Morawcy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kobieta w stroju hulczyńskim (lata 30. XX wieku)

Morawcy (Morawce, Morowianie, cz. Moravci, niem. Morawzen lub Mährer) – zanikająca śląska grupa etnograficzna zamieszkująca okolice Owsiszcza i Kietrza. Grupa ta uważała siebie za Morawian lub Niemców, a obecnie za Polaków, Niemców lub Ślązaków.

Borucin (dodatkowa nazwa w j. niem. Borutin, w latach 1936-45 Streitkirch) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie raciborskim, w gminie Krzanowice. Historyczni leży na Górnym Śląsku.Dzielów (niem. Eiglau) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie głubczyckim, w gminie Baborów.

Historia[ | edytuj kod]

Na odrębną toższamość obszaru zamieszkałego przez Morawców największy wpływ miała historyczna przynależność do diecezji ołomunieckiej, pomimo że politycznie przynależał do Śląska przynajmniej od ostatniej ćwierci XV wieku. Obszar wokół Kietrza stanowił również jedną z tzw. morawskich enklaw na Śląsku, na których panowało prawo morawskie. Po wojnach śląskich utworzono dla organizacji ołomunieckich parafii oddzielonych od Ołomuńca nową granicą prusko-austriacką tzw. dystrykt kietrzański. To właśnie to wydarzenie dało początek kształtowania się tej grupy etnicznej rozumianej jako morawskich mieszkańców Śląska pruskiego jak i przyczynę braku rozbudzenia czeskiej tożsamości narodowej, jaka odbyła się w Monarchii Habsburgów w XIX wieku. W XVII i XVIII wieku niemiecka granica językowa przesunęła się na wschód, zanim jeszcze w 1871 jedynym językiem urzędowym stał się język niemiecki. Z językowego punktu widzenia Morawcy posługiwali się tzw. gwarami laskimi, w niektórych miejscowościach również polskim dialektem śląskim, a w zachodniej części językiem niemieckim, co nie wykluczało samookreślenia się jako Morawcy. Według zachowanych danych ze spisu ludności z 1910 na terenie obecnych polskich Moraw mieszkańcy posługujący się językiem czeskim stanowili większość w pięciu miejscowościach w powiatu raciborskiego (Bolesław (92%), Borucin (97%), Krzanowice (97%), Pietraszyn (96%), Pietrowice Wielkie (61%)) oraz 11 gminach powiatu głubczyckiego (Chróścielów (74%), Dzierżkowice (81%), Gródczany (77%), Jakubowice (77%), Kałduny (71%), Nasiedle (60%), Niekazanice (67%), Ściborzyce Wielkie (91%), Turków (74%), Uciechowice (88%), Wiechowice (50%), Wódka (65%)), a dodatkowo znaczącą mniejszość w miejscowościach takich jak: Boboluszki (48%), Dzielów (34%), Lubotyń (36%), Branice (18%), Ludmierzyce (12%), Jaroniów (11%). Językiem polskim posługiwano się głównie w miejscowościach: Dziećmarów (75%), Jabłonka (inaczej Klemsztyn, 90%), Jaroniów (64%), Raków (80%), Sułków (75%), Tłustomosty (80%), Dzielów (46%). Szczegółowe dane takich wsi jak Owsiszcze, Samborowice czy Baborów nie zachowały się, jednak również były morawskie a Baborów z Jaroniowem był wyspą językową.

Pietraszyn (dodatkowa nazwa w j. niem. Klein Peterwitz) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie raciborskim, w gminie Krzanowice. Historycznie leży na Górnym Śląsku.Tłustomosty (niem. Stolzmütz) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie głubczyckim, w gminie Baborów.

W połowie XIX wieku Morawcy zamieszkiwali też okolice Prudnika. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku odnotowuje dane statystyczne z roku 1861:"(...)vom Jahre 1861 hat der Kreis Neustadt O/S 80,101 Einwohner, worunter 6304 evangelische, 73,073 katolische, 723 judische und 1 Dissident, von denen sich 47,764 der polnischen, 32,316 der deutschen, 15 der mahrischen und 6 bohmischen Sprache bedeinen" czyli w tłumaczeniu na język polski "w 1861 roku powiat prudnicki zawierał 80,101 mieszkańców z czego 6304 było wyznania ewangelickiego, 73,073 katolickiego, 723 żydowskiego oraz 1 dysydent, z których 47,764 było polskojęcznymi, 32,316 niemieckojęzycznymi, 15 mowy morawskiej i 6 czeskiej."

Uciechowice (niem. Auchwitz) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie głubczyckim, w gminie Branice.Monarchia Habsburgów – nazwa określająca związek państw będących w unii personalnej, którego władca z rodziny Habsburgów był jednocześnie arcyksięciem Austrii, królem Czech, królem Węgier oraz władcą podległych im księstw. Związek istniał w latach 1526–1804. Część państw Monarchii Habsburgów należało do Świętego Cesarstwa Rzymskiego, a jako król Czech, władca monarchii był elektorem przy elekcji króla Niemiec (który następnie był intronizowany na Cesarza). Zazwyczaj władca Monarchii był wybierany na Cesarza Narodu Niemieckiego. Monarchia Habsburgów została przekształcona w Cesarstwo Austrii 11 sierpnia 1804, a dwa lata później dwucesarz Franciszek II Habsburg rozwiązał Święte Cesarstwo Rzymskie.

Po I wojnie światowej do Czechosłowacji przyłączono zamieszkały przez Morawców tzw. kraik hulczyński, w większości czeskojęzyczną południową część powiatu raciborskiego z dwiema miejscowościami niemieckimi, równoczęście zostawiąjąc wymienione wyżej morawskie miejscowości w Niemczech. Wobec hulczyńskich Morawców upowszechniło się w języku czeskim określenie Prajzové/Prajzáci (dosłownie Prusacy).

Ściborzyce Wielkie – (niem. Steuberwitz), wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie głubczyckim, w gminie Kietrz.Ziemia hulczyńska (ziemia hluczyńska, Kraik hulczyński, kraj hulczyński, czes. Hlučínsko, niem. Hultschiner Ländchen, hulcz. Prajzsko, Prajsko) – fragment dawnego niemieckiego Górnego Śląska, wokół miasta Hulczyna, przekazany po I wojnie światowej Czechosłowacji, mimo protestów lokalnej społeczności pragnącej pozostać w granicach Niemiec. Powierzchnia regionu wynosi około 316,76 km², w 2001 liczba ludności wynosiła nieco poniżej 74 tysięcy osób, a gęstość zaludnienia około 230 os./km².

Po drugiej wojnie światowej Morawców uznano za ludność polską i pozwolono im pozostać. J. Marczak na podstawie danych z archiwów warszawskich MSW twierdzi, że w latach 50. XX w. było 20 tys. osób podających się za Morawian (Morawców). Po 1956 nastąpiła fala emigracji do Niemiec, szczególnie z miejscowości na południowy zachód od Kietrza, gdzie do dziś pozostały jedynie pojedyncze rodziny. Kultura morawska zachowała się najlepiej w gminie Krzanowice. Z racji wielkości i względnego zachowania lokalnych tradycji, można by uznać same Krzanowice za stolicę polskich Moraw. W latach 2011 do 2012 Miejski Ośrodek Kultury w Krzanowicach organizował projekt Dwa narody, jedna kultura morawska, z festiwalem piosenki polsko-morawskiej czy wydaniem publikacji „Jako rzadziły i o czym pyrwe śpiwały nasze Omy”. Cyklicznie odbywa się tu Międzynarodowy Konkurs Gwary Laskiej „Morawske rzadzyni selske hospodyni”. Szacunkowo z analizy deklaracji narodowościowych (niemieckich i śląskich) jak i zachowań wyborczych liczbę Morawców w dzisiejszej Polsce można szacować na od 4,5 tysiąca do 10,5 tysiąca.

Feliks Steuer (ur. 5 listopada 1889 w Sułkowie k. Baborowa, zm. 30 maja 1950 w Katowicach) – dyrektor Państwowego Gimnazjum Klasycznego (1923–1925) oraz Miejskiego Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczego w latach 1925–1939 oraz 1945–1948 w Katowicach, doktor filozofii, dialektolog, opisał specyficzne cechy narzecza baborowskiego (dialekt morawski) oraz sułkowskiego (dialekt polski).Wódka (niem. Hochkretscham) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie głubczyckim, w gminie Branice. Obecnym sołtysem jest Zdzisław Semanyszyn.


Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Nasiedle (cz. Násilé, Násidlí albo Násidle, niem. Nassiedel (dawniej Nassidl)) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie głubczyckim, w gminie Kietrz. Wieś administracyjnie obejmuje przysiółek Nowy Dwór.
Bolesław (niem. Boleslau) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie raciborskim, w gminie Krzyżanowice. Historycznie na Górnym Śląsku. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego.
Dystrykt kietrzański – zwyczajowa nazwa jaką po wojnach śląskich i rozdzieleniu granicą terytorium diecezji ołomunieckiej (od 1777 archidiecezji) nadano tej jej obszarowi, która znalazła się w granicach Królestwa Prus. Od 1751 zorganizowana jako komisariat, od 1924 jako Wikariat Generalny, w 1938 do 1945 powiększona o część archidiecezji ołomunieckiej w granicach Kraju Sudeckiego.
Monika Žídková (ur. 11 czerwca 1977, Krawarze) – była czeska modelka, zwyciężczyni konkursów Miss Czech 1995 i Miss Europe 1995.
Baborów (niem. Bauerwitz, czes. Bavorov; daw. Baworów) to miasto w województwie opolskim, w powiecie głubczyckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Baborów.
Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1938 i 1945-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1949-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.
Prudnik (niem. Neustadt, Neustadt in Oberschlesien) – miasto w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Prudnik. Historycznie leży na Górnym Śląsku. Od 1950 miasto administracyjnie należy do woj. opolskiego.

Reklama