Mitologia malgaska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Mitologia malgaskamitologia mieszkańców Madagaskaru, przenoszona drogą ustną, poprzez opowiadanie opowieści angano, zwłaszcza epopei Andriambahoaka, w tym cyklu Ibonia.

Oko – narząd receptorowy umożliwiający widzenie. W najprostszym przypadku chodzi o zdolność wykrywania pewnego zakresu promieniowania elektromagnetycznego. Bardziej skomplikowane oczy są w stanie dostarczyć informacje o kierunku padania światła, jego intensywności oraz kształtach obiektów.Heros (stgr. ἥρως "bohater") – w mitologii greckiej postać zrodzona ze związku człowieka i boga. Herosi mieli nadzwyczajne zdolności, jak wielka siła, spryt lub inne przymioty. Byli dowodem przenikania się świata bogów i ludzi.

Tradycyjna mitologia Madagaskaru podejmuje tematy boskiego stwórcy określanego jako Zanahary oraz podziału nieba i ziemi pomiędzy Zanahary i jego syna o imieniu Andrianerinerina, buntowniczego herosa, często występującego w malgaskich mitach. Liczne mity tworzenia kultury malgaskiej służą wyjaśnieniu pochodzenia różnorodnych grup etnicznych. Dla przykładu linia królów Merina odwołuje się do Andrianerineriny, któremu lud Merina oddaje cześć jako synowi boga. W przeciwieństwie do Andrianerineriny słowo Andriamanitra, używane jest na określenie czczonych przodków, odnosi się do ich idoli i amuletów. Bierze swój źródłosłów od zapachu, jaki ma roztaczać się w miejscu obecności boskiego przodka, którego ciała nie można dojrzeć.

Stwórca, Stworzyciel, Bóg Stwórca to istota (często Bóg), która zgodnie z wierzeniami powszechnymi w wielu religiach i mitologiach miała powołać świat i ludzi do istnienia.Hasina (Świętość) - koncept filozoficzny, jedna z centralnych idei kultury Madagaskaru w czasach Królestwa Merina.

Przodkowie ogólnie traktowani są jako dobroczynna siła działająca w świecie żywych, jednak część rdzennej ludności malgaskiej podziela wierzenia, w których dusze przodków mogą stać się angatra, duchami śmierci, jeśli zlekceważy się je bądź wykorzysta. Uważa się, że Angatra straszą na swych grobach oraz zsyłają chorobę i nieszczęście na żyjących, którzy ich obrazili. Szczególnym typem angatra jest kinoly. Ten byt wygląda jak człowiek, ale wyróżnia się czerwonymi oczami i długimi paznokciami. Zajmuje się patroszeniem żywych ludzi. Rytuały takie, jak famadihana polegają na powtórnym owijaniu ciał zmarłych co 5-10 lat w świeże ubrania wykonywane ręcznie, określane lamba. Ma to związek z wiarą, że zabezpiecza to kinoly z powodu tradycyjnego związku pomiędzy lamba i mistyczną, świętą siłą życia nazywaną z kolei hasina. Wierzenia związane z siłami i aktywnością przodków różnią się bardzo znacznie pomiędzy poszczególnymi społecznościami na wyspie.

Vazimba – według popularnej tradycji pierwsi mieszkańcy Madagaskaru, starożytni autochtoni, zaginieni przodkowie, których duchy opiekują się ziemią i nawiedzają źródła i skały.Kult przodków – praktyka religijna oparta na wierze w życie pozagrobowe przodków, ich wpływ na życie ziemskie oraz możliwość komunikowania się z nimi poprzez określone rytuały. Celem takich rytuałów jest zazwyczaj oddawanie zmarłym czci, dbanie o ich samopoczucie w życiu pozagrobowym (np. poprzez składanie ofiar, patrz: obiata), a także zwracanie się do nich o radę, błogosławieństwo lub protekcję. Za pozareligijne, społeczne funkcje kultu przodków uważa się podtrzymywanie więzów rodowych i rodzinnych, tj. lojalność, szacunek wobec starszych (patrz: nabożność synowska) czy ciągłość pokoleń.

Na całym Madagaskarze lemury często otaczane są czcią i chronione. We wszystkich mitach stworzenia indrisa, zwanego w języku betsimisaraka babakoto, występuje pewien związek pomiędzy lemurem a człowieczeństwem, zazwyczaj dotyczący wspólnego pochodzenia. Istnieją liczne podania wyjaśniające pochodzenie indrisa w szczególności, ale wszystkie wyróżniające się lemury są święte, a człowiekowi nie wolno na nie polować ani ich krzywdzić.

Indris, indrys, babakoto (Indri indri) – gatunek owocożernej małpiatki z rodziny indrisowatych, jedyny przedstawiciel rodzaju Indri.Madagaskar (malg. Madagasikara, fr. Madagascar), oficjalnie Republika Madagaskaru (malg. Repoblikan’I Madagasikara, fr. République de Madagascar) – państwo wyspiarskie położone na Madagaskarze w zachodniej części Oceanu Indyjskiego, u południowo-wschodnich wybrzeży Afryki. Madagaskar jest czwartą co do wielkości wyspą na świecie i pierwszą w Afryce. Po rozpadzie superkontynentu Gondwana około 88 mln lat temu Madagaskar oddzielił się od subkontynentu indyjskiego, co pozwoliło rodzimej faunie i florze ewoluować we względnej izolacji. W związku z tym Madagaskar ma bardzo bogaty ekosystem; ponad 90% malgaskiej dzikiej przyrody nie występuje w żadnym innym miejscu na Ziemi. Lokalna przyroda jest jednak zagrożona przez dynamicznie wzrastającą populację ludzi, rozwijającą się infrastrukturę i przemysł oraz przez zmiany klimatu.

Mitologia malgaska przedstawia również ludzi-pigmejów określanych jako Vazimba, uważanych za pierwotnych mieszkańców tych terenów. Niektórzy Malgasze wierzą, że ci pierwsi mieszkańcy cały czas żyją w najgłębszych matecznikach lasu. W pewnych społecznościach, zwłaszcza zamieszkujących wzgórza, obrzędy związane z kultem przodków mogą rozciągać się wstecz aż do oddawania czci Vazimba jako najstarszym z przodków. Królowie niektórych malgaskich plemion twierdzą, jakoby łączyły ich z Vazimba więzy krwi. Zalicza się tutaj dynastia Merina, która ostatecznie rządziła całym Madagaskarem. Lud Merina podaje, że pochodzi od Vazimba poprzez założyciela linii królewskiej, króla Andriamanelo, którego matka, królowa Rafohy, należała do Vazimba.

Lemurokształtne (Lemuriformes) – infrarząd małpiatek z podrzędu Strepsirrhini, występujących na Madagaskarze i Komorach. Rodziny zaliczane do lemurokształtnych dzielą się na dwie nadrodziny:Pigmeje – ludy negroidalne, zamieszkujące dżungle Afryki Środkowej, charakteryzuje ich niski wzrost, wahający się od 140 do 150 cm. Częściowo prowadzą koczowniczy tryb życia, zajmując się łowiectwem i zbieractwem. Zamieszkują różne regiony w Afryce równikowej. Ich populacja liczy około 100 tys. osób. Nie posługują się wspólnym językiem, nie mają świadomości wspólnej historii. Stanowią małe, odrębne społeczności, które nic nie wiedzą o istnieniu innych.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. P. Ottino. Ancient Malagasy Dynastic Succession: The Merina Example. „History in Africa”. 10, s. 247-292, 1983 (ang.). 
  2. Andriamanitra (ang.). W: Encyclopedia of Madagascar and Malagasy Dictionary [on-line]. [dostęp 2013-12-20].
  3. C. Scott Littleton: Gods, goddesses, and mythology. Marshall Cavendish, 2005, s. 74. ​ISBN 0-7614-7559-1​, ​ISBN 978-0-7614-7559-0​. (ang.)

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Paul Ottino, Myth and History: The Malagasy "Andriambahoaka" and the Indonesian Legacy, History in Africa (1982).
  • Colleen J. McElroy, Over the Lip of the World: Among the Storytellers of Madagascar (1999), ​ISBN 978-0-295-97824-6​.
  • Yves Bonnefoy, Wendy Doniger, Asian Mythologies, University Of Chicago Press (1993), ​ISBN 978-0-226-06456-7​, pp. 187–201.
  • Ibonia: Epic of Madagascar, Lee Haring, Lewisburg: Bucknell University Press, 1994, ISBN 978-0-8387-5284-5, OCLC 30359711.
  • Peter Tyson, The Eighth Continent: Life, Death and Discovery in the Lost World of Madagascar, wyd. 1st ed, New York: William Morrow, 2000, ISBN 978-0-380-97577-8, OCLC 43953947.
  • C. Renel, Contes de Madagascar (1930)
  • A. Dandouau, Contes Populaires Des Sakalava Et Des Tsimihety (1922)
  • Didier Randriamanantena, Le Roi et Ifara (graphic novel retelling the Razafimbolamena (prodigal son) legend)
  • Malgasze – tubylcza ludność Madagaskaru. Naród ten liczy ok. 20 mln osób. Posługują się dialektami języka malgaskiego, wyznają w większości chrześcijaństwo.Ziemia (łac. Terra) − trzecia, licząc od Słońca, a piąta co do wielkości planeta Układu Słonecznego. Pod względem średnicy, masy i gęstości jest to największa planeta skalista Układu Słonecznego.




    Warto wiedzieć że... beta

    Mitologia (gr. μυθολογια, gdzie μυθοι to baśń, mit, a λέγειν opowiadać) – zbiór legend i podań o bogach i bohaterach, funkcjonujący w danej religii lub społeczności. Terminem tym określa się również naukę zajmującą się badaniem mitów.
    Paznokieć (łac. unguis) – rogowa osłona ostatniego członu palca naczelnych. Paznokieć pełni funkcje ochronne – przed szkodliwym działaniem czynników mechanicznych – i obronne.
    Grupa etniczna (inaczej: etnos), w znaczeniach antropologicznym i społecznym – zbiorowość, która postrzega siebie samą lub postrzegana jest przez otaczające ją zbiorowości jako odrębną i specyficzną ze względu na jedną lub więcej cech takich jak:
    Królestwo Merina (także Imerina) – historyczne królestwo na terenie Madagaskaru istniejące między XVI a XIX wiekiem. Państwo ludu Merina założyli po 1540 spadkobiercy Andriamanelo, wodza miasta Alasora na wyżynie Imerina położonej w centrum wyspy. Za rządów Andrianampoinimeriny (ok. 1745 – ok. 1810) państwo podporządkowało sobie niemal wszystkie pozostałe królestwa na wyspie. W takiej formie dotrwało do czasów francuskiej inwazji w 1883, zakończonej aneksją wyspy 13 lat później. Ostatnią władczynią była Ranavalona III. Duchową stolicą państwa była Ambohimanga zaś polityczną położone nieopodal Antananarivo, dziś stolica Republiki Madagaskaru.
    Mit antropogeniczny – jeden z mitów początków (obok kosmogenicznego). Mity antropogeniczne wyjaśniały człowiekowi kultury mitycznej kim jest, opisując jego początek.

    Reklama