Miary pruskie i niemieckie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Miary pruskie i niemieckiepruski system miar, wprowadzony ustawą z 6 maja 1816 do stosowania w Prusach od 1817. Z biegiem czasu stosowanie systemu rozszerzano na inne kraje niemieckie oraz ziemie zaboru pruskiego. Od 1884 system obowiązywał w całym Cesarstwie Niemieckim. Prócz oficjalnego systemu w obrocie prywatnym wolno było stosować miary używane wcześniej.

Okseft – dawna miara objętości cieczy, często stosowana w winiarstwie i piwowarstwie; inaczej "wielka beczka". Okseft pruski równy był 206 litrom, miara ta w innych krajach, zależnie od czasu równa bywała od około 200 do ponad 600 litrów.Garniec – jednostka objętości stosowana w Europie od średniowiecza, podstawowa jednostka objętościowa późnego okresu wieków średnich. Nazwę wzięła od glinianego naczynia.

Podstawowe jednostki[ | edytuj kod]

miary długości[ | edytuj kod]

handlowe[ | edytuj kod]

  • 1 linia = 0,00217916(6)... m
  • 1 cal (Zoll) = 12 linii = 0,0261545 m
  • 1 stopa pruska = 12 cali = 0,3139 m
  • 1 łokieć berliński (miara podstawowa) = 2 1/8 stopy = 0,6669 m
  • drogowe i rolne[ | edytuj kod]

    Wzorzec pręta chełmińskiego na ścianie Ratusza w Chełmnie
    Replika wzorca pręta chełmińskiego na ścianie ratusza w Lęborku
  • 1 stopa pruska albo reńska (Rheinfuß)= 0,31385 m
  • 1 krok (Schritt) = 3 stopy = 0,9417 m
  • 1 pręt (Rute albo Ruthe) pruski albo reński = 4 kroki = 12 stóp = 3,766 m
  • 1 pręt chełmiński (alte culmische Rute) = 4,325 m
  • 1 mila pruska = 2000 prętów = 7532,5 m
  • górnicze[ | edytuj kod]

  • 1 cal lachtrowy = 0,02615 m
  • 1 achtel = 10 cali = 0,2615 m
  • 1 sążeń górniczy = 8 achteli = 2,092 m
  • rolne miary powierzchni[ | edytuj kod]

  • 1 pręt kwadratowy = 14,18 m
  • 1 morga reńska (miara podstawowa) = 180 prętów kwadratowych = 2553,21 m
  • 1 włóka = 30 morgów = 76 597,6 m
  • miary objętości[ | edytuj kod]

    ciał sypkich[ | edytuj kod]

  • 1 kwarta berlińska = 64 cale sześcienne = 1,145 l
  • 1 garniec berliński (miara podstawowa) = 3 kwarty = 3,435 l
  • 1 ćwiertnia berlińska = 4 garnce = 13,74 l
  • 1 pruska stopa sześcienna = 9 garnców 30,09 l
  • 1 korzec berliński = 4 ćwiertnie = 54,961 l
  • 1 beczka = 4 korce = 219,85 l
  • 1 małdrat = 3 beczki = 660 l
  • 1 winspel = 2 małdraty = 1319 l
  • 1 łaszt = 3 winspele = 3957 l
  • płynów[ | edytuj kod]

  • 1 kwarta berlińska = 1,145 l
  • 1 anker = 30 kwart = 34,35 l
  • 1 wiadro berlińskie = 2 ankery = 68,7 l
  • 1 om = 2 wiadra = 137,4 l
  • 1 okseft = 1,5 oma = 206 l
  • budowlane[ | edytuj kod]

  • Schachtruthe - prostopadłościan o wymiarach 1 pręt x 1 pręt x 1 stopę = 144 stopy sześcienne = 4,45 m³
  • miary masy[ | edytuj kod]

    lata 1817-1858[ | edytuj kod]

  • 1 łut = 0,01462 kg
  • 1 funt (miara podstawowa) = 32 łuty = 0,4677 kg
  • 1 cetnar = 110 funtów = 51,45 kg
  • 1 łaszt okrętowy = 36 4/11 cetnara = 1870,8 kg
  • lata 1858-1884[ | edytuj kod]

  • 1 łut = 0,0167 kg
  • 1 funt = 30 łutów = 0,5 kg
  • 1 cetnar = 100 funtów = 50 kg
  • Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Systemy miar stosowane na ziemiach polskich
  • Miary staropolskie - przegląd historyczny
  • Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Donald Fenna, Jednostki miar, Barbara Pierzchalska (red.), Jerzy Gronkowski (tłum.), Jarosław Kuśmierczyk (tłum.), Warszawa: Świat Książki, 2004, ISBN 83-7391-320-3, OCLC 749330862.
  • Korzec – dawna jednostka objętości, stosowana dla ciał sypkich (tzw. miara nasypna). Była stosowana od średniowiecza do 2 połowy XIX wieku. Systemy miar stosowane na ziemiach polskich – w Polsce stosowano wiele systemów miar. Było to związane z wpływami ośrodków władzy i handlu. Wynikało z konieczności ujednolicenia miar stosowanych do wymiaru podatków i w wymianie towarowej. W późniejszym okresie mnogość systemów była wynikiem ujednolicania miar, narzucanego przez zaborców na terenie zaborów. Jednocześnie trwały starania o powszechne ujednolicenie miar, którego efektem było wprowadzenie jednostek metrycznych.




    Warto wiedzieć że... beta

    Cesarstwo Niemieckie, (niem.) Deutsches Kaiserreich lub Rzesza Niemiecka (niem.) Deutsches Reich – oficjalne określenie niemieckiego państwa narodowego założonego w 1871 roku przez polityka Ottona von Bismarcka. Po upadku określane także jako Druga Rzesza (Zweites Reich).
    Łut – dawna jednostka miary masy. Była używana w Europie od średniowiecza do końca XIX wieku. Stosowana przez kupców i mincerzy do określania wagi monet i wagi probierczej srebra.
    Kwarta (ang. quart) – jednostka objętości. Używana głównie w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. Prawidłowy angielski skrót to qt. Posiada jednak różne znaczenie w obu tych krajach.
    Łokieć (niem. Elle, franc. Aune, ang. Ell) – jednostka długości o różnej wartości w zależności od państwa, regionu i epoki historycznej. Tradycyjna miara nawiązująca do średniej długości ręki od stawu łokciowego do końca palca środkowego. Dzielił się najczęściej na 2 stopy albo 24 cale.
    Małdrat – (łac. tremodius, niem. Drömt, Malter; także: maldrat, małdyt, małdr, osep, maltter, maldrum, maltrum, zentmalter) – średniowieczna miara dziesięciny pobieranej z jednego łanu uprawnej roli. W późniejszych czasach oznaczał jednostkę objętości zboża, stosowaną w krajach niemieckich oraz Szwajcarii.
    Metr – jednostka podstawowa długości w układach: SI, MKS, MKSA, MTS, oznaczenie m. Metr został zdefiniowany 26 marca 1791 roku we Francji w celu ujednolicenia jednostek odległości. W myśl definicji zatwierdzonej przez XVII Generalną Konferencję Miar i Wag w 1983 jest to odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 s.
    Wiadro (inaczej kubeł) – naczynie w kształcie walca lub odwróconego, ściętego stożka, najczęściej blaszane albo z tworzywa sztucznego, zaopatrzone w ruchomy, kabłąkowaty uchwyt. Używane jest zazwyczaj jako pojemnik na ciecze lub materiały sypkie. Pojemność typowego wiadra to około 15 litrów.

    Reklama