Metys

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Obraz przedstawiający wyjaśnienie słowa Metys z XVIII wieku

Metys – osoba, której jeden z rodziców jest Indianinem lub Indianką, a drugim biała kobieta lub mężczyzna.

Bitwa pod Siedmioma Dębami – kulminacyjny moment sporu pomiędzy Kompanią Zatoki Hudsona a Kompanią Północno-Zachodnią z udziałem Metysów.Louis "David" Riel (ur. 22 października 1844, zm. 16 listopada 1885) – przywódca Metysów żyjący w drugiej połowie XIX wieku w Kanadzie.

W polskiej nomenklaturze za Metysa uważa się zwykle osobę mającą część indiańskiej krwi, bez względu na pochodzenie indiańskiego przodka, przynależność państwową czy narodową. Mówi się więc o Metysach kanadyjskich, amerykańskich czy meksykańskich. Niekiedy też nazwy Metys używa się w stosunku do mieszańców ludności białej z innymi przedstawicielami odmiany żółtej, np. pierwotnymi mieszkańcami Madagaskaru. Współcześnie w języku angielskim istnieje określenie Métis (z francuskiego, wymawiane [metiˈ]) zarezerwowane wyłącznie dla osób o pochodzeniu mieszanym zamieszkujących Kanadę.

Johnny Cash, właśc. John Ray Cash (ur. 26 lutego 1932 w Kingsland, zm. 12 września 2003 w Nashville) – amerykański muzyk country, piosenkarz i aktor. Odznaczony Narodowym Medalem Sztuki.Naród – wspólnota o podłożu etnicznym, gospodarczym, politycznym, społecznym i kulturowym wytworzona w procesie dziejowym, przejawiająca się w świadomości swych członków. Chociaż naród wyróżnia się na tle innych zbiorowości, to jednak nie jest możliwe precyzyjne zdefiniowanie tego pojęcia. W socjologii nie ma jednej definicji tego pojęcia, istnieją też rozbieżności między stanowiskiem socjologów, antropologów i historyków.

Samo słowo Metys pochodzi z francuskiego Métis. Może być także wywiedzione z hiszpańskiego mestizo. W obu językach słowa te zawierają łaciński pierwiastek mixtus – mieszany.

Metysi stanowią większość mieszkańców Ameryki Środkowej i Południowej. Np. w Meksyku jest ich 60%, nieco ponad 50% w Wenezueli, a w Paragwaju aż 95%.

Metysi kanadyjscy[ | edytuj kod]

Społeczność ta wywodzi się od potomków handlarzy z Kompanii Zatoki Hudsona (niemal wyłącznie mężczyzn pochodzenia francuskiego, szkockiego i irlandzkiego) i indiańskich kobiet z lokalnych plemion oraz potomków francuskich osadników z Quebecu i ich indiańskich żon. Kształtująca się od połowy XVII w. społeczność metyska z czasem wykształciła specyficzną kulturę – łącznie z własnym językiem zwanym michif, będącym mieszanką języków francuskiego, dialektów szkockich, irlandzkich i lokalnych języków autochtonicznych Ameryk.

Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.Megan Denise Fox (ur. 16 maja 1986 w Oak Ridge w stanie Tennessee) – przezywana Foxy Megan, amerykańska aktorka i modelka, zagrała między innymi w dwóch pierwszych częściach Transformers. W 2008 uznana przez czytelników magazynu "FHM" za najseksowniejszą kobietę świata.

Głównym zajęciem kanadyjskich Metysów było łowiectwo, a przede wszystkim polowania na bizony amerykańskie. Z mięsa bizonów wytwarzali tzw. pemikan (pemmican) – suszone mięso bizonów, mieszane z bizonim łojem i leśnymi jagodami. Ten długo zachowujący świeżość, pożywny i smaczny produkt był poszukiwany przez pracowników Kompanii Zatoki Hudsona, Kompanii Północno-Zachodniej oraz przez władze Kanady na zaopatrzenie dla wojska. Właśnie kontrola nad rynkiem pemikanu stałą się przyczyną sporu pomiędzy dwiema kompaniami, którego kulminacją była Bitwa pod siedmioma dębami. Ekspansja ekonomiczna Metysów doprowadziła także do napięć pomiędzy nimi a indiańskim plemieniem Siuksów, te zaś doprowadziły do lokalnej wojny.

Ekonomia – nauka społeczna analizująca oraz opisująca produkcję, dystrybucję oraz konsumpcję dóbr. Słowo „ekonomia” wywodzi się z języka greckiego i tłumaczy się jako oikos, co znaczy dom i nomos, czyli prawo, reguła. Starożytni Grecy stosowali tę definicję do określania efektywnych zasad funkcjonowania gospodarstwa domowego.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

Metysi wzniecili w Kanadzie dwa bunty: rebelię nad Rzeką Czerwoną w 1869 roku oraz rebelię północno-zachodnią w 1885. Prawne, ekonomiczne i społeczne następstwa obu stłumionych krwawo buntów istnieją – i są żywo w Kanadzie dyskutowane – do dziś.

Reprezentująca społeczności metyskie (i ich prowincjonalne władze) w kontaktach z władzami Kanady tzw. Krajowa Rada Metysów (Métis National Council) definiuje następujące kryteria bycia Metysem:

  • samoidentyfikacja jako Metys
  • historyczne pochodzenie od członka Narodu Metysów
  • odrębność od innych Pierwszych Narodów (rdzennych ludów Kanady)
  • akceptacja przez Naród Metysów
  • Współcześnie (od 1982) według prawa kanadyjskiego Metysi zaliczani są do rdzennych ludów Kanady i posiadają podobne przywileje co ludność indiańska. M.in. precedensowy wyrok sądu w Ontario z 2003, uznający pierwotne prawo (Aboriginal right) tamtejszych Metysów do polowania na własne potrzeby, umożliwił szybkie rozszerzenie tego prawa na wszystkich kanadyjskich Metysów w drodze negocjacji władz poszczególnych prowincji z przedstawicielami lokalnych społeczności metyskich. 31 maja 2005 Krajowa Rada Metysów (MNC) podpisała z rządem Kanady ramową umowę przewidującą dalsze rozszerzanie autonomicznych uprawnień Metysów w ramach kanadyjskiej federacji.

    Język miszif (ang. Michif albo Mitchif) - język Metysów z Kanady i północnej części Stanów Zjednoczonych. Należy do kategorii języków pidżynowych.Josephine Baker, właśc. Freda Josephine McDonald (ur. 3 czerwca 1906 w Saint Louis, zm. 12 kwietnia 1975 w Paryżu) – tancerka, aktorka i piosenkarka francuska pochodzenia afroamerykańskiego. Niektóre źródła podają jej nazwisko rodowe jako Freda Carson.

    Ich obecną liczebność różne źródła szacują na od 300 tys. do 700 tys. Według oficjalnych statystyk w 2001 292 310 osób w Kanadzie identyfikowało się jako Metysi – najwięcej w prowincjach: Alberta (66 055), Manitoba (56 795) i Ontario (48 345). Większość posługuje się na co dzień językiem angielskim, wielu – francuskim, u młodszego pokolenia Metysów wzrasta też zainteresowanie nauką języka mitchif.

    José de la Cruz Porfirio Díaz Mori (ur. 15 września 1830 w Oaxace, zm. 2 lipca 1915 w Paryżu) – prezydent Meksyku, dyktator, rządził Meksykiem od 1876 do 1911 (z czteroletnią przerwą).Zambo (hiszp. lobo; również pejoratywnie sambo, słowo prawdopodobnie pochodzenia afrykańskiego, z kongijskiego (?) nzambu - "małpa"), osoba pochodząca od rodziców należących do rasy żółtej i czarnej. Początkowo słowem tym określano potomków Indian Ameryki Północnej i Południowej oraz murzyńskich niewolników (patrz też niewolnictwo w USA), jak również - rzadziej - potomków mulatów i przedstawicieli rasy czarnej. W czasach nowożytnych powstawaniu zambów sprzyjało osadnictwo typu Quilombo.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Ontario – prowincja Kanady. Ontario jest najludniejszą i najprężniejszą ekonomicznie częścią Kanady. W granicach Ontario znajduje się stolica Kanady Ottawa, największe miasto Kanady Toronto, a także największa aglomeracja tzw. Golden Horseshoe. W 1855 stacjonujący tam żołnierze angielskiej armii wymyślili hokej na lodzie.
    Społeczeństwo – podstawowe pojęcie socjologiczne, jednakże niejednoznacznie definiowane. Terminem tym tradycyjnie ujmuje się dużą zbiorowość społeczną, zamieszkującą dane terytorium, posiadające wspólną kulturę, wspólną tożsamość oraz sieć wzajemnych stosunków społecznych. Społeczeństwo ponadto posiada własne instytucje pozwalające mu na funkcjonowanie oraz formę organizacyjną w postaci państwa, plemienia czy narodu.
    Kultura (z łac. colere = „uprawa, dbać, pielęgnować, kształcenie”) – termin ten jest wieloznaczny, pochodzi od łac. cultus agri („uprawa roli”), interpretuje się go w wieloraki sposób przez przedstawicieli różnych nauk. Kulturę można określić jako ogół wytworów ludzi, zarówno materialnych, jak i niematerialnych: duchowych, symbolicznych (takich jak wzory myślenia i zachowania).
    Sharon Leigh Bruneau (ur. 1 lutego 1964 r. w Timmins w prowincji Ontario, Kanada) – kanadyjska kulturystka, okazjonalnie aktorka i statystka. Uprawia także fitness. Jest franko-kanadyjską Metyską.
    Dakotowie, Dakoci, Siuksowie, Sjuksowie, Lakoci – Indianie Ameryki Północnej z obszaru Wielkich Równin. Dzielą się na trzy grupy: wschodnią Santee, środkową Yankton i zachodnią Teton.
    Cuthbert Grant (ur. 1793 – zm. 15 lipca 1854) – przywódca Metysów. Kapitan oddziałów metyskich w bitwie pod siedmioma dębami (1814) oraz negocjator porozumienia pokojowego z Siuksami po bitwie pod Grand Coteau (1844).
    Rdzenne ludy Kanady (lub Tubylcze ludy Kanady, ang. Aboriginal Peoples of Canada) – ludy tubylcze zamieszkujące terytorium Kanady. Według Konstytucji Kanady są to: Pierwsze Narody (Indianie), Inuici i Metysi.

    Reklama