Modlitwa eucharystyczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Celebrans wznoszący modlitwę eucharystyczną w rycie bizantyjskim, cerkiew Opieki Matki Bożej, Düsseldorf.

Modlitwa eucharystyczna (łac. Prex eucharistica; gr. ανάφορα, anáphora) – modlitwa zanoszona w czasie liturgii Eucharystii (mszy). W tradycji Kościołów wschodnich nazywana jest z greckiego anaforą, lub boską liturgią, zaś w dawnej tradycji łacińskiej kanonem (np. Kanon rzymski). Większość współcześnie celebrowanych modlitw powstało w okresie patrystycznym jako rozwinięcie liturgii paschalnej Wieczernika. Konsekrowane w trakcie modlitwy eucharystycznej chleb i wino stają się, według wiary Kościoła, Ciałem i Krwią Chrystusa. Są znakami sakramentalnymi Jego śmierci i zmartwychwstania, przedstawionymi Bogu Ojcu jako zbawcza, nieskalana Ofiara chwały. Rozdziela się je między uczestników tej ofiary do spożycia.

Doksologia końcowa (z gr. δοξα, doksa: chwała) - w Kościołach chrześcijańskich wygłaszany podczas Mszy przez kapłana tekst modlitewny wysławiający Boga w Trójcy Świętej. Najważniejszą doksologią jest doksologia końcowa modlitwy eucharystycznej (Przez Chrystusa, z Chrystusem (...)), zakończona aklamacją wiernych - Amen..List do Hebrajczyków [Hbr], List do Żydów [Żyd] – jeden z listów Nowego Testamentu zamieszczany w wydaniach Biblii przed Listami powszechnymi. Imię autora nie jest w liście wymienione i od początku stanowiło kwestię sporną. Przez długie lata autorstwo przypisywano Pawłowi z Tarsu, pogląd ten jest jednak obecnie zarzucony. Również kanoniczność Listu budziła wątpliwości. Obecnie kwestie autorstwa i kanoniczności nie znajdują się w centrum zainteresowań biblistów, poruszane są natomiast zagadnienia takie jak struktura Listu, tło religijno-historyczne i główne wątki myśli teologicznej.

Historia[ | edytuj kod]

Początki modlitwy eucharystycznej[ | edytuj kod]

U początku Modlitw eucharystycznych, które są sercem liturgii tradycyjnych Kościołów chrześcijańskich, jak katolickie, prawosławne oraz orientalne, a także niektóre Kościoły Wspólnoty anglikańskiej stoi modlitwa, której przewodniczył sam Jezus Chrystus w czasie Ostatniej Wieczerzy. Jezus modlił się w ten sam sposób, co wszyscy Żydzi jego czasów, którzy przewodniczyli celebracji w czasie świątecznych posiłków – czy to rodzinnych w domu, czy też bractw o charakterze eschatologicznym, zwanych haburot. Ponieważ była to wieczerza paschalna (por. Mk 14,14), Jezus używał formuł tradycyjnych modlitw błogosławieństw, które dyktował zwyczaj celebrowania Paschy żydowskiej. Istniały dwa rodzaje „błogosławieństw”. Krótkie berachot, zawierające jedno zdanie, wypowiadane było przy pierwszym kielichu wina i łamaniu chleba otwierającym posiłek. Brzmiało ono, odpowiednio, przy kielichu: „Błogosławiony jesteś Adonaj, nasz Boże, Królu wszechświata, który stworzyłeś owoc winnego krzewu” oraz przy łamaniu i dzieleniu chleba: „Błogosławiony jesteś, Adonaj, nasz Boże, Królu wszechświata, który dajesz nam chleb z ziemi”. Długie berachot, zwane „birkat ha-mazon”, przewodniczący wypowiadał na końcu posiłku, przy ostatnim kielichu wina zwanym kielichem błogosławieństwa (por. 1 Kor 10,16). Prawdopodobnie powodem tego, iż Ewangeliści Marek i Mateusz użyli dwóch różnych słów: „błogosławił” dla chleba i „złożył dziękczynienie” dla kielicha (Mk 14,22-23; Mt 26,26-27) – mogła być właśnie ta różnica w długości błogosławieństwa. Ustanawiając pamiątkę swojej tajemnicy paschalnej, Jezus zaadaptował starożytną modlitwę żydowskiego błogosławieństwa, dając jej nową treść, związaną z Nowym Przymierzem w swojej krwi. Przymierze to Jezus proklamował będąc sam wcielonym, ostatecznym i w pełni doskonałym Słowem Boga (por. Hbr 1,1).

Corpus Christianorum (CC) - naukowa kolekcja serii wydawniczych zapoczątkowana i prowadzona przez benedyktynów w Turnhout (Belgia), publikowana w wydawnictwie Brepols. Celem projektu jest wydanie, w ramach współpracy międzynarodowej, wszystkich pism chrześcijańskich, greckich i łacińskich, okresu od ojców Kościoła do schyłku średniowiecza. Każdy z tomów jako owoc studiów filologicznych i krytyki tekstualnej, bez komentarzy i tłumaczeń, ma służyć za narzędzie pracy dla mediewistów i patrologów.Amida (hebr. – stanie, zwana także szemone esre – osiemnaście błogosławieństw, lub תפילה Tefila – modlitwa) – obok Szema Jisrael jedna z dwóch głównych modlitw w judaizmie. Główny element trzech codziennych żydowskich nabożeństw: szachrit (szaharit), mincha (minacha) i maariw. Jest jedną z najstarszych modlitw w judaizmie synagogalnym, ostatecznie opracowaną, jak podaje Talmud, przez Gamaliela II pod koniec I w. n.e. Jej odmawianie zastępuje kult ofiarny po zburzeniu Drugiej Świątyni przez Rzymian w 70 r. n.e.

Pierwsze wspólnoty chrześcijańskie opisane w Dziejach Apostolskich, wypełniając polecenie Jezusa zbierały się na łamanie chleba (Dz 2,42) na pamiątkę ofiary jego ciała wydanego i krwi wylanej na krzyżu. Podobnie jak działo się to w archetypicznych zgromadzeniach, które miały miejsce w Izraelu – jak na Synaju (por. Księga Wyjścia rozdziały 19-21,20 oraz 24) – wspólnoty te po słuchaniu Słowa Bożego, zawartego w nauczaniu Apostołów, przywoływały to Słowo poprzez modlitwy, które znały z synagog, a następnie powierzały się temu Słowu właśnie przez wielką modlitwę błogosławieństwa, modlitwę eucharystyczną (hebr. beracha). Były to pierwsze modlitwy eucharystyczne Kościoła. Zanoszone podczas posiłków połączonych z obrzędem łamania chleba – uczt będących wypełnieniem starotestamentalnych ofiar komunii (ofiar biesiadnych; por. Kpł 3,1; 1 Krl 3,15; Lb 15,5;) przypieczętowujących przymierze z Bogiem – były od początku rozumiane jako pamiątka i uobecnienie, proklamacja ofiary Nowego Przymierza: zbawczej śmierci Jezusa Chrystusa. Mówił o tym Apostoł Paweł do Koryntian: „Ilekroć bowiem spożywacie ten chleb albo pijecie kielich, śmierć Pańską głosicie, aż przyjdzie” (1 Kor 11,26) .

Jakub Sprawiedliwy, cs. Apostoł Iakow, brat Gospodień po płoti (zm. ok. 62) – brat (rodzony, przyrodni, stryjeczny lub cioteczny; żadna z identyfikacji nie jest pewna) Jezusa Chrystusa, najważniejszy z tzw. braci Pańskich stojący na czele Kościoła w Jerozolimie (w tradycji uważany za pierwszego jej biskupa), męczennik chrześcijański, święty Kościoła katolickiego, prawosławnego i wielu innych.Chrystologia – jeden z działów teologii zajmujący się refleksją nad Osobą Jezusa Chrystusa w świetle wiary chrześcijańskiej.

W tym czasie nie było jeszcze ksiąg liturgicznych. Kontynuowano synagogalny zwyczaj tradycji ustnej, czyli przekazywania pamięciowego schematu modlitw. Zaczęto je spisywać znaczenie później. Pod koniec IV wieku w Afryce, gdy pierwsze spisane formuły modlitw eucharystycznych zaczęły krążyć od kościoła do kościoła, wywołało to naturalną ostrożność władz kościelnych. Synod, który zebrał się w 393 r. w Hipponie zalecił roztropność w tej kwestii:

Kościół /(gr.) ἐκκλησία (ekklesia), zgromadzenie obywatelskie/ – w teologii chrześcijańskiej, wspólnota ludzi ze wszystkich narodów, zwołanych przez Apostołów, którzy zostali posłani przez Jezusa Chrystusa, by utworzyć zgromadzenie wybranych, stających się wolnymi obywatelami Królestwa niebieskiego. Wspólnota Kościoła ma cztery zasadnicze cechy, sformułowane w Nicejsko-konstantynopolitańskim wyznaniu wiary (381 r.): jedność, świętość, powszechność i apostolskość. Pierwszym zadaniem Ludu Bożego, jako ustanowionej poprzez chrzest wspólnoty /(gr.) koinonia/ wiary i sakramentów, jest bycie sakramentem wewnętrznej jedności ludzi z Bogiem oraz jedności całej ludzkości, która ma się zrealizować. Kościołem nazywa się też wspólnotę lokalną Kościoła powszechnego, tzw. kościoły lokalne, a także określone wyznanie chrześcijańskie. Tajemnicą Kościoła zajmuje się gałąź teologii – eklezjologia.Paweł VI (łac. Paulus VI, właśc. Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini; ur. 26 września 1897 w Concesio, zm. 6 sierpnia 1978 w Castel Gandolfo) – arcybiskup Mediolanu (1954-1963), papież i 4. Suweren Państwa Miasto Watykan w okresie od 21 czerwca 1963 do 6 sierpnia 1978, sługa Boży Kościoła katolickiego.
.mw-parser-output div.cytat{display:table;border:1px solid #aaa;padding:0;margin-top:0.5em;margin-bottom:0.8em;background:#f9f9f9}.mw-parser-output div.cytat>blockquote{margin:0;padding:0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo{text-align:right;padding:0 1em 0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo::before{content:"— "}.mw-parser-output div.cytat.środek{margin-left:auto;margin-right:auto}.mw-parser-output div.cytat.prawy{float:right;clear:right;margin-left:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.lewy{float:left;clear:left;margin-right:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.prawy:not([style]),.mw-parser-output div.cytat.lewy:not([style]){max-width:25em}

Jeśli /jakiś prezbiter/ kopiuje dla siebie wzór z jakiegoś źródła z zewnątrz, nie może z niego korzystać, dopóki nie przedstawi go bardziej uczonym braciom.

Stefan Wyszyński (ur. 3 sierpnia 1901 w Zuzeli, zm. 28 maja 1981 w Warszawie) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup diecezjalny lubelski w latach 1946–1948, arcybiskup metropolita gnieźnieński i warszawski oraz prymas Polski w latach 1948–1981, kardynał prezbiter od 1953. Zwany Prymasem Tysiąclecia, sługa Boży Kościoła katolickiego.Misterium paschalne – jedno z głównych pojęć teologii chrześcijańskiej, odnoszące się do historii zbawienia. Jego treścią jest wydarzenie, które było zwieńczeniem życia i misji Jezusa Chrystusa: męka, śmierć i zmartwychwstanie, uobecniane w Kościele i w sakramentach.

Modlitwy eucharystyczne w Kościele poapostolskim[ | edytuj kod]

Według wielu uczonych, m.in. Louisa Bouyera, Roberta Cabié, Ledogara, Ligiera, Talleya, Giraudo i in., w okresie poapostolskim modlitwy eucharystyczne we wspólnotach chrześcijańskich były wciąż modlitwami żydowskimi z dodatkami odnoszącymi się do Jezusa Chrystusa. Ogólnie, kościoły chrześcijańskie, zwłaszcza w Palestynie i w Egipcie, w pierwszym stuleciu zewnętrznie nie były odróżnialne od wspólnot pozostających w judaizmie. Jako przykład takiej adaptowanej z judaizmu wczesnochrześcijańskiej modlitwy eucharystycznej jest podawany tekst przechowany w zbiorze zwanym Didache w rozdziałach IX i X. Najpierw podane są modlitwy, które były prawdopodobnie zanoszone przy pierwszym kielichu i przy chlebie na początku uczty.

Xavier Léon-Dufour (ur. 3 lipca 1912 r. w Paryżu, zm. 13 listopada 2007) – francuski jezuita, teolog biblista, autor książek, a także dyrektor serii wydawniczej Parole de Dieu (Słowo Boże).Stolica Apostolska, Stolica Święta (łac. Sancta Sedes, wł. Santa Sede) – siedziba papieży (także papiestwo, władza zwierzchnia papieża w Kościele katolickim wraz z jej instancjami wykonawczymi, stanowiąca suwerenny podmiot prawa międzynarodowego) mieszcząca się w państwie Watykan, który jest z nią połączony unią personalną i funkcjonalną i nad którym sprawuje ona wyłączne zwierzchnictwo oraz suwerenną władzę i jurysdykcję.

„IX. (...) „Co do Eucharystii, składajcie dziękczynienie w taki oto sposób:
2. Najpierw przy kielichu:
Dziękuję Ci, Ojcze nasz,
Za świętą winorośl Dawida, sługi Twego,
Którą objawiłeś nam przez Jezusa, sługę Twego.
Tobie chwała na wieki!

3. Następnie przy łamaniu chleba:
Dziękujemy Ci, Ojcze nasz,
Za życie i za poznanie,
Które objawiłeś nam przez Jezusa, sługę Twego.
Tobie chwała na wieki!

4. Jak ten chleb łamany, rozrzucony po górach,
Został w jedno zebrany,
Tak niech Kościół Twój aż po najdalsze krańce ziemi
Zbierze się w jednym królestwie Twoim,
Bo Twoja jest chwała i moc przez Jezusa Chrystusa na wieki!”

Giacomo Lercaro (ur. 28 października 1891 w Quinto al Mare – zm. 18 października 1976 w Bolonii) – włoski duchowny katolicki, arcybiskup Bolonii i kardynał.Sobór powszechny, sobór ekumeniczny – w Kościołach chrześcijańskich – spotkanie biskupów całego Kościoła w celu ustanowienia praw kościelnych (kanonów soborowych) i uregulowania spraw doktryny wiary i moralności. Początkowo sobory były zwoływane przez cesarzy rzymskich. Ich postanowienia musiały być jednak zaakceptowane przez biskupa Rzymu. Sobory zwoływane jedynie w obrębie Kościoła rzymskokatolickiego nie są uznawane przez pozostałych chrześcijan (w tym prawosławnych i protestantów).

Po spożyciu chleba eucharystycznego i posiłku, a przed dłuższym, uroczystym błogosławieństwem nad ostatnim kielichem wina, w wersie 5. rozdziału IX następuje komentarz, swoista „rubryka” zwracająca uwagę, że przyjmować je mogą tylko ci, którzy zostali uświęceni przez Chrzest: Niech nikt nie je ani nie pije z waszej Eucharystii oprócz tych, co zostali ochrzczeni w imię Pana, gdyż to właśnie miał Pan na myśli mówiąc: „Nie dawajcie psom tego, co święte” (Mt 7,6). Dalej Didache podaje tekst dłuższej modlitwy odmawianej po spożytym posiłku, gdy uczestnicy „już się nasycą”. Jest to najprawdopodobniej schrystianizowana wersja „birkat ha-mazon”, błogosławieństwa przy ostatnim kielichu wina. Podobnie, w opowiadaniu o Ostatniej Wieczerzy w Ewangelii Łukasza jest mowa o tym drugim kielichu „po wieczerzy” (por. Łk 22,17 oraz 20).

Benno Walter Gut (ur. 1 kwietnia 1897 w Reiden diecezja Lucerna, zm. 8 grudnia 1970 w Rzymie) – szwajcarski duchowny katolicki, członek zakonu św. Benedykta, kardynał, prefekt Kongregacji ds. Kultu Bożego.Sobór nicejski I – pierwszy sobór powszechny biskupów chrześcijańskich, zwołany 20 maja 325 r. w Nicei (Nikai) w Bitynii (około 80 km od Konstantynopola) przez cesarza Konstantyna Wielkiego.

Tekst modlitwy tego błogosławieństwa kończy się ponowną zachętą, aby przystąpił ten – w domyśle tylko ten – kto święty:

X.1 „A gdy się już nasycicie, składajcie dziękczynienie w taki oto sposób:

2. Dziękuję Ci, Ojcze Święty,
Za święte Imię Twoje,
Które z woli Twojej zamieszkało w sercach naszych,
I za poznanie, i za wiarę, i za nieśmiertelność,
Które objawiłeś nam przez Jezusa, sługę Twego,
Tobie chwała na wieki!

3. Ty, Panie wszechmogący,
Stworzyłeś wszystko dla Imienia Twego,
Dałeś ludziom pokarm i napój, aby ciesząc się nim, Tobie dziękowali.
Nam zaś dałeś w swej łaskawości duchowy pokarm i napój, i życie wieczne przez Jezusa, sługę Twego.

4. Nade wszystko dziękujemy Ci za wielką potęgę Twoją.
Tobie chwała na wieki!

5. Pomnij, Panie, na Kościół Twój, i wybaw go od zła wszelkiego,
I uczyń doskonałym w miłości Twojej.
I zgromadź go z czterech stron świata, uświęcony,
W królestwie Twoim, które przygotowałeś dla niego,
Bo Twoja jest moc i chwała na wieki!

6. Niechaj przyjdzie łaska i przeminie ten świat!
Hosanna Bogu Dawidowemu!
Kto święty, niech podejdzie,
Kto nim nie jest, niech czyni pokutę!
Marana tha.
Amen.”.

Tradycja apostolska lub Konstytucja Kościoła egipskiego /(ang.) Constitution of the Egyptian Church/ – dokument przypisywany Hipolitowi Rzymskiemu z początku III w., należący do gatunku tzw. wczesnochrześcijańskich kanonów kościelnych. Jest wczesnym świadkiem chrześcijańskiej liturgii Eucharystii.Celebrans (łac. celebrans – celebrujący; imiesłów przymiotnikowy czynny czasu teraźniejszego od celebrare – celebrować) – duchowny sprawujący liturgię. Najczęściej określenie to odnosi się do księży katolickich, starokatolickich, prawosławnych oraz pastorów i diakonów protestanckich.

Błogosławieństwo to ma trzy części. Wydaje się, że pierwsze dwie są transpozycją żydowskiego błogosławieństwa dziękczynnego za pożywienie i ziemię oraz za przymierze i Prawo. Podczas gdy prośba o zachowanie Kościoła jest odpowiednikiem prośby o wypełnienie wielkich dzieł Bożych modlitwy Tefila.

W tym czasie liturgiczna modlitwa eucharystyczna była celebrowana razem z posiłkiem, w sposób typowy dla świątecznych uczt żydowskich, jak ma to miejsce np. w sederze paschalnym. Do rozdzielenia Eucharystii i posiłku doszło w II wieku, m.in. w wyniku problemów, które napotkał już św. Paweł we wspólnocie Kościoła w Koryncie (por. 1 Kor 11,17-22). Po rozdzieleniu, spożywany niezależnie posiłek chrześcijan zyskał miano agapy. Inną starą modlitwą eucharystyczną, bliską formie żydowskiej, choć z czasem przeredagowaną jest Anafora Addaja i Mariego. Jest znana z tego, że nie zawiera słów ustanowienia. Kolejną starą modlitwą eucharystyczną, datowaną na początek III w. (ok. 225 r.), mającą strukturę podobną do tych, które są używane dzisiaj jest modlitwa, a raczej jej schemat z Tradycji apostolskiej Hipolita. Spisana najprawdopodobniej po grecku pochodzi z czasu, kiedy jeszcze używanie pisemnej wersji nie było w zwyczaju, jak sam autor zaznacza we wstępie (n.9).

Afryka Prokonsularna, Africa Proconsularis, Proconsularis, Africa – jedna z prowincji Imperium rzymskiego. Terytorialnie odpowiada mniej więcej obecnej Tunezji. Nazwę wywodzącą się od Afra, herosa będącego synem Heraklesa prowincji nadali Rzymianie.Czyściec (łac. purgatorium) – według Kościoła katolickiego bolesne dochodzenie duszy do absolutnie doskonałej miłości, koniecznej do osiągnięcia szczęścia Nieba.

IV wiek[ | edytuj kod]

Czwarte stulecie umożliwiło chrześcijaństwu rozwój w wolności i publicznej akceptacji dzięki edyktowi pokoju Konstantyna z 313 r. Małe wspólnoty celebrujące w domach lub willach przerobionych na Dom Kościoła (łac. Domus ecclesiae), zaczęły się rozrastać pod wpływem masowych nawróceń. Nowi chrześcijanie pochodzili z narodów, które nie znały i nie rozumiały liturgii paschalnej judaizmu, będącej kluczem do zrozumienia chrześcijańskiej modlitwy eucharystycznej. Celebracja eucharystyczna przeniosła się do większych budynków, budowanych na wzór synagog na wschodzie i rzymskich bazylik na zachodzie.

Wspomnienie tajemnicy dnia jest to formuła, którą wypowiada się zaraz po śpiewie Święty w trakcie Liturgii Eucharystycznej, o ile przypada święto lub uroczystość. Występuje w I, II i III modlitwie eucharystycznej.Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jedna z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół Kościół katolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.
Rzymski kościół św. Sabiny na Awentynie. Zachowana do dziś, jedna z pierwszych bazylik chrześcijańskich w Wiecznym Mieście. Bazyliki były miejscem pierwotnie zaprojektowanym do celów świeckich: sądowniczych i obywatelskich. Kościół przystosował je do intonowania modlitw eucharystycznych. Te zaś w nowej przestrzeni musiały wybrzmieć w nowy sposób.

Okres ten, szczególnie po Soborze nicejskim I (325 r.), był świadkiem wielkiej twórczości w dziedzinie układania modlitw eucharystycznych. Większe budynki kościelne wymagały innego sposobu proklamowania modlitwy. Zaczęto ustalać i unifikować teksty modlitw. Na wschodzie, najstarszym ośrodkiem rozwoju liturgicznego była Antiochia, centrum kultury i nauki greckiej. W środowisku chrześcijaństwa antiocheńskiego powstała Anafora Bazylego Wielkiego, napisana przez Bazylego, biskupa Cezarei, której pierwowzorem była Aleksandryjska anafora Bazylego Wielkiego, używana w Egipcie modlitwa pochodzenia syryjskiego. Stamtąd również pochodzi Anafora Dwunastu Apostołów, która była inspiracją modlitwy przyjętej później w całym Prawosławiu bizantyjskim, nazwanej imieniem patriarchy Konstantynopola św. Jana Chryzostoma – Anafora Jana Chryzostoma. Również odradzające się w Jerozolimie chrześcijaństwo przejęło wzorce liturgiczne właśnie z Antiochii, układając w języku greckim Anaforę Jakuba. W Aleksandrii stworzono Anaforę Marka Ewangelisty, w wersji koptyjskiej znaną jako Anafora Cyryla.

Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.Ojcowie Kościoła (łac. Patres Ecclesiae) – pisarze i teologowie we wczesnym chrześcijaństwie, w epoce bezpośrednio po czasach apostolskich, aż do czasów średniowiecza. Pierwszymi Ojcami Kościoła byli Ojcowie Apostolscy (Patres apostolici), nazwani tak ze względu na to, iż uczestniczyli jeszcze w Kościele, któremu przewodzili Apostołowie lub pisali pod bezpośrednim wpływem życia Kościoła czasów apostolskich. Okres ojców trwał aż do VIII wieku. Doktryna starożytnych i wczesnośredniowiecznych ojców Kościoła, a także dział teologii zajmujący się ich nauczaniem, nazywa się patrystyką.

Rozwój modlitw eucharystycznych od V wieku do średniowiecza[ | edytuj kod]

W V wieku i później modlitwy eucharystyczne kształtowały się pod wpływem Kościołów znajdujących się w ośrodkach administracyjnych i liturgicznych, jak Jerozolima, Antiochia, Aleksandria i Rzym, a później Konstantynopol.

Z czasem doszło do eliminacji lokalnych modlitw eucharystycznych – na Wschodzie na rzecz Anafory Jana Chryzostoma, pochodzącej ze stolicy Cesarstwa w Konstantynopolu, na Zachodzie zaś na rzecz Kanonu rzymskiego. Anafory własne zachowały przede wszystkim lokalne Kościoły tradycji syro-antiocheńskiej znajdujące się poza granicami Imperium, szczególnie Kościoły przedchalcedońskie, które odseparowały się od Wielkiego Kościoła, w wyniku odrzucenia chrystologicznych postanowień Soborów powszechnych.

Boska Liturgia Świętego Jakuba, Brata Pańskiego - jeden ze wschodnich obrządków (rytów) sprawowania liturgii chrześcijańskiej, wywodzący się z Jerozolimy i przypisywany Apostołowi Jakubowi.Domus ecclesiae (łac. dom zgromadzenia) lub oikos ekklesias (grec. oίκος εκκλησίας) – określenie na prywatny dom, dostosowany na potrzeby kultu chrześcijańskiego, w którym gromadzili się pierwsi chrześcijanie przed 313 r.

Ewolucja modlitw eucharystycznych i ich wzajemny wpływ na siebie zakończył się praktycznie w okresie średniowiecza.

Odnowa soboru watykańskiego II w Kościele rzymskokatolickim w XX w.[ | edytuj kod]

Odnowa modlitwy eucharystycznej – serca Eucharystii – była pierwszym dziełem podjętym przez Sobór watykański II (1962-1965 r.). Uchwalona rok po rozpoczęciu Soboru, Konstytucja o liturgii Sacrosanctum Concilium (SC) podała zasady i kierunek odnowy. W numerze 33 Sobór stwierdził, że wierni powinni rozumieć teksty i obrzędy Mszy świętej. W tym celu też winna cechować je „szlachetna prostota” i mają być „wolne od niepotrzebnych powtórzeń i dostosowane do pojętności wiernych, tak aby na ogół nie wymagały wielu objaśnień”. Ponadto, według Konstytucji, trzeba było podjąć się opracowania tekstów mszalnych w taki sposób, „aby wyraźniej uwidocznić właściwe znaczenie i wzajemny związek poszczególnych części... zachowując wiernie istotę obrzędów, należy je uprościć i opuścić to, co z biegiem czasu dodano jako powtórzenie lub co stało się zbędnym dodatkiem. Natomiast pewne elementy niesłusznie zatracone w ciągu wieków należy przywrócić, stosownie do pierwotnej tradycji Ojców Kościoła, o ile okaże się to pożyteczne lub konieczne” (SC 50). Poza tym, według Ojców soborowych, nie powinno się unikać tworzenia nowych form, gdy zostanie to udowodnione potrzebą, choć należy pamiętać, że wszelkie nowe formy muszą „organicznie wyrastać z form już istniejących” (SC 23). Dla konkretnej realizacji odnowy bł. papież Paweł VI powołał Komisję dla wykonania Konstytucji o świętej Liturgii, której sekretarzem od 1964 r. był Annibale Bugnini CM. Komisji tej przewodniczył do 1968 r. włoski kardynał Giacomo Lercaro, następnie przez rok, do swej śmierci w 1969 r., szwajcarski kard. Benno Walter Gut OSB, a po nim hiszpański klaretyn kard. Arturo Tabera Araoz CMF (do 1973 r.).

Anafora świętych Addaja i Mariego /(ang.) Anaphora of Addai and Mari/ - jedna z najstarszych Modlitw eucharystycznych, używanych do dziś dnia w Kościele chaldejskim oraz malabarskim.Mszał Rzymski (łac. Missale Romanum) – najważniejsza księga liturgiczna w Kościele katolickim obrządku rzymskiego, zawierająca teksty stałych i zmiennych części Mszy. Mszał zawiera wskazówki potrzebne do sprawowania tej Najświętszej Ofiary oraz dotyczące szczególnych celebracji związanych z poszczególnymi obchodami i okresami roku liturgicznego. Powstał z połączenia następujących ksiąg: sakramentarza, lekcjonarza, graduału i „Ordines Romani”.

Jak zauważył Cipriano Vagaggini, jeden z teologów uczestniczących aktywnie we wprowadzaniu posoborowej reformy liturgicznej, naturalną konsekwencją tych wskazówek było najpierw to, iż zmienił się język celebrowania modlitwy eucharystycznej – z łaciny na języki narodowe. Owocem pracy Rady był nowy Mszał rzymski opublikowany w 1969 r. Zawierający więcej niż jedną modlitwę eucharystyczną, które jaśniej ukazały związek Eucharystii ze Starym Przymierzem oraz z wielkimi liturgiami pierwszych czterech wieków Kościoła.

Seder (hebr. סדר) – w judaizmie pierwszy wieczór Pesach, a w diasporze pierwsze dwa wieczory są zwane Wieczorem sederowym. Spożywa się wtedy specjalną wieczerzę rytualną, w której przeważnie uczestniczy bliższa i dalsza rodzina z dziadkami, ciotkami, wujami i kuzynami, a także zaproszeni goście. Posiłek ten wzorowany jest na urządzanych przez zgromadzenia rodzinne w Świątyni Jerozolimskiej dla spożycia ofiarnego baranka paschalnego.Jan Machniak (ur. 1957 w Przeworsku) – katolicki prezbiter, profesor PAT, doktor habilitowany teologii, kierwonik Katedry Duchowości PAT w Krakowie, autor publikacji z dziedziny teologii duchowości.

W wyniku reformy liturgicznej soboru watykańskiego II, Mszał Rzymski ma cztery zasadnicze warianty modlitwy eucharystycznej, których wybór zależy od celebransa, ale uzależniony jest również od zasad zawartych w przepisach liturgicznych (OWMR).

  • Pierwsza Modlitwa Eucharystyczna – Kanon rzymski – powstała w IV-VI wieku i rozwijana na przestrzeni stuleci. Od Soboru Trydenckiego do reform liturgicznych po Soborze Watykańskim II jedyna Modlitwa Eucharystyczna w liturgii Kościoła rzymskokatolickiego, zredagowana w ramach reform posoborowych. Zalecana do odmawiania w uroczystości i święta.
  • Druga Modlitwa Eucharystyczna – stworzona po Soborze Watykańskim II, inspirowana anaforą Hipolita z III wieku.
  • Trzecia Modlitwa Eucharystyczna – nowa modlitwa, stworzona po Vaticanum II czerpie z modlitw liturgicznych i pism Ojców Kościoła, można w niej odnaleźć inspiracje anaforą Jana Chryzostoma.
  • Czwarta Modlitwa Eucharystyczna – wzorująca się na aleksandryjskiej anaforze św. Bazylego Wielkiego oraz w dużej mierze na anaforze św. Jakuba.
  • W zależności od kraju i rejonu geograficznego istnieją również inne Modlitwy Eucharystyczne (nowe mogą być proponowane przez lokalne episkopaty, jednak każda musi być zatwierdzona przez Stolice Apostolską).

    Synagoga, bożnica, bóżnica (z stgr. συναγωγή synagoge - zgromadzenie, miejsce zebrań) – żydowski dom modlitwy. W judaizmie miejsce modlitw i zgromadzeń religijnych, również miejsce zebrań społecznych gminy żydowskiej.Antiochia – nazwa miasta utworzona od męskiego imienia Antioch (gr. Antiochos), występującego licznie w dynastii Seleucydów. Władcy ci na terenie swojego państwa często zakładali miasta, nazywane, na cześć fundatora lub jego przodka, „Antiochia” albo „Seleucja”. W okresie hellenistycznym i później rzymskim istniało wiele miast o nazwie „Antiochia” rozlokowanych na terenie Azji.

    Obecnie w Mszale Rzymskim w wydaniu dla diecezji polskich jest w sumie 10 Modlitw Eucharystycznych, m.in. Modlitwy eucharystyczne o tajemnicy pojednania, a także Modlitwy z udziałem dzieci. Dla celebracji mszy z udziałem dzieci zostało opracowane specjalne dyrektorium, którego polski przekład został zatwierdzony 16 listopada 1976 r. w trakcie 155 Konferencji Plenarnej Episkopatu Polski pod przewodnictwem kard. Stefana Wyszyńskiego.

    Chrzest – w chrześcijaństwie obrzęd nawrócenia i oczyszczenia z grzechów, mający postać sakramentalnego obmycia wodą, któremu towarzyszy słowo (Ef 5,26). Zgodnie z wiarą chrześcijańską obrzęd ten ma znaczenie wcielenia w Chrystusa jako ukrzyżowanego i zmartwychwstałego Pana i łączy z Ludem Bożym Nowego Przymierza. Typowy obrzęd chrztu w chrześcijaństwie sprawowany jest w imię Trójcy Świętej: Ojca i Syna i Ducha Świętego – na polecenie samego założyciela Chrystusa (Mt 18,18-20).Hipolit Rzymski, cs. Muczenik Ippolit (ur. przed 170, zm. w 235 na Sardynii) – pisarz wczesnego Kościoła, prezbiter, męczennik, ojciec i święty Kościoła katolickiego oraz prawosławnego; antypapież w latach 217-235.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Boska Liturgia Świętego Jana Chryzostoma (Złotoustego) – jedna z form celebracji Boskiej Liturgii w obrządku bizantyjskim.
    Kardynał (łac. cardinalis – główny, zasadniczy, mocno z czymś związany), formalnie - Kardynał Świętego Kościoła Rzymskiego (łac. Cardinalis Sanctae Romanae Ecclesiae ), potocznie nazywany purpuratem z racji koloru noszonego mucetu – najwyższa po papieżu godność kościelna w Kościele katolickim. Wszyscy kardynałowie razem tworzą Kolegium Kardynałów.
    Apostoł (gr. apostolos = wysłannik) – nazwa używana w Nowym Testamencie najczęściej na określenie najbliższych uczniów Jezusa Chrystusa powołanych przez niego osobiście i „wysłanych” do głoszenia jego nauk. Samo pojęcie występuje też w Nowym Testamencie na określenie innych osób.
    Transsubstancjacja (od łac. transsubstantiatio), przeistoczenie – w teologii katolickiej oznacza rzeczywistą przemianę substancji podczas Eucharystii: chleba (hostii) w Ciało, a wina w Krew Jezusa Chrystusa. Termin ten został przyjęty podczas Soboru Laterańskiego IV w 1215 roku. Teolodzy prawosławni używają czasem terminu transsubstancjacja – uważają jednak, że termin ten ma charakter nie opisowy, ale wskazuje na tajemnicę obecności cielesnej Jezusa w Eucharystii.
    Wspólnota anglikańska (Anglican Communion) - międzynarodowe, częściowo nieformalne zrzeszenie Kościołów anglikańskich, obejmujące obecnie 38 niezależnych Kościołów działających na całym świecie. Wszystkie one wywodzą się od Kościoła Anglii i z tego względu jego najwyższy dostojnik, arcybiskup Canterbury, uważany jest za głowę Wspólnoty. Nie posiada on jednak żadnej władzy nad innymi Kościołami, zaś jego rola ma znaczenie wyłącznie honorowe i stanowi symbol jedności anglikanów. Niektóre Kościoły (m.in. szkocki i amerykański) preferują określanie ich mianem "episkopalnych", gdyż słowo "anglikański" nadmiernie podkreśla, ich zdaniem, związki z Anglią. Podobna motywacja kieruje Kościołami czerpiącymi swe nazwy od państw, w których działają (np. Kościół Irlandii). Kościoły członkowskie Wspólnoty nazywane są jej prowincjami, co jednak nie oznacza w żadnym razie jakiegokolwiek podporządkowania.
    Nabożeństwo główne – w protestantyzmie nie jest powtórzeniem zbawczych wydarzeń z życia Jezusa Chrystusa – jego śmierci i zmartwychwstania – lecz ich wspominaniem przez głoszenie Słowa Bożego. Podczas Wieczerzy Pańskiej rozdawane wiernym są zwykły chleb i wino, jako symbole męki Pańskiej (memorializm), nie ma to jednak nic wspólnego z katolicką mszą, podczas której składana jest bezkrwawa ofiara i zachodzi przeistoczenie. Wyjątkiem są nabożeństwa luterańskie, podczas których ma miejsce konsekracja chleba i wina, poprzez którą Jezus Chrystus staje się realnie obecny w Chlebie i Winie (konsubstancjacja).
    Marek Ewangelista, cs. Apostoł i jewangielist Mark – wedle tradycji Kościoła autor Ewangelii Marka uważanej za najstarszą i jednocześnie najkrótszą spośród ewangelii, kuzyn św. Barnaby, towarzysz św. Pawła, a później św. Piotra, apostoł z grona siedemdziesięciu dwóch. Zgodnie z relacją Papiasza wiernie spisał głoszone przez Piotra nauki. Według tradycji św. Marek został umęczony ok. 68 roku. Uznawany przez Kościół koptyjski za pierwszego patriarchę Aleksandrii i świętego; święty Kościoła katolickiego, anglikańskiego, ewangelickiego, prawosławnego i ormiańskiego.

    Reklama