Monarchia stanowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Monarchia stanowa – forma ustroju politycznego, charakterystyczna dla schyłkowego okresu średniowiecza, związana z wyodrębnieniem się zróżnicowanych grup społecznych (stanów). Władza monarchy, dotąd patrymonialnego, została ograniczona na rzecz stanów, szczególnie rycerstwa i duchowieństwa, niekiedy mieszczaństwa. Udział stanów w rządach był realizowany przez reprezentację w zgromadzeniach stanowych (późniejsze parlamenty) i różne formy samorządu.

Regalia (także ducalia) – charakterystyczne dla wczesnego średniowiecza dziedziny gospodarki zastrzeżone dla panującego, wynikające z prawa książęcego i patrymonialnej zasady, iż państwo jest prywatną własnością monarchy. Niektóre z regaliów utrzymały się przez kilka następnych stuleci.Zygmunt I Stary (ur. 1 stycznia 1467 roku w Kozienicach, zm. 1 kwietnia 1548 roku w Krakowie) – od roku 1506 wielki książę litewski, od 1507 roku król Polski. Przedostatni z dynastii Jagiellonów na tronie polskim. Był przedostatnim z sześciu synów Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, ojcem m.in. Zygmunta II Augusta. Dwukrotnie żonaty: z Barbarą Zápolyą (1512), a po jej śmierci z Boną z rodu Sforzów (1518).

W czasach nowożytnych monarchia stanowa straciła rację bytu. W większości państw europejskich monarchowie zwiększali stopniowo swoją władzę, co doprowadziło do powstania monarchii absolutnych, a tylko w nielicznych (Polska, Anglia) parlamenty zdołały zachować swe uprawnienia, a nawet powiększyć je.

Samorząd – niezależne od nadrzędnej władzy decydowanie o własnych sprawach, wykonywanie funkcji uzupełniających w stosunku władz np. szkoły, zakładu produkcyjnego, władz państwowych.Władysław I Łokietek (ur. między 3 marca 1260 a 19 stycznia 1261, zm. 2 marca 1333 w Krakowie) – książę na Kujawach Brzeskich i Dobrzyniu 1267-1275 (pod opieką matki), udzielne rządy razem z braćmi 1275-1288, książę brzeski i sieradzki 1288-1300, książę sandomierski 1289-1292, 1292-1300 lennik Wacława II, regent w księstwie dobrzyńskim 1293-1295, książę łęczycki 1294-1300, książę wielkopolski i pomorski 1296-1300, na wygnaniu w latach 1300-1304, od 1304 w Wiślicy, od 1305 ponownie w Sandomierzu, Sieradzu, Łęczycy i Brześciu, od 1306 w Krakowie i zwierzchnictwo nad księstwami: inowrocławskim i dobrzyńskim, 1306-1308/1309 na Pomorzu, od 1314 w Wielkopolsce, od 20 stycznia 1320 roku, król Polski (był pierwszym władcą Polski koronowanym w Krakowie, w katedrze wawelskiej przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Janisława), od 1327 zamiana Sieradza i Łęczycy na Inowrocław i Dobrzyń, w 1329 utrata ziemi dobrzyńskiej, w 1332 utrata Kujaw.

Monarchia stanowa we Francji[ | edytuj kod]

Okres monarchii stanowej we Francji przypada na XIV i XV w. Ukształtowała się ona w wyniku wyodrębnienia się w poprzedzającym ją okresie rozdrobnienia feudalnego trzech stanów – rycerstwa, duchowieństwa oraz tzw. stanu trzeciego (mieszkańcy miast i wolni chłopi) oraz współdziałania królów z dynastii Kapetyngów, a później Walezjuszów z tymi stanami w procesie jednoczenia ziem francuskich. Za początek okresu francuskiej monarchii stanowej uznaje się rok 1302, kiedy Stany Generalne zostają zwołane po raz pierwszy przez króla Filipa IV. Okres ten trwa do roku 1484. Od 1484 znacznie ograniczono rolę Stanów Generalnych, a zaczęto posługiwać się częściej Zgromadzeniem Notabli. W skład tego ostatniego wchodziły zasadniczo tylko osoby zaproszone przez monarchę.

Alienacja (wyobcowanie) (łac. alienus, alienum - obcy, cudzy) - poczucie izolacji od społeczeństwa, nieutożsamianie się ze społecznością lokalną i ponadlokalną, utrata tożsamości jednostki charakterystyczna dla dużych ośrodków miejskich w społeczeństwach przemysłowych i poprzemysłowych (postindustrialnych) oraz dla sytuacji migracji zarobkowej.Kazimierz IV Andrzej Jagiellończyk, lit. Kazimieras I Andrius Jogailaitis, biał. Казімір I Ягелончык (ur. 30 listopada 1427 w Krakowie, zm. 7 czerwca 1492 w Grodnie) – wielki książę litewski w latach 1440–1492, król Polski w latach 1447–1492. Jeden z najaktywniejszych polskich władców, za panowania którego Korona, pokonując zakon krzyżacki w wojnie trzynastoletniej, odzyskała – po 158 latach – Pomorze Gdańskie, a dynastia Jagiellonów stała się jednym z czołowych domów panujących w Europie. Zdecydowany przeciwnik magnaterii, przyczynił się do wzmocnienia znaczenia Sejmu i sejmików, co jednak stało się z krzywdą dla mieszczaństwa.

W aparacie państwowym, wcześniej zdominowanym przez rycerstwo jako królewskich wasali, wzrosło znaczenie wykształconych na uczelniach wyższych (w szczególności w znajomości prawa rzymskiego) przedstawicieli drobnej szlachty i miejskiego patrycjatu – legistów. Oni też na bazie prawa rzymskiego opracowali nowe koncepcje prawnoustrojowe kształtującej się monarchii stanowej, które zastąpiły wcześniejsze zasady monarchii patrymonialnej, a także przyczyniły się do zjednoczenia państwa. Cechy ustrojowe francuskiej monarchii stanowej:

Śląsk (śl. Ślunsk, Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Dzieli się na Dolny i Górny Śląsk. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.Lista istniejących monarchii przedstawia współczesne byty prawne o ustroju monarchicznym na świecie, ich typy, a także obecnie panujących władców (monarchów).
  • Publicznoprawny charakter państwa – państwo francuskie przestaje być własnością prywatną królów, a staje się bytem publicznym.
  • Współdziałanie króla ze stanami – przejawiało się to przede wszystkim w działalności Stanów Generalnych oraz Prowincjonalnych, również samorządów lokalnych.
  • Trzy zasady ustrojowe opracowane przez legistów:
  • Król jest najwyższym zwierzchnikiem lennym (Król jest suwerenem suwerenów). – istniejąca już wcześniej w prawie lennym zasada, która umożliwiła Kapetyngom odzyskiwanie poszczególnych lenn, a w konsekwencji do zjednoczenia kraju; dająca królowi możliwość kontrolowania wszelkich stosunków lennych na terenie królestwa, nawet ponad głowami jego wasali.
  • Król jest źródłem wszelkiej sprawiedliwości. – również istniejąca już wcześniej, w czasach Franków zasada, wyposażająca monarchę w najwyższą władzę sądowniczą.
  • Król jest cesarzem w swoim królestwie. (łac. rex imperator in regno suo) – zasada zakładająca, że królowi Francji, jako następcy cesarzy rzymskich na tych ziemiach przysługują uprawnienia podobne do tych, jakie posiadali cesarze rzymscy (podstawa do ukształtowania się we Francji monarchii absolutnej oraz podkreślająca suwerenność króla Francji i samego kraju (szczególnie niezależność od uniwersalistycznych dążeń cesarzy niemieckich.
  • Teoria statutowa – władza królewska nie jest dziedziczona w dynastii panującej jako prywatny spadek, zasady sukcesji są określone prawem publicznym.
  • System agnatyczny następstwa tronu. – zasada wyprowadzona z prawa salickiego, zabraniającego kobietom dziedziczenia ziemi salickiej (Francja dawniej była zamieszkana przez Franków Salickich i obowiązywało w niej ich prawo) określająca system następstwa tronu Francji jako agnatyczny, prawo do tronu posiadali jedynie męscy przedstawiciele dynastii, nie było możliwości dziedziczenia korony po kądzieli (przez małżeństwo lub po matce).
  • Zasada ciągłości monarchii – moment śmierci panującego monarchy jest automatycznie momentem wstąpienia na tron jego następcy (tzw. zasada Król umarł, niech żyje król! – fr. Le roi est mort, vive le roi!).
  • Zasada niepodzielności domeny – tzw. domena królewska, czyli ziemie należące do panującej dynastii utraciły swój prywatny charakter, stając się własnością Francji, królowie nie mieli prawa rozporządzać ziemiami wedle własnego uznania (nie mogli np. dokonać alienacji ziemi wchodzącej w skład domeny).
  • Monarchia stanowa w Polsce[ | edytuj kod]

    W Polsce monarchia stanowa powstała w typowy dla krajów europejskich sposób tzn. na drodze współdziałania władców z przedstawicielami stanów w trakcie jednoczenia państwa polskiego. A więc powstanie monarchii stanowej w Polsce wiąże się ze zjednoczeniem państwa i przezwyciężeniem rozbicia dzielnicowego. Monarchia stanowa w Polsce trwała od 1320 roku (koronacja Władysława Łokietka 20 stycznia) do roku 1795 (utracenie niepodległości przez Rzeczpospolitą).

    Monarcha – osoba będąca głową państwa w monarchii. Tytuł monarchy zazwyczaj jest dziedziczny (z wyjątkiem niektórych państw, np. Państwo Kościelne, Polska z XVI-XVIII w.) i dożywotni.Monarchia absolutna, absolutyzm – forma rządów występująca przede wszystkim we wczesnonowożytnej oraz starożytnej monarchii (przykładem starożytnej monarchii absolutnej może być ustrój Cesarstwa Rzymskiego) oraz mające ją uzasadnić doktryny polityczne.

    Koncepcja Korony Królestwa Polskiego[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Korona Królestwa Polskiego.

    Wiodąca zasada ustrojowa (patrymonialna) została zastąpiona przez nową wiodącą zasadę ustrojową, jaką była koncepcja Korony Królestwa Polskiego. Symbolem władzy państwowej stają się regalia (insygnia koronacyjne). Podstawa terytorialna koncepcji Korony Królestwa Polskiego obejmowała ziemie polskie zjednoczone przez Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego, a więc ziemie wchodzące w skład państwa, ale oprócz tego koncepcja korony Królestwa Polskiego obejmowała również ziemie historycznie polskie (tzn. takie ziemie, które kiedyś wchodziły w skład Królestwa Polskiego, a teraz nie było ich w zjednoczonym królestwie) oraz ziemie etnicznie polskie (tzn. ziemie, na których mieszkała ludność mówiąca po polsku). Chodziło tu głównie o Pomorze, Śląsk i Mazowsze. W skład koncepcji korony Królestwa Polskiego wchodziły 3 zasady wewnętrzne:

    Następca tronu – tytuł przysługujący zazwyczaj najstarszemu dziecku monarchy lub innemu najbliższemu krewnemu (może to być osoba wyznaczona przez monarchę). Zastąpi aktualnego władcę na tronie po jego śmierci.Historia nowożytna, dzieje nowożytne, nowożytność – epoka w historii następująca według tradycyjnej periodyzacji po średniowieczu i poprzedzająca XIX wiek (jako epokę). Za jej datę początkową uznaje się najczęściej upadek Konstantynopola, a tym samym cywilizacji bizantyńskiej (1453) lub odkrycie Ameryki przez Krzysztofa Kolumba (1492). Obie te daty mają wyłącznie charakter umowny – upadek Bizancjum miał bardzo ograniczony wpływ na rozwój kultury europejskiej, natomiast ekspansja europejska w kierunku zachodnim i południowym miała przynieść skutki dopiero w XVI wieku. Realnymi wyznacznikami przejścia od epoki średniowiecznej do nowożytnej są natomiast przemiany kulturowe, polityczne, państwowe, ideologiczne i w ograniczonym stopniu techniczne. W historii świata za umowne zakończenie epoki najczęściej uznaje się wybuch rewolucji francuskiej, a rzadziej kongres wiedeński.
  • Zasada niepodzielności państwa polskiego – rozwiązała ona kwestię rozbicia dzielnicowego
  • Zasada suwerenności (przejęta z Francji) – królowie polscy nie składają hołdów lennych
  • Zasada niepozbywalności terytorium państwowego – zasada ta miała 2 konsekwencje:
  • Nie można było darować lub sprzedawać kawałka terytorium państwa polskiego.
  • Kolejni królowie Polski składali w momencie koronacji przysięgę, iż spróbują odzyskać utracone ziemie (etniczne i historyczne).
  • Zgromadzenia stanowe w Polsce[ | edytuj kod]

    W okresie monarchii stanowej w Polsce, w odróżnieniu od pozostałych państw Europy, brak było jednolitego organu władzy ustawodawczej, który byłby przedstawicielem stanowym (we Francji stałym organem były Stany Generalne, a w AngliiParlament). Od I połowy XIV do połowy XV wieku można wyliczyć kilka organów, które spełniały rolę przedstawicielstwa społeczeństwa i z którymi władca musiał się liczyć:

    Mazowsze (łac. Mazovia) – kraina historyczna położona w środkowym biegu Wisły oraz dorzeczu jej dopływów w centralnej oraz północno-wschodniej Polsce, znajdująca się w większości w woj. mazowieckim; historyczną stolicą Mazowsza jest Płock, który jest także najstarszym miastem tego regionu (prawa miejskie w 1237); dzielnica historyczna Polski.Sejmy walne (łac. comitia generalia) – nazwa parlamentu Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Było to zgromadzenie decydujące o polityce całej I Rzeczypospolitej, istniejące w okresie od XIV do XVIII wieku. W tym czasie znacząco zmieniał się jego skład i charakter.
    Zjazdy

    Wywodziły się z wieców feudalnych. Były one zwoływane przez monarchę w razie potrzeby. Nie miały więc cyklicznego sposobu zwoływania i nie miały też określonego składu. Te zjazdy były zwoływane albo dla całego państwa, albo dla poszczególnych prowincji. Przykładem takiego zjazdu jest zjazd w Sulejowie (1318). Zwołał go Władysław Łokietek, aby uzyskać poparcie w swoich staraniach o koronację.

    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Przywilej jedlneńsko-krakowski – przywilej szlachecki nadany przez Władysława Jagiełłę w zamian za obietnicę szlachty polskiej, że jego syn Władysław III Warneńczyk zasiądzie na tronie polskim i przedłuży to panowanie dynastii Jagiellonów w Polsce.
    Sejm walny

    W monarchii stanowej sejm walny nie miał ściśle określonego składu, ale z reguły pojawiali się tam zaproszeni przez władcę urzędnicy, a także wyżsi dostojnicy kościelni oraz niekiedy przedstawiciele największych polskich miast. Sejmy walne były zwoływane nieregularnie w razie potrzeby i nie miały ściśle określonych kompetencji, ale zajmowały się najważniejszymi sprawami państwa zarówno w dziedzinie polityki zagranicznej jak i najważniejszymi sprawami wewnętrznymi w tym np. spisywanie i porządkowanie prawa.

    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.
    Sejmiki

    Pojawiają się one najpóźniej, na przełomie XIV i XV wieku. Ich cechą charakterystyczną był fakt, że w ich skład wchodziła wyłącznie szlachta. Sejmiki rozwinęły się w I Rzeczypospolitej.

    Etapy monarchii stanowej w Polsce[ | edytuj kod]

    Okres monarchii stanowej w Polsce można podzielić na 3 etapy. I etap (13201370)

    Pierwsze 50 lat monarchii stanowej to wyraźna przewaga władzy królewskiej nad przedstawicielstwem stanowym. Korona królewska pozostawała dziedziczna, a na tronie zasiadali Piastowie (Władysław Łokietek i jego syn Kazimierz Wielki).

    Władysław III Warneńczyk (ur. 31 października 1424 w Krakowie, zm. 10 listopada 1444 pod Warną) – król Polski i najwyższy książę litewski od roku 1434, król Węgier jako I. Ulászló od 1440, starszy syn Władysława Jagiełły i Zofii Holszańskiej. Na tronie Litwy Władysław nie zasiadł, księciem litewskim obwołano jego młodszego brata, Kazimierza Jagiellończyka.Wojna trzynastoletnia (1454-1466) – wojna między zakonem krzyżackim a Koroną Królestwa Polskiego, zakończona II pokojem toruńskim.
    II etap (13701454)

    Po roku 1370 nastąpiło osłabienie władzy królewskiej, gdyż na tronie pojawili się przedstawiciele nowych dynastii. Najpierw była to dynastia Andegawenów (Ludwik Węgierski i jego córka Jadwiga), zaś potem przedstawiciele Jagiellonów (Władysław Jagiełło i jego dwaj synowie: Władysław Warneńczyk i Kazimierz IV Jagiellończyk). Królowie z nowych dynastii zabiegali o zyskanie poparcia stanów i dlatego szli na ustępstwa. Nadawali przywileje głównie najsilniejszemu ze stanów – szlachcie, nie przywiązując uwagi do potrzeb innych stanów, zatem już w okresie monarchii stanowej obserwujemy wzrost znaczenia szlachty i stopniowe osłabienie duchowieństwa i mieszczaństwa na skutek nierównomiernego rozłożenia przywilejów.

    Książę małżonek – określenie męża panującej monarchini, stosowany powszechnie w epoce nowożytnej, który nie dysponuje żadną władzą polityczną, a pełni jedynie funkcję reprezentacyjną. Tradycja nadawania tytułu księcia mężom monarchiń, narodziła się z powodu obawy o próby podważenia pozycji monarchini jako samodzielnej głowy państwa i próby uznania pozycji obu małżonków za równoważną, np. poprzez zastosowanie średniowiecznego prawa (zasada iure uxoris), wedle której małżeństwo z dziedziczką korony dawało mężowi prawo do współrządzenia (koregent). Tak też było np. w przypadku Wilhelma III, króla Anglii, czy Władysława Jagiełły, króla Polski. Epoka nowożytna zna również wyjątki od omawianej praktyki np. w przypadku Filipa II Habsburga, męża królowej Anglii Marii I, oraz Franciszka Burbona męża królowej Hiszpanii Izabeli II, którym to nadano tytuł króla (pot. jako król małżonek). Pełna władza w tych wypadkach jednak, również spoczywała na ich małżonkach. Podobnym przypadek miał mieć miejsce, gdy Królowa brytyjska Wiktoria swojemu mężowi Albertowi chciała nadać tytuł króla, czemu sprzeciwił się brytyjski rząd.Sulejów – miasto w powiecie piotrkowskim, województwie łódzkim, siedziba gminy Sulejów, nad rzeką Pilicą i Radońką. Według danych z 31 grudnia 2008 r. miasto liczyło 6332 mieszkańców. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. piotrkowskiego. Po zbudowaniu w latach 1969–1973 tamy na Pilicy w Smardzewicach (w pobliżu Tomaszowa Mazowieckiego) i spiętrzeniu rzeki, w pobliżu miasta powstał Zalew Sulejowski. Był miastem królewskim.
    III etap (14541795)

    Okres, kiedy szlachta osiągnęła, poprzez nadania przywilejów i praw dla tego stanu, ogromne wpływy i władzę w państwie. Wraz z upływem czasu król tracił swoją władzę. Dochodziło do decentralizacji władzy królewskiej i państwowej. Ostatni Jagiellonowie (Zygmunt Stary i Zygmunt August) wciąż posiadali stosunkowo dużą władzę, jednak władza następnych królów elekcyjnych była bardzo ograniczona.

    Język francuski (fr. langue française lub français) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 80 mln ludzi: ok. 65 mln Francuzów, ok. 4,5 mln Belgów (czyli 42%), ok. 1,5 mln Szwajcarów (czyli 20%), a także ok. 8 mln mieszkańców kanadyjskich prowincji Québec, Ontario i Nowy Brunszwik. Ok. 201 milionów osób na całym świecie używa francuskiego jako języka głównego (oszacowanie z 2009 r. według Organisation mondiale de la Francophonie), a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, w których francuski jest jednym z języków urzędowych, bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego, jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, w których jest jedynym językiem urzędowym.Sejmiki ziemskie (łac. comitia minora) w dawnej Polsce (od końca XIV wieku), były to zjazdy całej szlachty z terenu danej ziemi bądź województwa. Wywodziły się ze zjazdu urzędników ziemi, na który zaczęła przybywać szlachta.

    Najważniejsze przywileje z okresu monarchii stanowej

  • przywilej budziński (1355)
  • przywilej koszycki (1374)
  • przywilej krakowski (1386)
  • przywilej piotrkowski (1388)
  • przywilej czerwiński (1422)
  • Przywilej jedlneńsko-krakowski (14301433)
  • Przywilej wolnej elekcji (15701795)
  • | edytuj kod]

    Jest to przywilej szlachecki nadany przez Kazimierza Jagiellończyka na początku wojny trzynastoletniej w 1454 roku. Jego celem było uzyskanie od szlachty wsparcia w wojnie. Zgodnie z tym przywilejem król mógł zwołać pospolite ruszenie, nakładać nowe podatki, stanowić nowe prawo i decydować o wojnie i pokoju tylko za zgodą sejmików szlacheckich. Od tego momentu najważniejsze decyzje zależały od organów czysto szlacheckich. Dlatego też nadanie przywileju cerekwicko-nieszawskiego uważa się za koniec monarchii stanowej i początek Rzeczypospolitej Szlacheckiej w Polsce. Od tego momentu król nie musiał liczyć się z pozostałymi stanami.

    Jadwiga – imię żeńskie pochodzenia germańskiego, germ. Hadwig lub Hedwig, złożone z elementów Hadu- i -wig, które oba oznaczają "walka". W Polsce imię to zostało zanotowane po raz pierwszy w 1208 roku, w formach Hedwiga i Edwiga; innymi pojawiającymi się formami rodzimymi były Hadwiga, Adwiga, Jedwiga i – najpóźniej (1379) – Jadwiga. Uważa się, że imię to pojawiło się w Polsce wraz z małżeństwem Henryka I Brodatego ze św. Jadwigą Śląską.Przywilej czerwiński nadany 23 lipca 1422 roku szlachcie polskiej przez króla Władysława II Jagiełłę na sejmie obozowym w Czerwińsku nad Wisłą w zamian za udział w wojnie z zakonem krzyżackim.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Michał Sczaniecki, Powszechna Historia Państwa i Prawa, Warszawa 2007
  • J. Bardach, B. Leśnodorski, M. Pietrzak, Historia Ustroju i Prawa Polskiego, Warszawa 2005
  • Królowa (królowa małżonka) (analogicznie: cesarzowa, wielka księżna, księżna) – kobieta będąca małżonką aktualnie panującego monarchy i nosząca tytuł odpowiadający tytułowi męża (np. małżonka króla – królowa). Istnieją jednak odstępstwa od tej zasady (np. prawosławne małżonki władców nie mogły zostać koronowane i nosić tytułu królowej). Z tytułem tym nie wiąże się jednak żadna władza polityczna, w przeciwieństwie do monarchini panującej. W polskiej terminologii nie ma wyraźnego rozróżnienia pomiędzy tymi dwiema odmiennymi funkcjami. Zgodnie z tradycją małżonka monarchy zostaje koronowana.Dynastia (gr. dynasteia – władza) – szereg władców z jednego rodu (książąt, królów lub cesarzy), przynajmniej dwie osoby pochodzące z tej samej rodziny panujące bezpośrednio po sobie lub z niewielkimi przerwami. Zdarzały się też dynastie niespokrewnionych władców (np. dynastia Antoninów lub egipskich mameluków).




    Warto wiedzieć że... beta

    Szlachta (ze starodolnoniemieckiego Slahta; współcz. niem. Geschlecht) – wyższa warstwa społeczna, wywodząca się ze stanu rycerskiego w społeczeństwie feudalnym. Szlachta posiadała zespół przywilejów społecznych, z których najbardziej podstawowym był przywilej posiadania ziemi. Przynależność do szlachty łączyła się z obowiązkiem służby wojskowej.
    Parlament – w państwach o demokratycznych systemach władzy, najwyższy organ przedstawicielski, a jednocześnie zasadniczy organ władzy ustawodawczej.
    Rycerstwo – stan społeczny złożony z konnych wojowników istniejący w Europie w okresie pełnego średniowiecza i późnego średniowiecza. Warstwa ta wytworzyła swoisty styl życia, ceremoniał i etykę. W zamian za nadanie ziemskie przyjmowało obowiązek służby pod rozkazami seniora. W późnym średniowieczu przekształciło się w szlachtę.
    Piastowie – pierwsza historyczna dynastia panująca w Polsce od ok. 960 do 1370 roku. Za jej protoplastę uchodzi legendarny Piast, syn Chościska, rataj spod Gniezna. Według legendy syn Piasta – Siemowit został pierwszym księciem Polan. Kolejnymi byli Lestek i Siemomysł. Pierwszym władcą z dynastii Piastów, którego historyczność nie jest kwestionowana, był Mieszko I.
    Michał Pietrzak (ur. 15 lipca 1929 w Gąbinie k. Płocka) – polski prawnik, profesor tytularny nauk prawnych, emerytowany profesor Uniwersytetu Warszawskiego.
    Jagiellonowie lit. Jogailaičiai – gałąź dynastii Giedyminowiczów, wywodząca się od Władysława II Jagiełły, wielkiego księcia litewskiego i króla Polski. Jej przedstawiciele panowali w Polsce w latach 1386-1572, na Litwie w latach 1377-1401 i 1440-1572, w Czechach w latach 1471-1526 oraz na Węgrzech w latach 1440-1444 i 1490-1526.
    Filip IV Piękny, fr. Philippe le Bel (ur. 1268, Fontainebleau - zm. 29 listopada 1314, tamże) – król Francji i Nawarry (jako Filip I) w latach 1285-1314, syn Filipa III Śmiałego z dynastii Kapetyngów i jego pierwszej żony - Izabeli Aragońskiej.

    Reklama