Merchant aircraft carrier

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
MV „Rapana”
Zachowany w stanie zdatnym do lotu Swordfish Mk. II LS326 (2012). W czasie wojny samolot operował z pokładu MV „Rapana”

Merchant aircraft carrier, MAC (MAC-ship) – statki handlowe przystosowywane do pełnienia roli pomocniczych lotniskowców eskortowych podczas II wojny światowej, pływające pod banderą brytyjską i holenderską.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.Lotniskowiec eskortowy – jednostka pływająca, stosunkowo niewielki lotniskowiec z okresu II wojny światowej. Okręty tego typu używane były przez Marynarkę Wojenną Stanów Zjednoczonych i Królewską Marynarkę Wojenną. Na teatrze działań na Atlantyku były zazwyczaj używane do eskortowania konwojów i walki z okrętami podwodnymi, na Pacyfiku służyły zazwyczaj w czasie operacji desantowych, zapewniając wsparcie lotnicze jednostkom lądowym, a także do transportu samolotów ze Stanów Zjednoczonych na lotniska położone bliżej linii frontu.

Podczas walk w osłonie alianckich konwojów morskich, zwłaszcza w trakcie bitwy o Atlantyk, uwidoczniła się konieczność posiadania osłony lotniczej wspomagającej walkę z okrętami podwodnymi i lotnictwem morskim przeciwnika Lotniskowce były jednak zbyt nielicznymi i cennymi okrętami, żeby mogły być angażowane do osłony konwojów, zwłaszcza że ich głównym przeznaczeniem był udział w akcjach bojowych marynarki wojennej. Rozwiązaniem okazało się wprowadzenie lotniskowców eskortowych - mniejszych, prostszych i tańszych w budowie, przebudowywanych ze statków handlowych lub budowanych seryjnie według technologii cywilnych. Jednakże przemysł brytyjski był podczas wojny zbyt obciążony, by je produkować, i w kolejnych latach do służby weszły tylko pojedyncze jednostki. Półśrodkiem, który miał złagodzić te problemy, było wprowadzenie na początku 1942 roku statków catapult aircraft merchant (CAM-ship). Były to jednostki handlowe wyposażone w katapultę wystrzeliwującą w razie zagrożenia myśliwiec Hawker Hurricane (starszej wersji). Po wykonaniu zadania, gdy nie było możliwości powrotu na ląd, samolot wodował i był tracony, a pilot po skoku ze spadochronem był podejmowany z wody.

Statek wodny – dość szerokie i nie do końca sprecyzowane pojęcie, zawężające określenie jednostki pływającej do takich jednostek, które mogą poruszać się samodzielnie, lub też, w myśl innych definicji, są wykorzystywane ogólnie jako środek transportu (z własnym napędem lub bez). Przykładowo w rozumieniu międzynarodowego prawa drogi morskiej statek oznacza wszelkiego rodzaju urządzenie pływające, nie wyłączając urządzeń bezwypornościowych i wodnosamolotów, używane lub nadające się do użytku jako środek transportu wodnego.Okręt – zwykle uzbrojona jednostka pływająca w służbie państwa, tj. jego sił zbrojnych – marynarki wojennej pod banderą wojenną, przeznaczona do wykonywania zadań bojowych. Także potocznie: duży statek.

Rozwiązanie to miało oczywiste wady, dlatego kolejnym pomysłem były wprowadzenie zmodyfikowanych statków handlowych z nadbudowanym pokładem lotniczym, z którego samoloty mogły startować i lądować. Statki nazwano MAC-ship (merchant aircraft carrier - dosłownie „lotniskowiec towarowy”).

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Okręty podwodne typu Saphir – typ sześciu francuskich okrętów podwodnych, zaprojektowanych jako podwodne stawiacze min, zbudowanych dla Francuskiej Marynarki Wojennej.

Pierwszym statkiem MAC był masowiec (zbożowiec – jednostka do przewozu ziarna) „Empire MacAlpine”, zwodowany w 1942 roku, w służbie od kwietnia 1943, a kolejnymi dalsze 5 statków typu Empire MacAlpine. Miały one nośność 13 000 t, długość 132 m, szerokość pokładu lotniczego 19 m, prędkość 13 węzłów, napęd: silnik wysokoprężny o mocy 3300 KM (pierwszy statek typu osiągał prędkość 11 w. i moc napędu 2500 KM). Statki te zabierały 4 samoloty w hangarze i były uzbrojone w 7 działek przeciwlotniczychh 40 mm. Statki tego typu przewoziły w ładowniach 6450 ton ziarna.

Okręt podwodny – wojskowa jednostka pływająca, konstrukcyjnie przystosowana do prowadzenia działań i operacji zarówno na powierzchni, jak i pod wodą; współcześnie jedna z głównych klas okrętów. Okręty podwodne zdolne są do samodzielnego zanurzenia i wynurzenia oraz kontrolowanego pływania pod wodą, a także do prowadzenia w tym środowisku walki oraz wykonywania zadań transportowych i rozpoznawczych.Podwodny stawiacz min – rozpowszechniony zwłaszcza w pierwszej połowie XX wieku okręt podwodny skonstruowany w sposób umożliwiający stawianie min morskich za pomocą wbudowanych urządzeń do podwodnego stawiania min. Miny przechowywane były w pionowych studniach lub gniazdach wbudowanych w zewnętrznych balastach bocznych (system francuski – mokry) bądź w studniach pochyłych (system niemiecki – półsuchy) albo w rurach poziomych wewnątrz okrętu (system niemiecki – suchy). Po II wojnie światowej okręty podwodne wyspecjalizowane w stawianiu min wyszły z użycia, w związku ze zmianą samej koncepcji użycia okrętów podwodnych, które w dotychczasowych działaniach wojennych nie sprawdzały się w roli defensywnej, zaś w roli ofensywnej znacznie lepiej sprawdzają się przy użyciu innych rodzajów uzbrojenia. Okręty podwodne jako klasa nie utraciły jednak całkowicie możliwości stawiania min, które w postaci samobieżnych min wyposażonych we własny układ napędowy, mogą być stawiane pomocą standardowych wyrzutni torpedowych.

Następnie przebudowano na statki MAC trzynaście zbiornikowców typu Rapana. Miały one nośność 17 000 t, długość 148 m, szerokość pokładu lotniczego 19 m, prędkość 11 węzłów, napęd: silnik wysokoprężny o mocy 3300 KM. Statki te zabierały 3 samoloty na pokładzie (nie posiadały hangaru) i były oprócz tego uzbrojone w 9 działek 40 mm.

Silnik o zapłonie samoczynnym (znany powszechnie jako silnik wysokoprężny lub silnik Diesla, ZS) – silnik cieplny spalinowy tłokowy o spalaniu wewnętrznym, w którym ciśnienie maksymalne czynnika jest znacznie większe, niż w silnikach niskoprężnych (z zapłonem iskrowym), a do zapłonu paliwa nie jest wymagane żadne zewnętrzne źródło energii, ma miejsce zapłon samoczynny. Do cylindra dostarczane jest powietrze, kiedy tłok zbliża się do swojego GMP następuje wtrysk paliwa, które następnie spala się po przekroczeniu w komorze spalania temperatury jego zapłonu. Do zainicjowania zapłonu nie są potrzebne tak jak w przypadku silnika o zapłonie iskrowym zewnętrzne źródła ciepła. Stopień sprężania w silnikach wysokoprężnych mieści się w przedziale 12-25.Bomba głębinowa – broń morska, przeznaczona do rażenia okrętów podwodnych znajdujących się w zanurzeniu. Do czasów II wojny światowej był to główny środek zwalczania okrętów podwodnych (ZOP), później jego rola malała i obecnie ma już raczej znaczenie historyczne.

Na statkach MAC typowe nadbudówki zastąpiono umieszczonym na większości długości statku pokładem lotniczym i niewielką nadbudówką wyspową, przez co przybrały wygląd zbliżony do małych lotniskowców. W odróżnieniu od lotniskowców eskortowych, również przebudowywanych z jednostek handlowych, konwersja statków MAC była jednak znacznie mniej daleko idąca. Przede wszystkim zachowywały one swoje funkcje transportowe, przez to zabierały one mniej samolotów od lotniskowców eskortowych, i w dalszym ciągu formalnie zaliczane były do statków, nie okrętów.

Hawker Hurricane (ang. huragan) – brytyjski samolot myśliwski, jednomiejscowy, jednosilnikowy dolnopłat o konstrukcji metalowej z częściowo płóciennym pokryciem, zaprojektowany i produkowany przez firmę Hawker Siddeley. Używany na wielu frontach II wojny światowej, odegrał znaczącą rolę podczas bitwy o Anglię. Produkowany w wielu wersjach uzbrojenia i z różnymi jednostkami napędowymi. Do zakończenia produkcji w 1944 roku wyprodukowano ponad 14 tysięcy egzemplarzy wszystkich wersji lądowych Hurricane i morskich Sea Hurricane, przystosowanych do działania z pokładów lotniskowców.Masowiec – statek, zazwyczaj z pojedynczym pokładem i dnem podwójnym, zbiornikami szczytowymi i obłowymi oraz z pojedynczym lub podwójnym poszyciem burtowym, przeznaczony głównie do przewozu suchych ładunków masowych luzem, tj. bez opakowania, wsypywanych bezpośrednio do ładowni, jak np. węgiel, ruda, nawozy mineralne, zboża, siarka granulowana, itp. Masowce używane są też bardzo często do przewozu ładunków półmasowych (break-bulk), czyli np. blach (także w kręgach), stali w innej postaci (szyn, kęsów hutniczych), drewna pakietyzowanego, papieru w rolach, a także kontenerów (masowco-kontenerowce) (Zapoznaj się również z: kontenerowiec).

Statki MAC przenosiły samoloty typu Fairey Swordfish Mk. II i Mk. III, uzbrojone w bomby głębinowe i niekierowane pociski rakietowe, których podstawowym zadaniem stało się wykrywanie i zwalczanie okrętów podwodnych zagrażających konwojom. Przy niesprzyjających warunkach startowych możliwe było użycie pomocniczych silników rakietowych.

Royal Navy, Królewska Marynarka Wojenna – marynarka wojenna Wielkiej Brytanii, najstarsza zorganizowana siła zbrojna Zjednoczonego Królestwa.Perle (Q184) – francuski podwodny stawiacz min z okresu międzywojennego i II wojny światowej, jedna z sześciu jednostek typu Saphir. Okręt został zwodowany 30 lipca 1935 roku w stoczni Arsenal de Toulon w Tulonie, a w skład Marine nationale wszedł 1 marca 1937 roku. Jednostka pełniła służbę na Morzu Śródziemnym, a od zawarcia zawieszenia broni między Francją a Niemcami znajdowała się pod kontrolą rządu Vichy. Po lądowaniu Aliantów w Afryce Północnej „Perle” wszedł w skład marynarki Wolnych Francuzów, biorąc następnie udział w zdobyciu Korsyki. Okręt został omyłkowo zatopiony wraz z całą załogą na północnym Atlantyku przez brytyjski samolot 8 lipca 1944 roku.

Statki te posiadały załogę cywilną oraz nieliczną wojskową; personel lotniczy pochodził z dywizjonów Fleet Air Arm.

Statki MAC było również często wykorzystywane w roli transportowców samolotów przerzucanych do Europy z Ameryki Północnej, od września 1944 roku część z nich wyposażono w instalacje umożliwiające uzupełnianie paliwa jednostkom eskorty.

Samoloty z jednostek MAC nie odniosły bezpośrednich sukcesów w postaci zatopienia U-Boota, niemniej jednak nie do przecenienia była ich odstraszająca przeciwnika obecność w konwoju; ostatni atak na okręt podwodny samolotu z „Empire MacAndrew” miał miejsce 20 kwietnia 1945 roku. Jedyną ofiarą Swordfishy ze statków MAC padł sojuszniczy podwodny stawiacz min marynarki Wolnej FrancjiLa Perle” („Perle”) typu Saphir zatopiony 8 lipca 1944 roku na północnym Atlantyku przez samoloty z „Empire MacCallum” i „Empire MacColl”.

Wolna Francja (fr. France libre) – francuski ruch polityczno-wojskowy istniejący podczas II wojny światowej, kontynuujący walkę z hitlerowskimi Niemcami po kapitulacji Francji; utworzony w 1940 w Londynie, skupiony wokół Komitetu Wolnej Francji i generała Charles’a de Gaulle’a.Katapulta startowa samolotu – urządzenie stałe lub przewoźne, umożliwiające start samolotu z pasa o ograniczonej długości i dowolnej powierzchni. Obecnie najczęściej stosowane na lotniskowcach, gdyż ze względu na dużą masę i małą wydajność nie zyskały popularności w lotnictwie lądowym. Opracowywane rozwiązania katapult wystrzeliwujących samolot z dowolnego miejsca na lądzie nie wyszły poza stadium eksperymentów, a obecnie zaniechano dalszego rozwoju tego typu konstrukcji ze względu na upowszechnienie się samolotów o zdolnościach VTOL.

Planowano budowę 32 statków MAC, lecz dalszą budowę zarzucono po wejściu do służby 19 jednostek. Przyczyną było głównie wprowadzanie od 1942 roku do ochrony konwojów masowo budowanych w USA lotniskowców eskortowych, które posiadały większe możliwości bojowe i były lepiej przystosowane do operacji lotniczych. Od września 1944 roku rozpoczęto przywracanie kolejnym statkom MAC ich pierwotnej funkcji, nasilone po kapitulacji III Rzeszy w maju 1945 roku.

Catapult aircraft merchant (także catapult armed ship w wolnym tłumaczeniu „statek wyposażony w katapultę”) – używane w okresie 1941-43 statki handlowe wyposażone w katapultę lotniczą, następcy wcześniejszych okrętów klasy fighter catapult ship, stanowiące tymczasowe rozwiązanie mające zapewnić przynajmniej minimalną ochronę lotniczą dla konwojów alianckich w okresie II wojny światowej.Nośność - podstawowy parametr określający wielkość statku oznaczający zdolność przewozową statku i określa łączną masę ładunku, załogi, zapasów paliwa, wody pitnej i technicznej, prowiantu, części zamiennych itp. jaką statek może przyjąć na pokład, nie przekraczając dopuszczalnego zanurzenia (przy zanurzeniu do znaku wolnej burty). Wyróżnia się także ładowność (nośność użyteczną), oznaczającą masę samego ładunku.

Statki MAC:

  • typu Empire MacAlpine
  • „Empire MacAlpine”
  • „Empire MacAndrew”
  • „Empire MacCallum”
  • „Empire MacDermott”
  • „Empire MacKendrick”
  • „Empire MacRae”
  • typu Rapana
  • „Acavus”
  • „Adula”
  • „Alexia”
  • „Amastra”
  • „Ancylus”
  • „Gadila” (pod banderą holenderską)
  • „Macoma” (pod banderą holenderską)
  • „Miralda”
  • „Rapana”
  • „Empire MacKay”
  • „Empire MacMahon”
  • „Empire MacCabe”
  • „Empire MacColl”
  • W 1944 roku także w Japonii podjęto budowę czterech zbiornikowców z pokładem lotniczym, projektowanych według zbliżonej koncepcji do statków MAC: „Yamashiro Maru”, „Chigusa Maru” (wyporność 15 864 t, długość 157,5 m, prędkość 15 w., 8 samolotów) oraz „Shimane Maru” i „Otakisan Maru” (wyporność 11 800 t, długość 153 m na linii wodnej, prędkość 18,5 w., 12 samolotów). Jedynie „Yamashiro Maru” i „Shimane Maru” zostały ukończone w 1945, przed zakończeniem wojny. Ciekawostką jest, że podobnie jak brytyjskie statki, nie wchodzące w skład marynarki wojennej, japońskie jednostki tego typu zamówione były nie przez marynarkę, lecz przez armię.

    Fairey Swordfish – brytyjski pokładowy samolot torpedowo-bombowy i rozpoznawczy okresu II wojny światowej, zbudowany w 1935 roku w wytwórni Fairey Aviation Co. LtdLotniskowce – klasa okrętów, której głównym zadaniem jest prowadzenie operacji bojowych za pomocą bazujących na nich samolotów i przystosowana do tego celu konstrukcyjnie, przede wszystkim przez posiadanie pokładu startowego. Pierwsze okręty tej klasy powstały pod koniec I wojny światowej, następnie odegrały dużą rolę w walkach II wojny światowej, szczególnie na Pacyfiku. W chwili obecnej tylko USA posiadają większą flotę lotniskowców, ponadto Francja, Rosja i Brazylia mają nieliczne lotniskowce uderzeniowe, a Wielka Brytania, Indie, Hiszpania, Włochy oraz Tajlandia lekkie lotniskowce dla samolotów V/STOL. Lotniskowiec porusza się wraz z tzw. grupą uderzeniową, składającą się z fregat, niszczycieli, okrętów podwodnych. Grupa taka jest w stanie samodzielnie prowadzić działania wojenne na wielkim obszarze.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Janusz Piekałkiewicz: Kalendarium II wojny światowej, Agencja Wydawnicza Morex, Warszawa, ​ISBN 83-86510-78-1​, s. 790.




    Warto wiedzieć że... beta

    Węzeł (ang.: knot), w skrócie w. (ang.: kn lub kt albo kts) – jednostka miary, równa jednej mili morskiej na godzinę. Stosowana do określania prędkości morskich jednostek pływających, a w części państw i w ruchu międzynarodowym także statków powietrznych (samolotów, śmigłowców, szybowców, balonów). Ponadto w meteorologii – pomocniczo do określania prędkości wiatrów i prądów morskich (zasadniczą jednostką jest m/s). W żegludze śródlądowej używa się kilometrów na godzinę.

    Reklama