wielu Nawaho zignorowało te formalne granice i wróciło do miejsca, w którym żyli przed niewolą. Znaczna liczba Navajo nigdy nie mieszkała w Hwéeldi (w pobliżu Fort Sumner).

Pierwsza ekspansja terytorium nastąpiła 28 października 1878 r., kiedy prezydent Rutherford Hayes podpisał zarządzenie wykonawcze przesuwające granicę rezerwacyjną 20 mil na zachód. Kolejne nabytki uzyskano na przełomie XIX i XX wieku (patrz mapa), większość z nich uzyskano na podstawie zarządzeń wykonawczych, z których niektóre zostały potwierdzone aktami Kongresu; na przykład zarządzenie prezydenta Theodore Roosevelta, aby dodać region wokół Aneth w stanie Utah w 1905 roku, zostało potwierdzone przez Kongres w 1933 r. Granica wschodnia została ukształtowana przede wszystkim w wyniku przydziału gruntów poszczególnym klanom na podstawie ustawy Dawes`a z 1887 roku. To eksperymentalne prawo miało na celu zasymilować rdzennych Amerykanów z kulturą większości. Rząd federalny zaproponował podział gruntów komunalnych na działki, które można przypisać głowom rodzin indiańskich, aby ci mogli mieć źródło utrzymania, na wzór małych rodzinnych gospodarstw wspólnych dla europejskich Amerykanów. Teren przydzielony Nawahom początkowo nie był uważany za część rezerwatu. Ponadto rząd ustalił, że ziemię „pozostawioną” po tym, jak wszyscy członkowie otrzymali przydziały, należy uznać za „nadwyżkę” i udostępnić do sprzedaży nie-rdzennym Amerykanom. Program przydziału trwał do 1934 r.

Andrew Johnson (ur. 29 grudnia 1808, zm. 31 lipca 1875) – szesnasty wiceprezydent Stanów Zjednoczonych (1865), a po śmierci Lincolna został siedemnastym prezydentem Stanów Zjednoczonych (1865-1869)Ropa naftowa (olej skalny, czarne złoto) – ciekła kopalina, złożona z mieszaniny naturalnych węglowodorów gazowych, ciekłych i stałych (bituminów), z niewielkimi domieszkami azotu, tlenu, siarki i zanieczyszczeń. Ma podstawowe znaczenie dla gospodarki światowej jako surowiec przemysłu chemicznego, a przede wszystkim jako jeden z najważniejszych surowców energetycznych.

W południowo-wschodniej części rezerwatu Naród Navajo zakupił niektóre rancza, które nazywa swoją Nahata Dzil lub Nową Ziemią. Wydzierżawione są osobom pochodzenia Nawaho, jako pastwiska oraz firmom hodowlanym.

W 1996 r. Elouise Cobell (z Czarnych Stóp) złożyła pozew zbiorowy przeciwko rządowi federalnemu w imieniu około 500 000 rdzennych Amerykanów, których konta powiernicze nie odzwierciedlały dokładnego rozliczenia kwot pieniężnych należnych im z tytułu dzierżawy lub opłat od gruntów powierniczych.

Małe Kolorado (ang. Little Colorado River) – rzeka w amerykańskim stanie Arizona, jeden z większych dopływów rzeki Kolorado, do którego uchodzi w Wielkim Kanionie Kolorado. Ma ponad 500 km długości.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

Gospodarka[ | edytuj kod]

Ważna część gospodarki i kultury Nawaho opiera się na hodowli owiec i kóz. Nawahowie znani są z umiejętności tworzenia turkusowej i srebrnej biżuterii. Artyści Nawaho znają również inne tradycyjne sztuki, takie jak malowanie piaskiem, rzeźbę i ceramikę. Navajo Nation stworzył połączenie przemysłu i biznesu, które zapewniło Nawahom alternatywne możliwości dla tradycyjnych zawodów. Mediana dochodu gospodarstwa domowego w kraju wynosi około 20 000 USD rocznie. Jednak przy zastosowaniu standardów federalnych poziom bezrobocia waha się między 40 a 45%. Około 40% rodzin żyje poniżej federalnego wskaźnika ubóstwa.

Rutherford Birchard Hayes (ur. 4 października 1822 w Delaware, Ohio, zm. 17 stycznia 1893 we Fremont, Ohio) – prawnik, dziewiętnasty prezydent USA (1877-1881).Prezydent Stanów Zjednoczonych – głowa państwa Stanów Zjednoczonych, na mocy artykułu II Konstytucji sprawuje władzę wykonawczą kraju, jest naczelnym dowódcą sil zbrojnych, może też żądać pisemnych opinii od kierujących wszystkimi departamentami rządowymi w zakresie podległych im spraw. Prezydentowi przysługuje tez prawo darowania bądź zawieszania kar, za wszystkie przestępstwa przeciw Stanom Zjednoczonym, z wyjątkiem kar wynikłych z nadużyć popełnionych w trakcie sprawowania urzędów. W porozumieniu z Senatem i za zgodą 2/3 obecnych na posiedzeniu Senatorów, ma prawo zawierania umów międzynarodowych, powoływania za zgoda Senatu ambasadorów, konsulów, sędziów Sadu Najwyższego i ministrów pełnomocnych oraz wszystkich urzędników federalnych, których sposób powoływania nie został inaczej ustanowiony konstytucją bądź ustawami.

Zasoby naturalne[ | edytuj kod]

Wydobycie - zwłaszcza węgla i uranu, zapewniło znaczne dochody narodowi Nawahów. Wiele z tych kopalni zostało zamkniętych. Na początku XXI wieku wydobycie nadal zapewnia plemieniu znaczne dochody z tytułu dzierżawy (51% wszystkich dochodów plemiennych w 2003 r.).

Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.

Węgiel[ | edytuj kod]

Ilość węgla wydobywanego na ziemi Navajo Nation spadła na początku XXI wieku. Chevron Corporation była pierwszą dużą firmą prowadzącą kopalnie odkrywkowe w Nowym Meksyku, kiedy to ich kopalnia został otwarta w 1961 roku zamknięta w styczniu 2010 roku, oprócz tego Istnieje jeszcze 5 kopalni.

Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie. Kopalnia odkrywkowa – rodzaj kopalni, w której (w przeciwieństwie do podziemnej pracy górniczej) wszelkie prace wydobywcze odbywają się na powierzchni, a proces wydobywczy odbywa się poprzez odkrywanie kolejnych warstw surowców.

Uran[ | edytuj kod]

Rynek uranu, który był bardzo dochodowy podczas zimnej wojny, zwolnił pod koniec jej okresu. Rezerwat doznał znacznego zanieczyszczenia środowiska i skutków zdrowotnych w wyniku złej regulacji wydobycia uranu. Od 2005 całkowicie zakazano wydobywania uranu w obrębie granic rezerwatu.

Równoleżnik - okrąg powstały wskutek przecięcia powierzchni kuli ziemskiej płaszczyzną prostopadłą do jej osi. Najdłuższym równoleżnikiem jest równik, który ma 40 075 km długości. Równik dzieli kulę ziemską na dwie półkule - północną i południową. Podstawowe równoleżniki to: równik, zwrotnik Raka i zwrotnik Koziorożca a także koło podbiegunowe północne i południowe. Równoleżniki mają różne długości, w zależności od szerokości geograficznej.Nowa Hiszpania (hiszp. Nueva España) – hiszpańska posiadłość kolonialna w Ameryce Północnej, założona w 1521 roku po zakończonym sukcesem podboju Meksyku, od 1535 roku tworząca Wicekrólestwo Nowej Hiszpanii istniejące do 1821 roku.

Ropa naftowa i gaz ziemny[ | edytuj kod]

W Navajo Nation istnieją znaczne złoża ropy i gazu. Najstarsza i największa grupa pól znajduje się w okolicy Four Corners. Większość tych pól znajduje się w Utah, ale jest kilka wież stoi w Kolorado, Nowym Meksyku i Arizonie.

Window Rock

Parki i atrakcje Navajo Nation[ | edytuj kod]

Turystyka jest ważna dla Narodu. Parki i atrakcje na tradycyjnych ziemiach Nawaho obejmują:

Monument Valley (pol. Dolina Pomników; w języku navaho Tsé Bii’ Ndzisgaii, czyli pol. Dolina Skał) – region w USA, na wyżynie Kolorado, położony administracyjnie na granicy stanów Utah i Arizona, w całości na terenie rezerwatu Indian Navaho (Monument Valley Navajo Tribal Park). Należy do rejonu Four Corners. Owca domowa (Ovis aries) – gatunek hodowlanego zwierzęcia domowego z rodziny krętorogich. Przodkiem były najprawdopodobniej różne podgatunki owcy dzikiej (Ovis ammon). Jak pokazują najnowsze badania przeprowadzone przez genetyków, owce były pierwszymi zwierzętami udomowionymi przez człowieka. Ich domestykacja nastąpiła dwuetapowo. Najpierw udało się to osiągnąć człowiekowi około 11 tys. lat temu - potomkami tych zwierząt są dzisiejsze półdzikie, mocno włochate rasy wciąż hodowane na szkockich wyspach. Drugi raz dokonano tego między VIII a VI tysiącleciem p.n.e. w południowo-zachodniej Azji, na terenie dzisiejszego Iraku i Iranu, prawdopodobnie jeszcze przed rozpoczęciem osiadłego życia w epoce brązu.
  • Monument Valley
  • Kanion Chaco
  • Kanion De Chelly
  • Window Rock
  • Navajo Nation Museum
  • Kanion Antylopy
  • Jezioro Powell
  • Navajo Bridge
  • Mały wąwóz rzeki Kolorado
  • Ruiny Kinlichee
  • Four Corners
  • Rainbow Bridge
  • Przedsiębiorstwo sztuki i rzemiosła Navajo[ | edytuj kod]

    Małą, ale ważną gałęzią biznesową w Navajo Nation jest przemysł rękodzielniczy i rzemieślniczy, który sprzedaje towary wysokiej jakości i średniej klasy wytwarzane przez rzemieślników, jubilerów i złotników Nawaho. Badanie z 2004 r. Przeprowadzona przez Wydział Rozwoju Gospodarczego Navajo ankieta wykazało, że co najmniej 60% wszystkich rodzin ma co najmniej jednego członka produkującego sztukę i rzemiosło na rynek.

    Klan – grupa ludzi, którzy wywodzą swe pochodzenie od wspólnego przodka, mają często ten sam totem i wykonują razem wiele zadań. Każda z nich posiada nazwę, swe kolektywne poczucie jedności, zwykle specjalny mit określający jej charakter. Klan jest często poddziałem plemienia opartym na zasadzie dwudzielności, gdzie mamy dwa, cztery lub osiem klanów. Większość ludów posiada jednak nieparzystą liczbę klanów. Ten podział łączy się zazwyczaj z zakazem zawierania małżeństw w obrębie własnego klanu (egzogamia).Węgiel kamienny – skała osadowa pochodzenia roślinnego, zawierająca 75-97% pierwiastka węgla, powstała głównie w karbonie (era paleozoiczna) ze szczątków roślinnych, które bez dostępu tlenu uległy uwęgleniu. Ma czarną barwę, matowy połysk, czarną rysę.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Internet Archive, Navajo stories of the long walk period, Tsaile, Ariz., Navajo Community College Press, 1973 [dostęp 2020-05-31].
    2. Dennis Hevesi, Elouise Cobell, 65, Dies; Sued U.S. Over Indian Trust Funds, „The New York Times”, 17 października 2011, ISSN 0362-4331 [dostęp 2020-05-31] (ang.).
    3. Cobell v. Salazar Class Action Website, www.indiantrust.com [dostęp 2020-05-31].
    4. Wayback Machine, web.archive.org, 14 marca 2012 [dostęp 2020-05-31] [zarchiwizowane z adresu 2012-03-14].
    Koza domowa (Capra hircus) – ssak z rodziny krętorogich (Bovidae), udomowiona forma dzikich kóz żyjących w Azji około 10–8 tys. lat temu. Za protoplastów większości ras kóz domowych uważa się kozę bezoarową, śruborogą i koziorożca alpejskiego.Four Corners (pol. cztery rogi) - czwórstyk w zachodniej części Stanów Zjednoczonych, w którym schodzą się granice stanów (wymieniane są zgodnie z ruchem wskazówek zegara, poczynając od północnego zachodu): Utah, Kolorado (ang. Colorado), Nowy Meksyk (ang. New Mexico) oraz Arizony. Leży na terenie rezerwatu narodu Navajo (Arizona, Nowy Meksyk, Utah) oraz Indian Ute (Kolorado). Jest to jedyne miejsce na terenie USA, gdzie granice czterech stanów łączą się pod kątem prostym.




    Warto wiedzieć że... beta

    Bezrobocie – zjawisko społeczne polegające na tym, że część ludzi zdolnych do pracy i deklarujących chęć jej podjęcia nie znajduje faktycznego zatrudnienia z różnych powodów.
    Gaz ziemny zwany również błękitnym paliwem – rodzaj paliwa kopalnego pochodzenia organicznego, gaz zbierający się w skorupie ziemskiej w pokładach wypełniających przestrzenie, niekiedy pod wysokim ciśnieniem. Pokłady gazu ziemnego występują samodzielnie lub towarzyszą złożom ropy naftowej lub węgla kamiennego.
    SUDOC (fr. Système Universitaire de Documentation, pol. Uniwersytecki System Dokumentacji) – centralny katalog informacji bibliograficznej francuskiego szkolnictwa wyższego.
    Kanion Antylopy (ang.: Antelope Canyon), nazywany także Kanionem Korkociągu (ang.: Corkscrew Canyon) – kanion szczelinowy znajdujacy się na terenie rezerwatu plemienia Nawaho w stanie Arizona w USA. Powstawał przez miliony lat wskutek wymywania piaskowca przez powodzie błyskawiczne. Jest jednym z najchętniej odwiedzanych i fotografowanych przez turystów kanionów na południowym zachodzie Stanów Zjednoczonych.
    Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.
    Hopi – Indianie Ameryki Północnej z grupy Pueblo, obecnie zamieszkujący północno-wschodnią Arizonę, głównie w sześciu pueblach znajdujących się w rezerwacie.
    Kongres Stanów Zjednoczonych (ang. United States Congress) – dwuizbowy parlament, najwyższy organ przedstawicielski i zasadniczy organ władzy ustawodawczej w Stanach Zjednoczonych.

    Reklama