Mohammad Daud Chan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Muhammad Daud Chan)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Sardar Mohammad Daud Chan, paszto سردار محمد داود خان (ur. 18 lipca 1909 w Kabulu, zm. 28 kwietnia 1978 tamże) – afgański wojskowy i polityk, premier Afganistanu w latach 1953–1963, pierwszy prezydent Afganistanu w latach 1973–1978. Nazywany „czerwonym księciem”.

Ludowo-Demokratyczna Partia Afganistanu (LDPA) - partia polityczna założona przez komunistów afgańskich 1 stycznia 1965 roku, jako socjalistyczna, lewicowa, radykalna i opozycyjna wobec monarchicznego rządu. Program LDPA opierał się głównie na reformie rolnej, upowszechnieniu oświaty i edukacji, prymacie sektora państwowego nad prywatnym w gospodarce i budowie nowoczesnego postfeudalnego społeczeństwa. Jej członkami i sympatykami byli w większości zwolennicy jak najszybszych przeobrażeń i zmian społeczno-politycznych w Afganistanie.Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Życiorys[ | edytuj kod]

Młodość i kariera[ | edytuj kod]

Mohammad Daud Chan urodził się w Kabulu jako najstarszy syn dyplomaty Mohammada Aziz Chana (brata Mohammada Nadir Szaha, króla Afganistanu w latach 1929–1933), zamordowanego w Berlinie w 1933 roku, w czasie, kiedy był ambasadorem Afganistanu w Niemczech. Uzyskał wykształcenie we Francji, w latach 1932–1938 generał – gubernator prowincji Wschodniej i Kandaharskiej. W 1939-1946 dowódca korpusu wojskowego stacjonującego w Kabulu. W latach 1946–1947 minister spraw wewnętrznych, a następnie minister obrony narodowej (1948-1951).

Linia Duranda – linia rozciągająca się na długości 2.640 kilometrów (1.610 mil angielskich) stanowiąca granicę między Afganistanem a Pakistanem.Izba Starszych (Jaargah e Buzurgan) - wyższa izba afgańskiego parlamentu, Zgromadzenia Narodowego. Składa się ze 102 członków, podzielonych na trzy 34-osobowe grupy. Pierwsza grupa wybierana jest przez władze poszczególnych prowincji (po jednym deputowanym z każdej). W skład drugiej wchodzą deputowani wybierani wspólnie przez władze wszystkich okręgów, na które dzieli się każda z prowincji (tutaj również w każdej prowincji wybierana jest 1 osoba). Pozostałe 34 miejsca obsadza prezydent, przy czym obowiązany jest co najmniej połowę z nich powierzyć kobietom. Dwa miejsca z puli prezydenckiej są z kolei zarezerwowane dla osób niepełnosprawnych, a dwa kolejne dla przedstawicieli ludności koczowniczej.

Premier[ | edytuj kod]

7 września 1953 roku Mohammad Daud Chan został mianowany premierem przez króla Zaher Szaha, otrzymując jednocześnie teki ministra obrony narodowej i ministra spraw wewnętrznych. Okres urzędowania Daud Chana jako premiera jest znany jako „dekada Dauda”. Daud Chan podejmował próby modernizacji i uprzemysłowienia kraju. Do jego dokonań należy zaliczyć zakończenie budowy tamy na rzece Helmand, co wybitnie przyczyniło się do poprawy standardów życia w południowo-zachodnim Afganistanie, oraz poczynienie kroków w stronę równouprawnienia kobiet. Od 1947 roku Afganistan naciskał na przyznanie pakistańskim Pasztunom autonomii, ale działania te nie przyniosły efektów i przyczyniły się do długotrwałego kryzysu w relacjach z Pakistanem. W 1961 roku, w rekcji na prowadzoną przez Daud Chana politykę wsparcia dla bojówek pasztuńskich na obszarach wzdłuż linii Duranda, Pakistan zamknął granicę z Afganistanem. Doprowadziło to do kryzysu gospodarczego i uzależnienia Afganistanu od ZSRR, który stał się jego głównym partnerem handlowym. W ciągu kilku miesięcy, ZSRR wysłał do Afganistanu samoloty odrzutowe, czołgi, ciężką i lekką artylerię o wartości 25 milionów USD. W 1962 roku Daud Chan wysłał armię afgańską do Pakistanu, aby sprowokować wybuch powstania Pasztunów na północy kraju, ale zamiar ten się nie powiódł. 10 marca 1963 roku król Zaher Szah zmusił Daud Chana do złożenia dymisji. Wydarzenie to sprawiło, że ambitny polityk stał się od tej pory zaciętym wrogiem monarchy. Reakcją Pakistanu na dymisję Daud Chana było ponowne otwarcie granicy z Afganistanem w maju tego samego roku.

Arg – pałac królewski wzniesiony w centrum Kabulu dla afgańskiego króla Abdur Rahmana pod koniec XIX wieku. Zajmowany przez afgańskich monarchów do lipca 1973 roku. Zaprojektowana w stylu pseudo-średniowiecznym dość rozległa budowla na planie czworoboku o wymiarach 900 x 750 metrów, posiadająca blanki oraz wieżyczki na grubych murach. Od frontu dodatkowo osłonięta warowną, grafitową bramą oraz koszarami gwardii. Na terenie Argu znajduje sie kilka mniejszych obiektów pałacowych wybudowanych przez kolejno zasiadających na afgańskim tronie królów.Baza lotnicza Bagram (IATA: OAI, ICAO: OAIX) w Afganistanie, w prowincji Parwan, w mieście Bagram. Jest oddalona o około 50 kilometrów na północ od stolicy kraju, Kabulu.

Prezydent[ | edytuj kod]

 Osobny artykuł: I Republika Afganistanu.

Na skutek długotrwałej suszy w latach 1970–1973, w wyniku której zmarło z głodu ok. 80 tys. osób (mimo dostaw żywności z USA, ZSRR i Chin), gwałtownie pogorszyła się sytuacja gospodarcza Afganistanu. Doszło także do nasilenia się napięć wewnętrznych. Wykorzystując sytuację, 17 lipca 1973 roku Daud Chan z Ludowo-Demokratycznej Partii Afganistanu (a konkretnie jej umiarkowanej frakcji „Parczam”) i grupą radykalnych oficerów dokonał bezkrwawego zamachu stanu i obalił nieobecnego w kraju króla Zaher Szaha. Tego samego dnia ogłoszony został przez Daud Chana (w orędziu radiowym do narodu) koniec monarchii afgańskiej i proklamowana została Republika Afganistanu. Daud Chan odwdzięczył się LDP-A za pomoc w obaleniu króla, powierzając działaczom umiarkowanego „Parczamu” 7 stanowisk ministerialnych w republikańskim rządzie. Po obaleniu monarchii Daud Chan został prezydentem, szefem rządu, ministrem obrony narodowej oraz ministrem spraw zagranicznych Afganistanu. Demokratyczna konstytucja z 1964 roku została zawieszona, a działający na jej podstawie dwuizbowy parlament (Izba Ludowa i Izba Starszych) został zastąpiony przez Wielkie Zgromadzenie, którego członkowie w znacznej części pochodzili z nominacji prezydenta.

28 kwietnia jest 118. (w latach przestępnych 119.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 247 dni. Nur Mohammad Taraki (ur. 15 lipca 1916, zm. 14 września 1979) – afgański polityk komunistyczny i pisarz tworzący w języku paszto, prezydent i premier Afganistanu w latach 1978-1979.

W początkowym okresie rządów Daud Chan prowadził politykę współpracy z ZSRR co nie spodobało się Stanom Zjednoczonym które oskarżyły go o chęć wprowadzenia w kraju rządu według wzorca radzieckiego. W 1974 roku zatwierdził plan gospodarczy, którego celem było zwiększenie potencjału wojskowego Afganistanu. Przyczyniły się do tego rosnące obawy o brak nowoczesnej armii, która mogłaby dorównać siłom zbrojnym Iranu i Pakistanu. Przez następne dwa lata Międzynarodowy Port Lotniczy w Kabulu i baza lotnicza w Bagram otrzymywały dostawy zaawansowanej technicznie broni produkcji radzieckiej. W dniach 12–15 kwietnia 1977 roku Daud Chan złożył wizytę w Moskwie. Od 1976 roku, w obliczu wzrostu popularności LDPA, Daud Chan zacieśniał relacje z państwami zachodnimi, a także z innymi krajami muzułmańskimi. W 1976 roku podpisał z Pakistanem wstępny układ o rozwiązaniu problemu Pasztunów mieszkających na południe od linii Duranda, a w 1977 roku zawarł z Egiptem umowę o współpracy wojskowej. Nowy kurs polityki Daud Chana nie spodobał się Kremlowi, który obawiał się utraty kontroli nad rządem w Kabulu i planował nawet obalenie Daud Chana oraz ustanowienie w Afganistanie proradzieckiego rządu. Obalenie Daud Chana planowali także przebywający na emigracji (głównie w Pakistanie) opozycjoniści, spośród których wielu zasiliło później szeregi mudżahedinów, m.in. Burhanuddin Rabbani (prezydent w latach 1992–1996) oraz Gulbuddin Hekmatjar (premier w latach 1993–1994 i w okresie czerwiec-wrzesień 1996 roku).

Rewolucja kwietniowa (inaczej Rewolucja Saurska, Rewolucja Sauryjska) – przewrót wojskowy dokonany przez radykalnych oficerów w afgańskiej stolicy (Kabul) 27 kwietnia 1978 roku.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

30 stycznia 1977 roku Wielkie Zgromadzenie zatwierdziło nową konstytucję, wprowadzającą prezydencką formę rządów i system jednopartyjny, z Partią Rewolucji Narodowej (założoną w 1974 roku) jako jedyną legalną partią. Jednocześnie zdelegalizowano wszystkie partie polityczne oraz wykluczono z rządu przedstawicieli „Parczamu”. Wszelka opozycja wobec rządu była tłumiona. Aresztowano m.in. Mohammada Haszima Maiwandwala (byłego premiera o poglądach liberalnych, sprawującego urząd w latach 1965–1967) wraz z czterdziestoma innymi osobami, z których cztery skazano na karę śmierci. W więzieniu, według wersji oficjalnej, Maiwandwal „popełnił samobójstwo”. Terror stosowany wobec opozycji zaczął dominować jako metoda walki politycznej; w 1974 roku utworzono w Kabulu więzienie Pol-e-Czarki, do którego w następnych latach trafiło dziesiątki tysięcy obywateli Afganistanu. Do więzień masowo trafiali również byli sojusznicy Dauda z LDPA w tym Hafizullah Amin, Babrak Karmal i Nur Mohammad Taraki.

Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.

Rewolucja kwietniowa[ | edytuj kod]

 Osobny artykuł: rewolucja kwietniowa.

19 kwietnia 1978 roku odbył się pogrzeb Mir Akbar Khybera, zamordowanego działacza LDPA z frakcji „Parczam”. Polityczne zabójstwo zorganizowane przez Dauda przyczyniło się on do mobilizacji LDPA – szacuje się, że ok. 10–30 tys. osób wysłuchało przemówień liderów LDPA, takich jak Nur Mohammad Taraki, Hafizullah Amin i Babrak Karmal. Daud Chan, zaniepokojony tą demonstracją siły LDPA, wydał nakaz aresztowania liderów LDPA. Jeden z nich, Hafizullah Amin – późniejszy prezydent Afganistanu, krótko wcześniej dał zwolennikom LDPA w armii sygnał, by rozpoczęli zamach stanu. 26 kwietnia armia została postawiona w stan gotowości ze względu na podejrzenie zamachu stanu. Rozpoczął się on 27 kwietnia od ruchów sympatyzujących z LDPA żołnierzy na Międzynarodowym Porcie Lotniczym w Kabulu. W ciągu następnych 24 godzin zajęli oni Kabul i rozbili lojalne wobec Daud Chana oddziały. Następnego dnia rano uczestniczący w przewrocie żołnierze wkroczyli do Pałacu Prezydenckiego i zastrzelili Daud Chana wraz z większością członków jego rodziny. Śmierć Daud Chana nie została jednak publicznie ogłoszona – nowy rząd oświadczył, iż Daud Chan zrzekł się urzędu z przyczyn zdrowotnych.

Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie. Babrak Karmal (ur. 6 stycznia 1929 w Kamari, zm. 3 grudnia 1996 w Moskwie) – polityk afgański o poglądach proradzieckich, przywódca Afganistanu w latach 1979-1986. Długoletni agent wywiadu radzieckiego KGB. Wprowadził państwo świeckie oraz równouprawnienie kobiet.

28 czerwca 2008 roku ciało Daud Chana zostało odnalezione w masowym grobie odkrytym na obrzeżach Kabulu. Oprócz zwłok Daud Chana znaleziono też ciała kilku członków jego rodziny oraz rządu. 4 grudnia 2008 roku Ministerstwo Zdrowia Afganistanu poinformowało, że zwłoki Daud Chana zostały zidentyfikowane na podstawie uzębienia. 17 marca 2009 roku odbył się państwowy pogrzeb Daud Chana.

Afganistan, Islamska Republika Afganistanu (dari افغانستان, trl. Afghānestān, trb. Afghanestan; جمهوری اسلامی افغانستان, trl. Jomhūrī-ye Eslāmī-ye Afghānestān, trb. Dżomhuri-je Eslami-je Afghanestan; paszto افغانستان, trl. Afghānistān, trb. Afghanistan; د افغانستان اسلامي جمهوریت, trl. Də Afghānistān Islāmī Jumhūriyat, trb. Dy Afghanestan Eslami Dżumhurijat) – śródlądowe państwo położone w Azji Środkowej.Mohammad Nader Szah (ur. 10 kwietnia 1880, zm. 8 listopada 1933) – król Afganistanu od 1929. Koronował się na padyszaha po obaleniu rządów uzurpatora Habibullaha Ghaziego. Przywrócił niektóre przywileje feudałom i chrześcijanom. W 1931 zawarł z ZSRR pakt o nieagresji i neutralności.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Tomsen 2011 ↓, s. 107.
  2. Tomsen 2011 ↓, s. 105.
  3. Gladstone, Cary (2001). Afghanistan Revisited. Nova Publishers. s. 116. ​ISBN 978-1590334218​.
  4. Jakub Tyszkiewicz, Edward Czapiewski Historia powszechna. Wiek XX, wyd. 2010 r., s. 722–724.
  5. Afganistan: ciało prezydenta w masowym grobie 30.06.2008 (www.onet.pl).

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Peter Tomsen, The Wars of Afghanistan: Messianic Terrorism, Tribal Conflicts, and the Failures of Great Powers, wyd. 1st ed, New York: PublicAffairs, 2011, ISBN 978-1-58648-763-8, OCLC 663445525.
  • Gulbuddin Hekmatjar (ur. 1947) - afgański przywódca religijny i polityk; pod koniec lat 60. współzałożyciel Organizacji Młodzieży Muzułmańskiej na Uniwersytecie Kabulskim. Głównym celem organizacji była walka z coraz większymi wpływami partii marksistowskich. Od 1973 na emigracji w Pakistanie, gdzie planował obalenie afgańskiego prezydenta Muhammada Dauda. W 1978 przekształcił Organizację Młodzieży Muzułmańskiej w Muzułmańską Partię Afganistanu, stając na jej czele do 1992.Pakistan, Islamska Republika Pakistanu (ang. Islamic Republic of Pakistan; urdu trl. Islāmī Jamhūriyat Pākistān, trb. Islami Dźamhurijat Pakistan) – państwo w południowej części Azji, położone nad Morzem Arabskim, ze stolicą w Islamabadzie.




    Warto wiedzieć że... beta

    Port lotniczy Kabul – międzynarodowy port lotniczy położony 16 km od centrum Kabulu. Jest największym portem lotniczym w Afganistanie. Jest głównym portem przesiadkowym linii lotniczych Ariana Afghan Airlines.
    Mohammad Zaher Szah (ur. 16 października 1914 r. w Kabulu, zm. 23 lipca 2007 r. w Kabulu) – król Afganistanu w latach 1933–1973 z dynastii Barakzai.
    Burhanuddin Rabbani (ur. w 1940 w Fajzabadzie, zm. 20 września 2011 w Kabulu) – polityk afgański, etniczny Tadżyk. W latach 1992-1996 był pierwszym prezydentem Afganistanu po upadku rządów komunistycznych. Był przywódcą Sojuszu Północnego (UNIFSA), organizacji będącej w opozycji do rządu Talibów.
    Mudżahedin (arab. مجاهد dosł. święty wojownik) – mężczyzna uczestniczący w ruchu religijnym, społecznym lub wyzwoleńczym w krajach muzułmańskich lub zamieszkanych przez muzułmanów. Zwani bojownikami, mudżahedini w wielu krajach prowadzą walkę partyzancką przeciwko okupantom lub przeciw nieakceptowanej władzy.
    Hafizullah Amin (ur. 1 sierpnia 1929 w Paghman w prowincji kabulskiej, zm. 27 grudnia 1979 w Kabulu) – polityk afgański, współtwórca i przez krótki czas (1979) przywódca wspieranego przez ZSRR afgańskiego reżimu komunistycznego.
    Helmand – rzeka w Afganistanie i Iranie. Najdłuższa rzeka Afganistanu. Źródła rzeki znajdują się w południowej części Hindukuszu ok. 50 km od Kabulu. Następnie rzeka płynie w kierunku południowo-zachodnim, traci wiele ze swych wód i uchodzi na terenie Iranu do bezodpływowego jeziora Hamun-e Helmand.
    Narodowy Uniwersalny Katalog Centralny (NUKAT) – katalog centralny polskich bibliotek naukowych i akademickich funkcjonujący od lipca 2002 roku. Katalog obejmuje pozycje ze wszystkich katalogów rozproszonych naukowych bibliotek uniwersyteckich tworzących NUKAT. Obecnie jest to 130 bibliotek naukowych, w tym 37 z Warszawy oraz 17 z Krakowa, w dalszej kolejności są biblioteki gdańskie (10), wrocławskie (10) oraz łódzkie (9).

    Reklama