Nanzhao

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Azja około 800 roku

Nanzhao – dawne państwo istniejące od VIII do X wieku na obszarze dzisiejszej chińskiej prowincji Junnan.

Tonkin – historyczna nazwa północnego Wietnamu, obejmującego dorzecze Rzeki Czerwonej. Sąsiaduje od zachodu z Laosem, od północy z chińskimi prowincjami Yunnan i Guangxi, a od wschodu otacza go Zatoka Tonkińska. Znany jest też pod miejscową nazwą Bắc Bộ, co znaczy "północna granica".Tybetańczycy (tyb.: བོད་པ།་ Wylie: Bod pa; chin. 藏族, pinyin: Zàng Zú) - naród zamieszkujący głównie Wyżynę Tybetańską, po inwazji chińskiej i aneksji Tybetu w 1951 r. stanowią obecnie mniejszość narodową w zachodnich Chinach (4,8 mln 1994 r.). Tybetańczycy zamieszkują również prowincje Qinghai, Syczuan, Gansu, Junnan oraz Indie (historyczny region Ladakh, zwany też niekiedy Tybetem Zachodnim, Sikkim oraz liczne skupiska emigracyjne w stanie Himachal Pradesh, w tym obecna siedziba XIV Dalajlamy Dharamsala), Nepal i Bhutan. Pod względem antropologicznym zaliczani są do rasy mongoloidalnej. Mówią językami tybetańskimi należącymi do tybeto-birmańskiej gałęzi rodziny chińsko-tybetańskiej. Posługują się pismem tybetańskim. Wyznają w większości buddyzm tybetański. Głównymi ośrodkami kultu religijnego są Lhasa i Xigazê.

Historia[ | edytuj kod]

Na początku VIII wieku terytorium dzisiejszej prowincji Junnan było podzielone na sześć niewielkich państewek. Na początku lat 30. VIII wieku władca jednego z nich, Piluoge (panował 728–748), podbił pięciu sąsiadów zawierając sojusz z Chinami oraz otrzymując od cesarza Xuanzonga tytuł „króla Junnanu” i zawierając małżeństwo z chińską księżniczką. Na stolicę zjednoczonego królestwa wyznaczył Taihe. Nowo powstałe państwo było pod presją prowadzących ekspansję w kierunku Junnanu Tybetańczyków, ale rozwijało się dzięki korzystnemu położeniu na trasie głównego szlaku handlowego z Chin do Indii. Następca Piluoge, Geluofeng (panujący 748–779) zwrócił się do dworu tangowskiego w związku z nadużyciami chińskich urzędników, a nie otrzymawszy zadośćuczynienia, najechał na południowy Syczuan. Chińska ekspedycja z 751 została odparta, a Geluoge zagroził sojuszem z Tybetem (w tym samym roku jego dyplomaci odwiedzili Lhasę). Druga ekspedycja, z 754, została zmasakrowana: zginąć miało ok. 200 tys. chińskich żołnierzy.

Lhasa (tyb. ལྷ་ས་, Wylie: lha-sa, ZWPY: Lhasa; chin. trad. 拉薩, chin. upr. 拉萨, pinyin: Lāsà) – miasto w zachodnich Chinach, stolica Tybetańskiego Regionu Autonomicznego. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 124 796. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 397 886 mieszkańców. Lhasa jest zamieszkana głównie przez Tybetańczyków (ok. 80%) i Chińczyków Han (ok. 17%).Dynastia Song (chiń.: 宋朝; pinyin: Sòng Cháo; Wade-Giles: Sung Ch’ao) – dynastia panująca w Chinach od 960 do 1279 roku, po okresie Pięciu Dynastii i Dziesięciu Królestw, a przed panowaniem dynastii Yuan. Był to pierwszy rząd na świecie, który emitował pieniądz papierowy i pierwszy rząd chiński, który ustanowił stałą marynarkę wojenną. Za czasów tej dynastii po raz pierwszy użyto prochu strzelniczego, jak również odróżniono północ prawdziwą od magnetycznej.

Pod koniec VIII wieku Tangowie pozyskali Nanzhao w swoim sporze z Tybetem, co uspokoiło sytuację na granicy aż do 829, gdy Nanzhao, sprowokowane nadużyciami gubernatora Syczuanu, uderzyło na tę bogatą prowincję. Jego armia obległa Zizhou i Chengdu, zdobywając przedmieścia, ale nie cytadelę. Chińska odsiecz okazała się niezbyt potrzebna, bo gubernator Zizhou wynegocjował odstąpienie od oblężenia. Wojska Nanzhao odmaszerowały z bogatym łupem i jeńcami. Na długi czas stosunki między dwoma krajami pozostały poprawne.

Dai (tai lü: tai51 lɯ11 chiń.: 傣族; pinyin: Dǎizú) – jedna z 55 oficjalnie uznawanych mniejszości etnicznych w Chinach, posługująca się się językami z dajskiej rodziny językowej. Nazwa Dai jest jednak używana wspólnie w odniesieniu wobec kilku mniejszych grup etnicznych w południowej części prowincji Junnan, zamieszkujących okręg autonomiczny Xishuangbanna oraz okręg autonomiczny Taihong Tai i Jingpo, spokrewnionych z Tajami. Chińskie statystyki wyliczają 1,15 mln osób tej narodowości.Szanowie, (język szan Tai, ang. Shan) - grupa etniczna posługująca się językiem szan należącym do rodziny języków dajskich, blisko spokrewnionym z językiem tajskim. Zamieszkują głównie stan Shan w Mjanmie oraz przyległe tereny innych stanów birmańskich i przygraniczne obszary Tajlandii i Chin.

Nanzhao w tym czasie prowadziło aktywną politykę ekspansji, dokonując wypadów zbrojnych na terytorium sąsiadów: w 832 podbiło Birmę, czterokrotnie zajmowało Hanoi (w 846, 860, 862 i 863, ostatnim razem okupując je dwa lata) i przyległe terytorium Tonkinu, gdzie zagroziło chińskiemu panowaniu, lokalni dowódcy zdołali jednak odeprzeć atak.

Mjanma albo Birma (także: Myanmar, Mianma; Republika Związku Mjanmy) – państwo położone w Azji Południowo-Wschodniej nad Zatoką Bengalską i Morzem Andamańskim. Większymi miastami są Rangun, Mandalaj i Basejn. Graniczy z Chinami, Tajlandią, Indiami, Laosem oraz Bangladeszem.Laos (Lao, Laotańska Republika Ludowo-Demokratyczna – Sathalanalat Paxathipatai Paxaxôn Lao) – państwo w Azji Południowo-Wschodniej, na Półwyspie Indochińskim. Stolica Wientian (180 tys. mieszkańców), główna rzeka Mekong. Na północy Laos graniczy z Mjanmą i Chinami, na wschodzie z Wietnamem, na południu z Kambodżą, a na zachodzie z Tajlandią.

W 859 władca Nanzhao przyjął tytuł cesarza. W okresie największego rozkwitu państwo obejmowało cały Junnan, południowy Syczuan, zachodnie Guizhou, północny Laos i Tajlandię oraz północno-wschodnią Birmę. Jednak panowanie nad Syczuanem i północnym Wietnamem były kluczowe dla cesarstwa chińskiego i Nanzhao nie zdołało utrwalić tam swojego panowania. Podobnie atak na północną Birmę nie przyniósł zysków terytorialnych, wpłynął jedynie pośrednio na wzmocnienie państwa Pagan, niszcząc jego północnobirmańskiego konkurenta – Pyu. Było także uznawane za suzerena przez tajskie królestwo Tai-Lue w Sipsong Panna (Xishuangbanna) i było pod jego kontrolą w okresie Tang i Song. Doskonale zorganizowane, częściowo według wzorów chińskich, pod koniec IX w. było najpoważniejszym konkurentem Tangów. Część elit Nanzhao była kształcona w Chengdu i Chang’anie, gdzie nauczyli się czytania i pisania po chińsku, byli jednak niechętni konfucjanizmowi.

<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Wa, Va (język birmański: wa̰ lùmjóʊ; chin.: 佤族, pinyin: Wǎ zú) – grupa etniczna zamieszkująca głównie północną Mjanmę, w stanach Shan i Kachin oraz przygraniczne rejony ChRL. Ich liczebność w Mjanmie wynosi ponad 400 tysięcy, na terenie Chin szacuje się na ok. 400 tysięcy osób. Niektórzy zachowali język wa należący do grupy mon-khmer rodziny austroazjatyckiej. Stanowią jedną z 136 oficjalnie uznanych grup mniejszościowych w Mjanmie i jedną z 55 mniejszości etnicznych w Chinach.

Nanzhao stanowiło centrum kulturalne regionu. W jego stolicy przebywali uczeni i artyści. Ważnymi gałęziami gospodarki były wydobycie soli i złota. Istotna była też praca niewolnicza. Najważniejszym produktem eksportowym były konie, wysoko cenione zarówno w cesarstwie Tangów, jak i w Tybecie. Gdy Nanzhao składało któremuś z tych państw trybut, składał się on przede wszystkim z wierzchowców. Konie z Nanzhao były eksportowane przez Wietnam do Czampy, a zaniżanie ich cen przez chińskich gubernatorów spowodowało inwazje z lat 840–60.

Tang Xuanzong (唐玄宗), imię prywatne Li Longji (李隆基) (ur. 8 września 685, zm. 3 maja 762) – cesarz Chin z dynastii Tang, panujący w latach 712-756.Yi, Nuosu, Lolo (język chiński: 彝族 pinyin: Yízú, wiet.: Người Lô Lô) – mniejszość etniczna w Chinach, Wietnamie i Tajlandii. Większość jej członków, 8 milionów, mieszka w chińskich prowincjach Syczuan, Junnan, Kuejczou i Kuangsi. Sami określają się nazwą "Nuosu". Nazwa "Lolo", spotykana w dawniejszej literaturze, jest obecnie uważana w Chinach za obraźliwą, ale jest oficjalnie używana w Wietnamie jako Lô Lô oraz w Tajlandii jako Lolo. Yi posługują się różnymi, czasami wzajemnie trudno zrozumiałymi językami z rodziny tybetańsko–birmańskiej, które zapisują używając własnego pisma yi, lecz tylko jeden z nich (nuosu) jest nauczany w szkołach.

Kres Nanzhao nastąpił w 902, kiedy możnowładca Zheng Maisi obalił rządzącą dynastię i ustanowił własne królestwo Da Changhe (902–927). Niechętni Zhengowi arystokraci nie byli mu posłuszni. Zheng zginął z ręki Yang Ganzhena, który osadził na tronie Zhao Shanzhenga, wpływowego urzędnika z Qinpingu. Rok później jego także zamordował i sam ogłosił się królem państwa Da Yining. Ostatecznie dawny dowódca jednego z okręgów Nanzhao, Duan Siping, w 934 obalił go i ustanowił królestwo Dali; przetrwało ono do XIII wieku, kiedy to zostało podbite przez Mongołów.

Bai (chiń. 白族, pinyin: bái zú; nazwa własna: pɛ21tsi33) – jedna z 55 mniejszości etnicznych w Chinach. Według spisu z 2000 r. liczy 1,858,063 osób. Zamieszkuje region Dali w prowincji Junnan, a także prowincje Kuejczou (rejon Bijie) i Hunan (rejon Sangzhi).Pagoda – w buddyjskiej architekturze sakralnej na Dalekim Wschodzie (Chiny, Korea, Nepal i Japonia) rodzaj wielokondygnacyjnej wieży, służącej do przechowywania relikwii. Stanowi jeden z budynków znajdujących się w zespole klasztoru buddyjskiego, oprócz innych budowli, takich jak sala zebrań, biblioteka itd. Wywodzi się pod względem funkcji od indyjskiej stupy, lecz architektonicznie bardziej od starożytnych chińskich wież obserwacyjnych. Na ostateczną formę pagód chińskich wpłynęła tradycja wznoszenia wielokondygnacyjnych budowli typu lou, znanych już w starożytności, choć na przestrzeni wieków pagody wystepowały w wielu typach i o zróżnicowanych formach architektonicznych. Poszczególne kondygnacje pagody są kryte odrębnymi dachami najczęściej z narożnikami podgiętymi ku górze.


Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Pojęcia Chiny używa się w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując wówczas całokształt chińskiej historii i kultury (zobacz: historia Chin), lub w węższym znaczeniu, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Ludowej.
Ludy tajskie - ogół grup etnicznych, posługujących się językami dajskimi, zamieszkujących południowe Chiny (zwłaszcza prowincję Junnan oraz kraje Azji Południowo-Wschodniej. Oprócz pokrewnych języków, łączą je pewne zwyczaje, zwłaszcza wiosenne święto Songkran. Dominującą religią jest buddyzm therawada. Niektóre grupy zachowały tradycyjne wierzenia. W różnych językach są różnie określani: w języku angielskim zbiorczo "Tai" dla odróżnienia od "Thai", czyli Tajów z Tajlandii; w chińskim 傣族 pinyin: Dǎizú w odróżnieniu od 泰國人 Dǎiguorén (mieszkańców Tailandii); w wietnamskim jednakowo Người Thái. W języku polskim również nie ma różnicy: "Tajowie" z Tajlandii oraz np. Czarni Tajowie z Wietnamu. Sprawę nazewnictwa komplikuje fakt różnic w klasyfikowaniu grup mniejszościowych w poszczególnych krajach: np. w Chinach nie wszystkie grupy tajskie są zaliczane do oficjalnie uznanej mniejszości narodowej Dai, inne tworzą oficjalnie odrębne grupy mniejszościowe. Podobnie w Wietnamie ludy tajskie podzielono oficjalnie na Thái, Tày, Nùng itp..
Xishuangbanna (chin. trad. 西雙版納傣族自治州, chin. upr. 西双版纳傣族自治州, pinyin Xīshuāngbǎnnà Dǎizú zìzhìzhōu) – prefektura autonomiczna mniejszości etnicznej Dai, znajdująca się w prowincji Junnan w Chińskiej Republice Ludowej. Jej stolicą jest Jinghong. W 1999 roku prefektura liczyła 852 938 mieszkańców. Obejmuje obszar 19 554 km².
Hani (nazwa własna: Haqniq, chiń.: 哈尼族, pinyin: Hānízú; wietn. Người Hà Nhì) – naród zamieszkujący górzyste tereny pogranicza Chin i Wietnamu, mniejszości narodowe w tych krajach. Zdecydowana większość z około 500 tys. jej przedstawicieli mieszka w Chinach, w górach Ailao Shan pomiędzy Mekongiem, a Rzeką Czerwoną, w prowincji Junnan. W Wietnamie, według spisu z 1999 r., przynależność do narodu Hani zadeklarowało 17,5 tys. osób. Zamieszkują oni prowincje Lai Châu oraz Lào Cai.
Pagan (birm.: ပုဂံ; ang.: Bagan; pali: Arimaddana) – starożytne miasto i księstwo w Mjanmie (Birmie) słynące z wielkiej liczby (2230) buddyjskich pagód (524), światyń (911), klasztorów (415) i 380 innych obiektów. Położone w środkowej Mjanmie, w Prowincji Mandalaj, nad rzeką Irawadi. W latach 1044-1287 miasto było stolicą Pierwszego Imperium Birmańskiego (Królestwa Pagan). Obecnie pozostałości miasta tworzą Strefę Archeologiczną Pagan (Bagan Archaeological Zone), która obejmuje kilka miejscowości (m. in. Nyaug U, Wetkyi-in, Pugan Dyoyaung (ang. Old Bagan), New Bagan) na obszarze długości 13 km i szerokości 8 km.
Królestwo Dali – dawny organizm państwowy ze stolicą w Dali, niezależny od Chin, na terenie dzisiejszej prowincji Junnan. Państwo zostało założone w roku 902 przez władcę ludu Bajów na terenach wcześniej stanowiących Królestwo Nanzhao. Przetrwało do XIII w., gdy zostało podbite w 1253 roku wraz z Tybetem przez mongolskiego chana Kubilaja, usiłującego okrążyć cesarstwo Songów.
Konfucjanizm (儒學, rúxué, lub 儒家, rújiā) – system filozoficzno-religijny zapoczątkowany w Chinach przez Konfucjusza (Kong Fuzi, Kongzi) w V wieku p.n.e., a następnie rozwinięty m.in. przez Mencjusza (konfucjanizm idealistyczny) i Xunzi (konfucjanizm realistyczny) w III wieku p.n.e. Konfucjanizm głosi, że zbudowanie idealnego społeczeństwa i osiągnięcie pokoju na świecie jest możliwe pod warunkiem przestrzegania obowiązków wynikających z hierarchii społecznej oraz zachowywania tradycji, czystości, ładu i porządku.

Reklama