Mikcja i defekacja w programie Apollo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Schemat odbioru, gromadzenia, transferu i zrzutu uryny za pokład
Urządzenie do odbierania, gromadzenia i transferu uryny ang. Urine collection and transfer assembly, ubierane na odzież chłodzoną cieczą, pod zestaw ciśnieniowy obejmujący tułów i kończyny

Defekacja i mikcja były uciążliwymi nieprzyjemnymi aspektami podróży kosmicznych od początku załogowych lotów kosmicznych. W nieważkości czynności te są dodatkowo trudne do wykonania. Urządzenia przy nich wykorzystywane muszą być tak zaprojektowane, aby funkcjonować w stanie nieważkości oraz zachować, ograniczone przez systemy kosmiczne, wielkość, masę i moc.

Przestrzeń kosmiczna – przestrzeń poza obszarem ziemskiej atmosfery. Za granicę pomiędzy atmosferą a przestrzenią kosmiczną przyjmuje się umownie wysokość 100 km nad powierzchnią Ziemi, gdzie przebiega umowna linia Kármána. Ściśle wytyczonej granicy między przestrzenią powietrzną a przestrzenią kosmiczną nie ma. Fizycy przyjmują 80–100 km.Sanityzacja – proces dążący do eliminacji możliwie dużej liczby mikroorganizmów na przedmiotach codziennego użytku, powierzchniach płaskich itp. w gospodarstwie domowym i miejscach publicznych. Sanityzację przeprowadza się za pomocą zwykłych środków myjących. Proces ten nie daje gwarancji jałowości czyszczonego obiektu. W najbliższej przyszłości nanopowłoki ze srebrem, miedzią i TiO2 mogą zastąpić standardowe środki sanityzujące. Srebro nie wymaga dostępu światła w przeciwieństwie do nano ditlenku tytanu, który w procesie fotokatalizy wykazuje właściwości sanityzujące, dezodoryzujące i samoczyszczące.

Gromadzenie moczu i proces jego transferu z niewielkimi modyfikacjami w misjach programu Apollo były takie same, jak w poprzednich załogowych misjach kosmicznych. Do misji Apollo 12 system postępowania z odpadami sprowadzał się do prostego urządzenia transferu moczu, który składał się z gumowego mankietu zakończonego elastycznym pojemnikiem zbiorczym. Nowy system, zaprojektowany dla programu Apollo i używany na pokładzie modułu dowodzenia po raz pierwszy zastosowano w misji Apollo 12.

Zawór przelewowy jest stosowany w układzie smarowania. Zadaniem tego zaworu jest utrzymania stałego, założonego ciśnienia, niezależnie od lepkości oleju i stopnia zużycia łożysk oraz zabezpieczenie układu przed ewentualnym uszkodzeniem wskutek nadmiernego wzrostu ciśnienia - zwłaszcza podczas rozruchu zimnego silnika. Sprężyna zaworu jest tak wyregulowana by w znamionowych warunkach pracy silnika ciśnienie oleju w magistrali olejowej wynosiło do 0.4 MPa. Przekroje przepływowe w zaworze przelewowym powinny być dostatecznie duże, aby w warunkach zimnego rozruchu, przy wzroście ciśnienia mógł wystąpić odpływ oleju, zapobiegając dalszemu wzrostowi. Zawór może być wbudowany w przewód tłoczący pompy oleju lub magistralę olejową. W chwili otwarcia zaworu nadmiar oleju jest kierowany do miski olejowej, w pompie na jej stronę ssącą. W silnikach mogą występować dwa zawory przelewowe. Jeden z nich jest na pompie i jest zaworem bezpieczeństwa. Drugi zaś jest zaworem regulacyjnym i służy do utrzymania w układzie wymaganego ciśnienia.Naczynia włosowate (kapilary) – cienkościenne naczynia krwionośne (lub chłonne) oplatające tkanki i docierające do niemalże każdej komórki ciała. Zbudowane są ze śródbłonka. Ich średnica wynosi 7-15 μm. Ich zadaniem jest wymiana (pod wpływem ciśnienia) gazów, składników pokarmowych, zbędnych produktów przemiany materii, hormonów i witamin między krwią a tkanką. Wadą naczyń włosowatych jest to, że w czasie wymiany składników ucieka z nich także osocze (do 5 litrów dziennie). Z tego powodu powstał układ limfatyczny (chłonny), którego jednym z zadań jest zbieranie osocza z płynu tkankowego. Pęknięcie naczynia włosowatego nie ma większego znaczenia dla organizmu, chyba że dotyczy ono ważnych narządów (mózgu i naczyń wieńcowych serca). W związku z odmienną budową układu krwionośnego u różnych gromad kręgowców naczynia włosowate zmieniają prędkość przepływu krwi oraz jej ciśnienie. U ryb z racji dwukomorowego serca naczynia włosowate stanowią duży opór, co za tym idzie ciśnienie i prędkość krwi są małe. U gadów i płazów krążenie odbywa się szybciej. U ssaków i ptaków o czterokomorowym sercu występuje największe ciśnienie i najszybszy przepływ krwi, w związku z czym, gromady te zyskały stałocieplność. To właśnie po ich pęknięciu powstają tzw. wybroczyny.

Kiedy astronauta zakładał zestaw odzieży ciśnieniowej (PGA) przed startem rakiety Saturn V lub przed spacerem kosmicznym, ubierał specjalne urządzenie przewidziane do tymczasowego gromadzenia uryny. Noszone było ono na odzieży zakładanej bezpośrednio na ciało astronauty, czyli na odzież chłodzoną cieczą (ang. Liquid Cooling Garment - LCG). Urządzenie do odbierania i gromadzenia uryny podczas noszenia odzieży ciśnieniowej nazywało się Urine collection and transfer assembly. Było ono poprzez wąż połączone z systemem postępowania z odpadami. W trakcie realizacji programu Apollo wprowadzono więcej zmodyfikowanych urządzeń tego typu, także do gromadzenia próbek uryny przeznaczonych do analizy moczu po zakończonych misjach.

Środki przeczyszczające, leki przeczyszczające – produkty roślinne, związki chemiczne lub leki wzmagające ruchy jelit lub rozluźniające stolec i przyspieszające w ten sposób wypróżnienie, przyjmowane najczęściej przy zaparciach. Niektóre solne leki przeczyszczające, a także działające pobudzająco lub poślizgowo są stosowane do oczyszczenia jelita grubego w celu wykonania badań odbytnicy i jelit. W takich przypadkach można je stosować we wlewach doodbytniczych. Wystarczająco wysokie dawki leków przeczyszczających powodują wystąpienie biegunki.Profil standardowej misji programu Apollo zawiera wszystkie elementy misji niezbędne do lądowania człowieka na powierzchni Księżyca i niezbędne do powrotu na Ziemię. Moduł księżycowy LM znajdował się w adapterze SLA będącym elementem rakiety Saturn V. Skrót SLA pochodzi od ang. Spacecraft LM Adapter.

Osobnym problemem w lotach załogowych programu Apollo był temat oddzielania stolca od ciała astronauty. Do realizacji defekacji służyło urządzenie będące plastikowym pojemnikiem, przyklejanym taśmą do pośladków astronauty w celu przechwycenia stolca. Po defekacji astronauta uszczelniał pojemnik, a następnie ugniatał go w celu wymieszania cieczy bakteriobójczej z zawartością pojemnika aż do uzyskania żądanego stopnia stabilizacji kału. Ponieważ to zadanie było bardzo przykre i długotrwałe, astronauci przed startem jedli żywność, która generuje mało kału, oraz stosowali środki przeczyszczające. Podczas misji stosowano leki na zmniejszenie motoryki jelit. W trakcie realizacji aktywności pozapojazdowej (EVA) na powierzchni Księżyca zastosowanie urządzenia do defekacji nie było możliwe. Jednak trudno było wymagać od astronauty, aby podczas spacerów księżycowych powstrzymywał się od defekacji i dlatego pod odzież chłodzoną cieczą ubierał spodenki z materiału pochłaniającego.

Przyspieszenie grawitacyjne – przyspieszenie ciał wynikające z przyciągania grawitacyjnego. W warunkach spadku swobodnego ciał jest ono po prostu przyspieszeniem ich ruchu. W sytuacji statycznej, np ciała spoczywającego na poziomej powierzchni, przyspieszenie grawitacyjne odpowiada za mierzony ciężar.Kapilara – bardzo cienka rurka, tak cienka, że praktycznie cała ciecz przepływająca przez nią znajduje się w polu oddziaływania sił związanych jej ściankami i cieczy bezpośrednio przylegającej do ścianek, w wyniku czego prędkość poruszania się cząsteczek silnie zależy od odległości od ścianek (profil paraboliczny). W kapilarnych kolumnach do chromatografii gazowej praktycznie wszystkie cząsteczki przepływającego gazu znajdują się w polu oddziaływania fazy stacjonarnej, np. cieczy pokrywającej wewnętrzne ścianki rurki.

System postępowania z nieczystościami w programie Apollo[ | edytuj kod]

Moduł dowodzenia[ | edytuj kod]

Podsystem moczu[ | edytuj kod]

Podsystem gromadzenia i przenoszenia moczu składał się z trzech urządzeń:

Saturn V – wielostopniowa rakieta kosmiczna jednokrotnego użytku na paliwo ciekłe, wykorzystywana przez NASA w programach załogowych lotów kosmicznych Apollo i Skylab. Była to największa z rakiet należących do rodziny Saturn. Została zaprojektowana przez zespół pod kierownictwem Wernhera von Brauna i Artura Rudolpha w instytucie Marshall Space Flight Center przy udziale firm Boeing, North American Aviation, Douglas Aircraft Company oraz IBM. Program Apollo – seria amerykańskich lotów kosmicznych przygotowywanych od roku 1961 zrealizowanych w latach 1966-1972. Celem programu było lądowanie człowieka na Księżycu, a następnie jego bezpieczny powrót na Ziemię. Zadanie zostało zrealizowane w 1969 roku, w czasie misji Apollo 11. Program był kontynuowany do roku 1972 w celu przeprowadzenia dokładniejszej naukowej eksploracji Księżyca. Całkowity koszt programu wyniósł 25,4 miliarda dolarów. Ilość pozyskanego i dostarczonego na Ziemię materiału to 381,7 kg.
  • odbieralnik uryny (wspólny);
  • urządzenie gromadzenia i przenoszenia moczu (indywidualne);
  • urządzenie gromadzenia i przenoszenia moczu przeznaczone dla skafandra ciśnieniowego;
  • Filtr particulate filter służył do zapobiegania zatykania dyszy zrzutu moczu.

    Odbieralnik uryny[ | edytuj kod]
    Odbieralnik uryny

    Odbieralnik uryny (ang. Urine Receptacle Assembly - URA) był cylindrycznym pojemnikiem, który mógł być trzymany w ręku. Mógł on przyjąć najwyżej 40 ml uryny na sekundę. URA zawierał wkład zbudowany z komórek w formie plastra miodu będący 40 μ hydrofilną przesłoną. Wkład ten zapewniał dużą powierzchnię kontaktu, który działał jak wiązka rurek włosowatych. Kapilarny mechanizm wytworzony przez każdą komórkę wkładu (w formie plastra miodu) miał tendencję do utrzymywania uryny w miejscu w środowisku zerowej grawitacji tak długo, aż zakończy się proces zrzutu uryny do przestrzeni kosmicznej. Pokrywa URA zamykana w okresie nieużywalności blokowała przepływ tlenu z kabiny do próżni przestrzeni kosmicznej. Natomiast otwarta w czasie używania umożliwiała przepływ tlenu z kabiny wraz z płynnym wnętrzem URA do pustki przestrzeni kosmicznej. Uruchamiany ręcznie zawór w pokrywie URA umożliwiał przedmuchanie (przeczyszczenie) urządzenia.

    Spacer kosmiczny (ang.Extra-vehicular activity (EVA) - zajęcia pozapojazdowe) - działania wykonywane przez astronautów na zewnątrz statku kosmicznego w specjalnym skafandrze dysponującym własnym zasilaniem. Terminem EVA najczęściej określa się wyjścia poza statek obiegający Ziemię (spacer kosmiczny – ang. spacewalk), choć odnosi się on również do pobytów na powierzchni Księżyca (ang. moonwalk)Apollo 15 – misja załogowa programu kosmicznego Apollo; czwarta misja, podczas której astronauci wylądowali 30 lipca 1971 r. na powierzchni Księżyca. W czasie wyprawy zebrano 77 kg próbek gruntu księżycowego. Astronauci podczas wyjść na powierzchnię Księżyca przebywali poza lądownikiem LM ponad 18 godzin. Scott i Irwin poruszając się po Księżycu po raz pierwszy użyli specjalnie skonstruowanego dla potrzeb misji Apollo pojazdu LRV. Przebyli odległość ponad 27,9 km. Podczas misji umieścili również miniaturową rzeźbę pt. Poległy astronauta na powierzchni Księżyca.

    W celu użycia odbieralnika uryny należało go podjąć ze stanowiska, co jednocześnie powodowało zdjęcie pokrywy. Następnie zawór zrzutu uryny na panelu zarządzania odpadami należało obrócić w położenie „zrzut”, umożliwiając wentylowanie systemu do przestrzeni kosmicznej, korzystając z powstałej różnicy ciśnienia 3,4 × 104 N/. Po zakończeniu wydalania moczu, od momentu kiedy komora odbiorcza URA opróżniła się, należało poczekać 60 sekund, aby umożliwić przedmuchanie systemu przed zamknięciem zaworu zrzutu na panelu. Położenie odbieralnika na stanowisku powodowało zamknięcie pokrywy.

    Mikcja (łac. mictio) – medyczne określenie aktu oddawania moczu, polegające na świadomym (kontrola kory mózgu) wydaleniu zebranego w pęcherzu moczowym moczu przez cewkę moczową na zewnątrz.Nieważkość – stan, w którym działające na układ ciał siły zewnętrzne nie wywołują wzajemnych ciśnień (nacisków) części układu na siebie, a wewnętrzne oddziaływania grawitacyjne są pomijalne. Rzadziej używany jest także termin nieciężkość.

    Pomiędzy panelem zarządzania nieczystościami a szybkozłączką węża znajdował się filtr uryny. Filtrowanie uryny zapobiegało zapychaniu dyszy zrzutu. Dysza zrzutu miała średnicę 1,397 mm, co ograniczało przepływ tlenu do 0,01 /min, a przepływ moczu do 453,6 g/min. Ograniczenia te zapobiegały nadmiernej utracie tlenu w kabinie podczas korzystania z systemu. Ponieważ formacje lodu na czubku dyszy zrzutu mogłyby ją blokować, wyposażone one były w dwa nadmiarowe grzejniki o mocy 5,77 W każdy.

    Milimetr (symbol: mm) – podwielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Jeden milimetr równa się 10 m. W notacji naukowej można go zapisać jako 1 E-3 m oznaczający 0,001 × 1 m.Plaster – dwustronna konstrukcja złożona z przylegających do siebie sześciokątnych komórek, wspartych na tylnej ścianie tworzącej środkową warstwę plastra. Budowane są np. przez pszczoły robotnice z wosku wydzielanego przez gruczoły woskowe. Nieregularne i stosunkowo małe plastry wykonują również trzmiele. Osy społeczne przygotowują jednowarstwowe plastry wykonane z substancji przypominającej tekturę.
    Urządzenie gromadzenia i przenoszenia moczu[ | edytuj kod]
    Indywidualne urządzenie gromadzenia i transferu moczu

    System transferu uryny (ang. Urine Transfer System - UTS) składał się z:

  • gumowej rurki łączącej penisa z pojemnikiem wstępnym, rurka ta była przeznaczona do używania przez jeden dzień, potem była wymieniana;
  • pojemnika wstępnego, który był krótką rurką połączoną z kolektorem, zawierającą niskociśnieniowy zawór zwrotny otwierający się przy ciśnieniu 262 N/ i zawór przelewowy;
  • kolektora z zaworem przełączanym ręcznie w celu wybrania trybu pracy;
  • pojemnika zbiorczego;
  • szybkozłączki.
  • UTS można było używać w dwóch trybach:

    Zawór zwrotny służy do zapewnienia przepływu płynu tylko w jednym kierunku. Jest to zawór samoczynny. Idealny zawór zwrotny przechodzi od stanu zamknięcia do stanu otwarcia w zależności od znaku różnicy ciśnień po obu stronach zaworu. W praktyce większość zaworów otwiera się dopiero po przekroczeniu progowej różnicy ciśnień, nazywanej ciśnieniem otwarcia, bądź (rzadziej) zamyka się dopiero po przekroczeniu pewnej wartości przepływu wstecznego oraz zamyka się po pewnym czasie od ustania przepływu.Pisuar – urządzenie sanitarne pozwalające na wygodne oddawanie moczu przez mężczyzn w pozycji stojącej; na ogół montowane na ścianie, wykonywane zwykle z materiałów ceramicznych, stali nierdzewnej lub tworzywa sztucznego i wyposażone w spłuczkę. Montowany najczęściej w ubikacjach publicznych lub w ubikacjach w ogólnodostępnych budynkach; rzadziej w prywatnych mieszkaniach.
    1. Zrzut uryny podczas wydalania moczu.
    2. Zrzut uryny po wydaleniu moczu.

    W pierwszym trybie UTS był podłączony do systemu zrzutu uryny za pokład podczas wydalania moczu. W konsekwencji uryna zostawała zrzucona za pokład, jeżeli były spełnione jeszcze dwa warunki: zawory na panelu zarządzania odpadami i na UTS były ustawione w położeniu „zrzut”. W drugim trybie UTS nie był podłączony do panelu zarządzania odpadami w czasie oddawania moczu, a zawór na kolektorze UTS był ustawiony w położeniu „zbiornik”. W tym trybie uryna była zbierana w kolorowym pojemniku zbiorczym. Po oddaniu moczu UTS był podłączany do panelu zarządzania odpadami i uryna była wentylowana za pokład. Ze względów sanitarnych każdy astronauta miał osobisty UTS.

    The Blue Marble – słynne zdjęcie Ziemi wykonane 7 grudnia 1972 przez załogę Apollo 17 z odległości około 29 000 km.Earthrise (z ang. Wschód Ziemi; numer kodowy nadany przez NASA: AS8-14-2383) – zdjęcie Ziemi wynurzającej się zza horyzontu Księżyca, wykonane na orbicie wokółksiężycowej 24 grudnia 1968 r. za pomocą kolorowego aparatu fotograficznego (wyprodukowanego przez firmę Hasselblad) przez Williama Andersa podczas trwania misji Apollo 8.
    Urządzenie gromadzenia i przenoszenia moczu przeznaczone dla skafandra ciśnieniowego[ | edytuj kod]

    Urządzenie gromadzenia i przenoszenia moczu (ang. Urine Collection and Transfer Assembly - UCTA) przeznaczone do zakładania pod skafander ciśnieniowy, a ściślej pod zestaw ciśnieniowy obejmujący tułów i kończyny, ale na odzież chłodzoną cieczą. UCTA zakładano przygotowując się do pozapojazdowej aktywności na powierzchni Księżyca lub w przestrzeni kosmicznej. Urynę z pojemnika UCTA można było usunąć podczas gdy kombinezon był założony, jak również po zdjęciu kombinezonu, poprzez podłączenie węża spustowego uryny do panelu zarządzania nieczystościami modułu dowodzenia i ustawienie zaworu w położenie „Zrzut”.

    Wat – jednostka mocy lub strumienia energii w układzie SI (jednostka pochodna układu SI), oznaczana symbolem W. Nazwa wat pochodzi od nazwiska brytyjskiego inżyniera i wynalazcy Jamesa Watta.Metr kwadratowy (symbol: ) – jednostka pola powierzchni w układzie SI. 1 metr kwadratowy to pole równe polu kwadratu o boku 1 metra. W zestawie znaków Unicode metr kwadratowy ma kod: 33A1.

    Podsystem kału[ | edytuj kod]

    Pojemnik na kał do stosowania w stanie nieważkości
    Bielizna przechowywania kału stosowana podczas EVA

    Podsystem kału składał się z:

  • pojemnika kału będącego plastykową przezroczystą torbą z kołnierzem na otwarciu i z wgłębieniem na palec w centrum jednej ze stron;
  • dozowników papierowych chusteczek;
  • torby gromadzenia odpadów;
  • wnęki gromadzenia odpadów;
  • systemu przechowywania kału podczas aktywności pozapojazdowej.
  • System gromadzenia kału był używany w następujący sposób. Wgłębienie na palec w pojemniku na kał służyło do ułożenia go pod pośladkami astronauty. Wgłębienie na palec służyło również po zakończeniu defekacji do oddzielenia stolca od odbytu i odepchnięcie go na dno pojemnika. Następnie pojemnik był usuwany spod odbytu, który był wycierany papierowymi chusteczkami. Chusteczki z kolei były wrzucane do pojemnika z kałem. Do pojemnika z kałem i z chusteczkami użytkownik następnie wrzucał woreczek z płynem bakteriobójczym. W końcu pojemnik z ekskrementami był uszczelniany, do czego był przystosowany. Płynny środek bakteriobójczy był miksturą orto-fenylofenolan sodu (E232) i sodium chlorophenylphenol of amaplast blue LXT. Po uszczelnieniu pojemnik był ugniatany aby przedziurawić wewnętrzny woreczek ze środkiem bakteriobójczym i dokładnie zmiksować jego zawartość. Wszystko to było umieszczane w plastykowej torbie i walcowane aby uzyskać jak najmniejszą objętość. W końcu wrzucano ten pakunek do wnęki gromadzenia odpadów. Wnęka posiadała membranę, która zapewniała iż umieszczone tam pakunki nie wypadną. Wnęka gromadzenia odpadów posiadała również odpowietrzniki odprowadzające gazy w przestrzeń kosmiczną.

    Metr sześcienny (symbol: m) – pochodna jednostka objętości w układzie SI. Jest to objętość jaką zajmuje sześcian o krawędzi długości jednego metra.Litr (skrót l, L) – pozaukładowa jednostka objętości. W przeliczeniu na jednostki SI 1 l = 1/1000 m³ = 1 dm³.

    Podczas spacerów po powierzchni Księżyca pod odzieżą chłodzoną cieczą (ang. liquid cooling garment - LCG) noszono szorty wykonane z chłonnego materiału, służące do wchłonięcia ewentualnych ekskrementów, a ich nazwa brzmiała fecal containment system (FCS).

    Moduł księżycowy[ | edytuj kod]

    System zarządzania odpadami w module księżycowym współpracował z systemem zarządzania odpadami modułu dowodzenia. Systemy były używane w podobny sposób w obu modułach. Podstawowa różnica polegała na tym, że moduł księżycowy nie miał możliwości zrzucania uryny na powierzchnię księżycową.

    Prącie (łac. penis, pot. członek) – narząd kopulacyjny u samców ssaków. Penisa posiadają także inne kręgowce, np. wiele gadów oraz niektóre ptaki (kazuary, strusie).Kolektor dolotowy to element doprowadzający dowolny czynnik gazowy lub ciekły do dowolnej maszyny lub urządzenia. Kolektor dolotowy ma zwykle za zadanie połączenie urządzeń pomocniczych (filtr, chłodnica, nagrzewnica) z silnikiem lub maszyną roboczą, a w niektórych przypadkach także odpowiednie przyspieszenie czynnika (konfuzor), spowolnienie (dyfuzor), zawirowanie, zwiększenie lub zmniejszenie turbulencji, nadanie odpowiedniego kierunku napływu, i inne.

    System zarządzania odpadami w module księżycowym składał się z:

  • podsystemu uryny URA, UTS;
  • węża przewodzącego urynę ze zbiorników w skafandrach do zbiornika płynnych odpadów;
  • zbiornika na ścieki;
  • podsystemu kału UCTA.
  • W misji Apollo 15 (a także w następnych) zbiornik na urynę zamontowano w członie zniżania modułu księżycowego. Wąż z uryną łączył ten zbiornik z pisuarem który znajdował się w członie wznoszenia. Pisuar w module księżycowym był prostym lejkiem i umożliwiał oddawanie moczu bez kontaktu z elementami pobieralnika.

    Moduł dowodzenia był elementem statku kosmicznego, który jako jedyny uczestniczył w ostatnim etapie misji Apollo, czyli przechodził przez atmosferę ziemską i wodował na Pacyfiku lub Oceanie Atlantyckim. Podczas powrotu z misji księżycowej, przed wejściem w atmosferę ziemską moduły dowodzenia i serwisowy rozłączały się. Moduł serwisowy spalał się w atmosferze ziemskiej, a moduł dowodzenia zawierający astronautów wchodził w atmosferę ziemską z prędkością do 11,08 km/s (tę rekordową prędkość osiągnięto w trakcie misji Apollo 10). Nigdy więcej załogowe statki kosmiczne nie wnikały w atmosferę ziemską z taką prędkością. Do sterowania modułem dowodzenia podczas wchodzenia w atmosferę służyły silniki systemu sterowania reakcyjnego.Mikrometr (symbol: μm) – podwielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Jest to jedna milionowa metra, czy inaczej, jedna tysięczna milimetra. Jeden mikrometr równa się zatem 10 m. W notacji naukowej można go zapisać jako 1 E-6 m oznaczający 0,000001 × 1 m.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Reklama