Na wspak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Na wspak (fr. À rebours) – wydana w 1884 roku powieść francuskiego pisarza Jorisa-Karla Huysmansa i jednocześnie punkt wyjścia dla wszystkich jego późniejszych dzieł, które sam autor określi mianem „supernaturalizmu”. Jest to przykład literatury dekadentyzmu (z nawiązaniem do symbolizmu) i zerwanie z charakterystycznym dla wcześniejszej twórczości Huysmansa naturalizmem spod znaku Zoli. Głównym bohaterem jest diuk Jan des Esseintes, znudzony życiem jedyny potomek arystokratycznej rodziny. Książka jest właściwie katalogiem gustów prawdziwego dekadenta i w swoim czasie uzyskała nawet określenie „biblii dekadentyzmu”. Szerszą sławę Na wspak zdobyła w 1895 roku, podczas procesu Oscara Wilde’a, kiedy określono ją mianem książki „sodomicznej”, po tym, gdy Wilde zażądał ją do swojej celi.

Joris-Karl Huysmans (właśc. Charles-Marie-Georges Huysmans; ur. 5 lutego 1848 w Paryżu, zm. 12 maja 1907 tamże) – francuski pisarz, skandalista. Kojarzony z dekadentyzmem.Émile Édouard Charles Antoine Zola (ur. 2 kwietnia 1840 w Paryżu, zm. 29 września 1902 w Paryżu) – francuski pisarz, główny przedstawiciel naturalizmu.

Treść utworu[ | edytuj kod]

Diuk des Esseintes, znudzony życiem potomek arystokratycznej rodziny i wychowanek jezuitów, sprzedaje rodzinny zamek i kupuje w podparyskiej miejscowości rezydencję, którą urządza na własną, skrajnie estetyczną modłę. Czas upływa mu na lekturze ukochanych książek – literatura Cesarstwa Rzymskiego (Gajusz Petroniusz), literatura chrześcijańska i katolicka, współczesna literatura francuska (Charles Baudelaire, Paul Verlaine) oraz dzieła klasyków takich jak Edgar Allan Poe. Ponadto komponuje nowe, zaskakujące zapachy oraz zestawienia kolorów, miesza smaki alkoholi, kolekcjonuje niepokojące obrazy oraz „nienaturalne” rośliny (rosiczki), próbuje inkrustować kamieniami szlachetnymi żywego żółwia (ze skutkiem śmiertelnym dla zwierzęcia). Cierpi na koszmary i pojawiają się u niego oznaki neurozy.

Sodomia to w języku polskim termin określający zoofilię. W języku angielskim (a zwłaszcza w USA) słowo sodomy oznacza stosunek analny między osobami tej samej lub przeciwnej płci.Dekadentyzm (inaczej: choroba wieku) – nurt światopoglądowy i artystyczny, który swój początek miał około 1890 roku. Pojęcie to wywodzi się od francuskiego słowa décadence, oznaczającego "chylenie się ku upadkowi", "schyłek" (wieku).

Wkrótce podupada na zdrowiu z powodu niehigienicznego trybu życia (diuk był aktywny wyłącznie w nocy, prawie nigdy nie wychodził z rezydencji). Fiaskiem kończy się jego planowana podróż do Anglii. W wyniku zaleceń lekarza des Esseintes postanawia zerwać z dotychczasowym dekadenckim stylem życia i wrócić (jakkolwiek niechętnie) do aktywnego życia w Paryżu.

Paul Verlaine (ur. 30 marca 1844 w Metzu, zm. 8 stycznia 1896 w Paryżu) – jeden z największych i najbardziej uznanych poetów francuskich. Zaliczany do grona poetów wyklętych. Przedstawiciel impresjonizmu w literaturze.Symbolizm – kierunek w poezji i sztukach plastycznych, powstały we Francji i Belgii w drugiej połowie XIX wieku, zakładał, że świat poznawany zmysłami (materialny) jest złudą skrywającą prawdziwy, idealny świat, którego zmysłami i rozumem nie można zinterpretować. Pojęć ze świata prawdziwego nie da się opisać za pomocą zwykłego języka, może to zrobić tylko symbol.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Rogoziński Julian, Wstęp, [w:] Huysmans, Joris-Karl, Na wspak, Warszawa 1976, Czytelnik, s. 5, ​ISBN 83-7389-097-1​.
  2. Huysmans, Joris-Karl, Przedmowa po dwudziestu latach, [w:] Huysmans, Joris-Karl, Na wspak, Warszawa 1976, Czytelnik, s. 40–41, ​ISBN 83-7389-097-1​.
  3. Rogoziński Julian, Wstęp, [w:] Huysmans, Joris-Karl, Na wspak, Warszawa 1976, Czytelnik, s. 20–21, ​ISBN 83-7389-097-1​.
  4. Richard Ellmann, Oscar Wilde, New York: Vintage Books, 1988, s. 477–478, ISBN 0-394-75984-2, OCLC 836100295.
  5. Huysmans, Joris-Karl, Na wspak, Warszawa 1976, Czytelnik, s. 55, ​ISBN 83-7389-097-1​.
  6. Huysmans, Joris-Karl, Na wspak, Warszawa 1976, Czytelnik, s. 112, ​ISBN 83-7389-097-1​.
  7. Huysmans, Joris-Karl, Na wspak, Warszawa 1976, Czytelnik, s. 140, ​ISBN 83-7389-097-1​.
  8. Huysmans, Joris-Karl, Na wspak, Warszawa 1976, Czytelnik, s. 88–93, ​ISBN 83-7389-097-1​.
  9. Huysmans, Joris-Karl, Na wspak, Warszawa 1976, Czytelnik, s. 148, ​ISBN 83-7389-097-1​.

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Huysmans, Joris-Karl, Na wspak, Warszawa 1976, Czytelnik, ​ISBN 83-7389-097-1​.
  • Rosiczka (Drosera L.) – rodzaj roślin owadożernych, obejmujący ok. 150 gatunków. Występuje na wszystkich kontynentach, z wyjątkiem Antarktydy. Wiele gatunków znanych jest z południa Afryki, z Australii i Ameryki Południowej. Gatunkiem typowym jest Drosera rotundifolia L..Charles Pierre Baudelaire (ur. 9 kwietnia 1821 w Paryżu, zm. 31 sierpnia 1867) – poeta i krytyk francuski, parnasista zaliczany do grona tzw. "poetów przeklętych". Znany z przekładów utworów m.in. Edgara Allana Poego. Prekursor symbolizmu i dekadentyzmu.




    Warto wiedzieć że... beta

    Gaius Petronius zwany Arbitrem (27-66) – rzymski pisarz (poeta), filozof i polityk. Przypisuje się mu autorstwo wydanej anonimowo powieści Satyricon.

    Reklama