• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Nagroda Nobla



    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Rozszczepienie jądra atomowego to przemiana jądrowa polegająca na rozpadzie jądra na dwa (rzadziej na więcej) fragmenty o zbliżonych masach. Zjawisku towarzyszy emisja neutronów, a także kwantów gamma, które unoszą znaczne ilości energii. Ponieważ jądra ulegające rozszczepieniu zwykle są jądrami ciężkimi, które posiadają więcej neutronów niż protonów, obydwa fragmenty powstałe w rozszczepieniu są jądrami neutrono-nadmiarowymi. Nadmiar neutronów jest z nich emitowany podczas aktu rozszczepienia (neutrony natychmiastowe) lub z pewnym opóźnieniem (neutrony opóźnione).Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny (szw. Nobelpriset i fysiologi eller medicin) – jest nagrodą przyznawaną corocznie przez Instytut Karolinska za wyjątkowe osiągnięcia naukowe z różnych dziedzin fizjologii lub medycyny. Jest jedną z pięciu Nagród Nobla ustanowionych w testamencie przez Alfreda Nobla (zm. w 1896 roku). Jak zapisał on w swoim testamencie, nadzór nad nagrodą sprawuje Fundacja Noblowska, a przyznawana jest ona przez zgromadzenie wybierane przez Instytut Karolinska. Określana potocznie jako „Nagroda Nobla z medycyny”, w rzeczywistości była precyzyjnie opisana przez Nobla w jego testamencie, jako nagroda z „fizjologii lub medycyny”. Z tego powodu może być przyznana w każdej ze szczegółowych dziedzin obu tych nauk. Pierwszym laureatem nagrody był w roku 1901 Niemiec Emil Adolf von Behring.
    Laureaci Nagrody Nobla[ | edytuj kod]
     Osobny artykuł: Lista laureatów Nagrody Nobla.

    Laureaci związani z Polską[ | edytuj kod]

    Ciekawostki[ | edytuj kod]

    Najmłodszy noblista[ | edytuj kod]

    Malala Yousafzai: 17 lat (nagroda pokojowa, 2014)

    Najstarszy noblista[ | edytuj kod]

    John B. Goodenough: 97 lat (nagroda w dziedzinie chemii, 2019)

    Nagroda Shawa – nagroda naukowa przyznawana od 2004 roku. Została ustanowiona przez potentata medialnego z Hongkongu i filantropa Run Run Shawa. Laureaci są wyłaniani w trzech kategoriach – matematyka, nauki o życiu i medycyna oraz astronomia; otrzymują premię pieniężną w wysokości miliona dolarów.Irène Joliot-Curie (ur. 12 września 1897 w Paryżu, zm. 17 marca 1956 tamże) – francuska fizykochemiczka, laureatka Nagrody Nobla, Oficer Legii Honorowej.

    Wielokrotni nobliści[ | edytuj kod]

  • Maria Skłodowska-Curie
  • fizyka 1903: odkrycie promieniotwórczości chemia 1911: uzyskanie czystego radu

    Maria Skłodowska-Curie do dziś pozostaje jedyną kobietą nagrodzoną dwukrotnie Nagrodą Nobla.

  • Linus Pauling
  • chemia 1954: poznanie struktur skomplikowanych substancji pokojowa 1962: wkład w kampanię przeciwko próbom jądrowym
  • John Bardeen
  • fizyka 1956: wynalezienie tranzystora fizyka 1972: teoria nadprzewodnictwa
  • Frederick Sanger
  • chemia 1958: badania struktury białek, a szczególnie insuliny chemia 1980: opracowanie metody sekwencjonowania DNA

    Ponadto Nagrodę Nobla otrzymywały kilkakrotnie organizacje:

    Otto Hahn (ur. 8 marca 1879 we Frankfurcie nad Menem, zm. 28 lipca 1968 w Getyndze) – niemiecki fizykochemik. Laureat Nagrody Nobla (chemia, 1944) za prace nad rozszczepieniem jądra atomu. Czasem uważany za "ojca" współczesnej technologii jądrowej.Nagroda Akademii za najlepszą piosenkę oryginalną (ang. The Academy Award for Best Original Song) – jedna z nagród, którą otrzymują ludzie pracujący w przemyśle filmowym, przyznawaną przez Amerykańską Akademię Sztuki i Wiedzy Filmowej (Academy of Motion Picture Arts and Sciences). Nominacje przyznawane są przez członków Akademii, którzy są kompozytorami lub autorami tekstów piosenek. Zwycięzcy są wybierani przez wszystkich członków Akademii. Bardzo ważną rzeczą jest to, że wygrywa twórca piosenki, a nie sam utwór, oraz że do tej kategorii nominowane są tylko oryginalne piosenki napisane do filmów. Oscar w tej kategorii pierwszy raz został przyznany w 1934 roku.
  • Międzynarodowy Ruch Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca
  • pokojowa 1917, 1944 i 1963: pierwsze dwie nagrody były wynikiem uznania pracy dokonanej podczas wojen światowych.
  • Urząd Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców
  • pokojowa 1954, 1981

    Odmowy przyjęcia nagrody[ | edytuj kod]

    W historii Nagrody Nobla 6 laureatów odmówiło jej przyjęcia, z czego 4 osoby uczyniły to w obawie przed represjami władz:

    Fridtjof Wedel-Jarlsberg Nansen (ur. 10 października 1861 w Store Frøen, zm. 13 maja 1930 w Lysaker) – norweski oceanograf, badacz polarny i międzynarodowy działacz społeczny, Komandor Legii Honorowej i laureat Pokojowej Nagrody Nobla.Gerty Theresa Cori (ur. 15 sierpnia 1896 w Pradze – zm. 26 października 1957 w St. Louis w stanie Missouri) - amerykańska biochemiczka. W 1947 roku razem z mężem Carlem Cori otrzymała nagrodę Nobla w zakresie fizjologii i medycyny za badania nad glikogenolizą. W 1928 roku przyjęła obywatelstwo amerykańskie.
  • Richard Kuhn – w dziedzinie chemii 1938 (odmowa pod naciskiem władz niemieckich, dyplom odebrał po zakończeniu II wojny światowej)
  • Adolf Butenandt – w dziedzinie chemii 1939 (odmowa pod naciskiem władz niemieckich, dyplom odebrał po zakończeniu II wojny światowej)
  • Gerhard Domagk – w dziedzinie fizjologii i medycyny 1939 (odmowa pod naciskiem władz niemieckich, dyplom odebrał po zakończeniu II wojny światowej)
  • Boris Pasternak – w dziedzinie literatury 1958 (odmowa w obawie przed represjami ze strony władz, nagroda została przekazana w 1989 na ręce syna)
  • Jean Paul Sartre – w dziedzinie literatury 1964
  • Lê Đức Thọ – nagroda pokojowa 1973
  • W dotychczasowej historii Pokojowej Nagrody Nobla pięciokrotnie nie był możliwy jej odbiór przez laureatów, przede wszystkim z przyczyn politycznych, na przykład w 1935 Adolf Hitler nie wypuścił z obozu pracy pacyfisty Carla von Ossietzkiego, w 1983 Lech Wałęsa nie zdecydował się na wyjazd do Oslo z obawy niewpuszczenia go z powrotem do Polski przez ówczesne władze (nagrodę odebrała jego żona z synem), w 2010 reżim komunistyczny w Chinach nie wypuścił z więzienia Liu Xiaobo.

    Nagroda Nobla w dziedzinie fizyki, to uznawane za najbardziej prestiżowe wyróżnienie za wybitne osiągnięcia naukowe. Przyznawana jest ona od 1901 roku przez Fundację Noblowską.Esther Duflo (ur. 25 października 1972) – francusko-amerykańska ekonomistka pracująca na Massachusetts Institute of Technology. Odegrała wiodącą rolę w szerokiej popularyzacji eksperymentów terenowych w ekonomii. Jej główne obszary badań to ubóstwo, ekonomia rozwoju i zagadnienia mikroekonomii ważne dla krajów rozwijających się, takie jak empiryczna ocena efektywności programów rozwojowych, ekonomia edukacji, opieki zdrowotnej, gospodarstwa domowego, czy dostępu do rynków finansowych.

    Rodziny noblistów[ | edytuj kod]

    Rodzeństwa

  • Jan Tinbergen (ekonomia 1969) i jego młodszy brat Nikolaas Tinbergen (medycyna 1973).
  • Małżeństwa

  • Maria Skłodowska-Curie (chemia 1911) i Piotr Curie (fizyka 1903 – wspólnie)
  • Irène Joliot-Curie i Frédéric Joliot-Curie (chemia 1935 – wspólnie)
  • Gerty Cori i Carl Ferdinand Cori (medycyna 1947 – wspólnie)
  • Alva Myrdal (pokojowa 1982) i Gunnar Myrdal (ekonomia 1974)
  • May-Britt Moser i Edvard Moser (medycyna 2014 – wspólnie)
  • Abhijit Banerjee i Esther Duflo (ekonomia 2019 – wspólnie)
  • Rodzice i dzieci

    Urząd Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców (ang. United Nations High Commissioner for Refugees) jest organem ONZ upoważnionym do przewodzenia i koordynacji międzynarodowych działań mających na celu ochronę uchodźców i rozwiązywania ich problemów na całym świecie. Do głównych działań urzędu należy zapewnienie praw uchodźców oraz pomoc w zapewnieniu azylu lub repatriacji. Siedziba urzędu znajduje się w Genewie, w Szwajcarii. Wysoki Komisarz jest nominowany przez sekretarza generalnego ONZ i wybierany w głosowaniu przez Zgromadzenie Ogólne ONZ. Obecnie funkcję Wysokiego Komisarza pełni António Guterres.Nagroda Sacharowa – wyróżnienie przyznawane dla jednej lub kilku osobistości, lub też grupy osób szczególnie zasłużonych w walce na rzecz praw człowieka i wolności. Nagroda ustanowiona w grudniu 1988 przez Parlament Europejski i nazwana na cześć radzieckiego naukowca oraz działacza politycznego Andrieja Sacharowa.
  • Maria Skłodowska-Curie (matka), Piotr Curie (ojciec) i Irène Joliot-Curie (córka)
  • Joseph John Thomson (ojciec, fizyka 1906) i George Thomson (syn, fizyka 1937)
  • William Henry Bragg (ojciec) i William Lawrence Bragg (syn) (fizyka 1915 – wspólnie)
  • Niels Bohr (ojciec, fizyka 1922) i Aage Niels Bohr (syn, fizyka 1975)
  • Manne Siegbahn (ojciec, fizyka 1924) i Kai Siegbahn (syn, fizyka 1981)
  • Hans von Euler-Chelpin (ojciec, chemia 1929) i Ulf von Euler (syn, medycyna 1970)
  • Arthur Kornberg (ojciec, medycyna 1959) i Roger D. Kornberg (syn, chemia 2006)
  • Wszechstronni nobliści[ | edytuj kod]

    Wielu laureatów Nagrody Nobla miało wielkie osiągnięcia w innych dziedzinach niż w tych, w których zostali wyróżnieni. Osiągnięcia te były na miarę Nagrody Nobla, gdyby taka istniała w danej dziedzinie, a działalność ta dostarczyła im nierzadko większej sławy.

    Lambaréné – miasto w Gabonie, stolica prowincji Ogowe Środkowe. Miasto zamieszkuje 24 000 osób. W Lambaréné wiele lat przebywal i prowadził szpital niemiecki teolog luterański, filozof, organista, muzykolog, lekarz Albert Schweitzer.Konserthus (szw Stockholms konserthus) – filharmonia znajdująca się w centrum Sztokholmu, stolicy Szwecji. Gmach znajduje się przy placu Hötorget.
  • Rabindranath Tagore (literacka 1913) – poeta, prozaik, filozof, pedagog i kompozytor; jego pieśń Jana Gana Mana jest hymnem Indii (od 1950), a Amar Sonar Bangla hymnem Bangladeszu (od 1972)
  • Fridtjof Nansen (pokojowa 1922) – oceanograf, badacz polarny (jako pierwszy przemierzył Grenlandię i Ocean Arktyczny), zoolog i neurolog; stworzył definicję sieci neuronowej
  • Bertrand Russell (literacka 1950) – matematyk i filozof. Miał wielki wpływ na rozwój logiki matematycznej i aksjomatyzację arytmetyki. Stworzył teorię typów i teorię deskrypcji. Oprócz tego był działaczem społecznym, w tym inicjatorem kampanii Pugwash, wyróżnionej Pokojową Nagrodą Nobla w 1995.
  • Albert Schweitzer (pokojowa 1952) – lekarz, założyciel szpitala w Lambaréné w obecnym Gabonie; także teolog, filozof, organista oraz badacz życia i twórczości Johanna Sebastiana Bacha
  • Winston Churchill (literacka 1953) – oficer armii brytyjskiej, polityk, dwukrotny premier Wielkiej Brytanii; także historyk, autor wielotomowych dzieł, między innymi o historii II wojny światowej
  • Andriej Sacharow (pokojowa 1975) – fizyk, szef radzieckiego programu nuklearnego, twórca radzieckiej bomby wodorowej. W późniejszych latach był działaczem społecznym i dysydentem. Na jego cześć utworzono Nagrodę Sacharowa, przyznawaną od 1988 przez Parlament Europejski.
  • Herbert Simon (z ekonomii 1978) – ekonomista, socjolog i informatyk (laureat Nagrody Turinga); prowadził też badania nad psychologią poznawczą, za które otrzymał Nagrodę Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego.
  • Dwie osoby otrzymały zarówno Oscara i Nagrodę Nobla. Byli to George Bernard Shaw (Nagroda Nobla w dziedzinie literatury w 1925 oraz Oscar za najlepszy scenariusz adaptowany w 1938) i Bob Dylan (Oscar za najlepszą piosenkę oryginalną w 2000 oraz Nagroda Nobla w dziedzinie literatury w 2016).

    Rad (Ra, łac. radium) – pierwiastek chemiczny z grupy metali ziem alkalicznych w układzie okresowym. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa radius oznaczającego promień.Psychologia poznawcza, nazywana niekiedy kognitywną (ang. cognitive psychology) – dziedzina psychologii zajmująca się problematyką poznawania przez człowieka otoczenia - tworzenia wiedzy o otoczeniu, która może być następnie wykorzystana w zachowaniu. Wiedzę przedstawia się jako struktury (reprezentacje umysłowe), a mechanizmy jej tworzenia jako procesy (procesy poznawcze), a całość zagadnienia - jako tworzenie i przekształcanie struktur poprzez procesy. Stąd też można stwierdzić, że psychologia poznawcza zajmuje się badaniem struktur i procesów poznawczych. Aktywność poznawczą opisuje się także jako przetwarzanie informacji przez system poznawczy (umysł) i stąd też można powiedzieć, że psychologia poznawcza zajmuje się badaniem organizacji i funkcjonowania umysłu. Zagadnieniami podstawowymi dla psychologii poznawczej zajmuje się również kognitywistyka (ang. cognitive science).


    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    John Bennett Fenn (ur. 15 czerwca 1917 w Nowym Jorku, zm. 10 grudnia 2010 w Richmond) – chemik amerykański, laureat Nagrody Nobla 2002. Studiował w Berea College w Berea (Kentucky), doktorat obronił na Uniwersytecie Yale. Przez wiele lat pracował w Yale, następnie był profesorem na Virginia Commonwealth University w Richmond (Wirginia).
    George Paget Thomson (ur. 3 maja 1892 w Cambridge, zm. 7 października 1975 tamże) – brytyjski fizyk, syn laureata nagrody Nobla w dziedzinie fizyki Josepha J. Thomsona, sam również laureat tej nagrody za rok 1937 (razem z Clintonem Josephem Davissonem).
    Norweski Komitet Noblowski (nor.: Den Norske Nobelkomite) – komisja nominująca do Pokojowej Nagrody Nobla. W jej skład wchodzi pięciu członków mianowanych przez norweski parlament, odpowiadających za skład i pracę tego organu. Obsługą administracyjną Komitetu zajmuje się Norweski Instytut Noblowski, w którego siedzibie odbywają się wszystkie obrady Komitetu. Dyrektor Instytutu pełni funkcję stałego sekretarza Komitetu Noblowskiego oraz jest, ex officio jednym z jego doradców.
    Nagroda na rzecz Nauki Polskiej – polska nagroda naukowa przyznawana od marca 1992 przez Radę Fundacji na rzecz Nauki Polskiej w następujących dziedzinach:
    Nikolaas „Niko” Tinbergen (ur. 15 kwietnia 1907 w Hadze, Holandia, zm. 21 grudnia 1988 w Oksfordzie, Anglia, Wielka Brytania) – holenderski etolog i ornitolog. Laureat Nagrody Nobla z dziedziny fizjologii lub medycyny (wraz z Karlem von Frischem i Konradem Lorenzem) w 1973 roku za odkrycia dotyczące etologii społeczeństw zwierzęcych.
    Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie chemii – laureaci nagrody przyznawanej corocznie osobom (1–3 rocznie), które dokonały odkrycia naukowego lub wynalazku w dziedzinie chemii (jednej z pięciu różnych dziedzin), wyświadczając tym największe dobrodziejstwo ludzkości; kryterium oceny osiągnięć kandydatów do Nagrody Nobla sformułował Alfred Nobel (1833–1896) w swoim testamencie. Fundusz nagród pochodzi z odsetek od majątku fundatora, którym zarządza Fundacja Nobla. Decyzje w sprawach wyróżnień podejmuje Królewska Szwedzka Akademia Nauk, zgodnie ze ściśle opisaną procedurą. Ceremonie wręczania nagród odbywają się od roku 1901, 10 grudnia kolejnych lat, co jest uhonorowaniem rocznicy śmierci fundatora (10 grudnia 1896).
    Edvard I. Moser (ur. 27 kwietnia 1962 w Fosnavåg) – norweski neurofizjolog, profesor Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii w Trondheim, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 2014 roku.

    Reklama

    Czas generowania strony: 1.184 sek.