Matrioszka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Klasyczne matrioszki stylizowane na wiejskie dziewczyny
Fukurokuju jako netsuke
Daruma-matrioszka

Matrioszka (ros. матрёшка, zdrobnienie od imienia Matriona) – rosyjska zabawka, złożona z drewnianych, wydrążonych w środku lalek, włożonych jedna w drugą. Lalki są cylindryczne, u góry zaokrąglone, na ogół ręcznie malowane. Postacie na nich przedstawione to tradycyjnie najczęściej dziewczęta ubrane w ludowy strój, ale wersje współczesne mają charakter kreatywny: niektóre przedstawiają znanych polityków, pisarzy, czy postacie historyczne lub zabytki Rosji. Matrioszki kształtem przypominają kręgle, choć są szersze i niższe.

Kokeshi (kokeshi ningyō) (jap. 小芥子 (小芥子人形), こけし) – rodzaj tradycyjnej lalki japońskiej, bez kończyn, wykonywanej z drewna. Netsuke lub Nezuke (jap. 根付, Netsuke lub Nezuke) – miniaturowe rzeźby używane w Japonii od ok. XV w., służące do mocowania woreczka (sakiewki) do pasa kimona. Zazwyczaj wyrabiany z drewna, kości słoniowej, bursztynu, ceramiki lub kuty w metalu, często z licznymi ozdobami. Istnieją trzy rodzaje netsuke: przedstawienia ludzi i zwierząt - katabori (najbardziej popularne), manju - przypominające guziki, sashi - podłużne, itd.

Istnieje opinia, że matrioszka nie jest tradycyjnym wyrobem rosyjskiego rzemiosła, ale powstała w 1890 roku wskutek inspiracji japońskimi lalkami darumy i kokeshi, w tym lalką-wizerunkiem mędrca Fukurumy lub Fukuramy (przeinaczone imię Fukurokuju, jednego z siedmiorga bogów szczęścia), która zawierała w sobie pozostałych sześcioro. Przywiozła je z Japonii żona przemysłowca i mecenasa sztuki, Sawwy Mamontowa (1841–1918).

Bodhidharma (skt बोधिधर्म; chiń Putidamo 菩提达摩; kor. Pori Dalma; jap. Bodai Daruma; wiet. Bồ-đề-đạt-ma) – na wpół legendarna postać buddyzmu mahajany. Był 28. patriarchą buddyzmu indyjskiego i pierwszym patriarchą buddyzmu chan). Za pierwszego patriarchę uważa go także buddyzm zen, będący kontynuacją chan. Tradycja mówi, że przybył z Indii do Chin, by przynieść przekaz Dharmy Buddy. Mimo że istnieją dokumenty chińskie, które wspominają mnicha buddyjskiego o takim imieniu, są też głosy negujące prawdziwość legendy.Snycerstwo – bardzo stara dziedzina sztuki zdobniczej - sztuka rzeźbienia w drewnie - rodzaj rzemiosła artystycznego.

Pierwszy rosyjski zestaw lalek został stworzony przez snycerza Wasyla Zwiozdoczkina (1876–1956) i namalowany przez Siergieja Maliutina (1859–1937), który był malarzem ludowym w posiadłości Mamontowa – Abramcewo. Zestaw składał się z ośmiu lalek.

Żona Sawwy Mamontowa zaprezentowała te lalki na paryskiej wystawie światowej L'Exposition universelle de 1900 (lub L'Exposition de Paris 1900) w 1900 roku, gdzie zabawka zdobyła brązowy medal, a następnie szeroką popularność.

Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Lalka – figurka przedstawiająca człowieka (często niemowlę), zwierzę lub fikcyjnego humanoida, zwykle wykonana z plastiku i tkaniny.

Użycie[ | edytuj kod]

  • Białoruski zespół Lapis Trubieckoj wykorzystał nazwę matrioszki dla swojego albumu „Мatrioszka”. Taką nazwę ma również jedna z piosenek albumu. Oprócz tego, stylizowany obraz matrioszki jest obecny na oficjalnej okładce albumu.
  • Muzea matrioszki działają w kilku rosyjskich miastach.

    Wystawy światowe – nazwa zwyczajowo nadawana cyklicznym ekspozycjom prezentującym dorobek kulturalny, naukowy i techniczny krajów i narodów świata. Ciałem zajmującym się organizacją wystaw jest Międzynarodowe Biuro Wystaw Światowych (Bureau International des Expositions), powstałe w 1928 w wyniku umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez większość państw Ligi Narodów.Paryż (fr. Paris) – stolica i największa aglomeracja Francji, położona w centrum Basenu Paryskiego, nad Sekwaną (La Seine). Miasto stanowi centrum polityczne, ekonomiczne i kulturalne kraju. Znajdują się tu liczne zabytki i atrakcje turystyczne, co powoduje, że Paryż jest co roku odwiedzany przez ok. 30 milionów turystów.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Daruma
  • Daruma (lalka)
  • Kokeshi
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Matrioszka - historia najsłynniejszej lalki świata - TwojaEuropa.pl, www.twojaeuropa.pl [dostęp 2016-10-09].
    2. 19 Amazing Things That Shaped The Paris Exposition Of 1900 (11) (ang.). Voconces Culinary Ltd, 2018. [dostęp 2018-11-12].
    3. ТРИ МАТРЕШКИ (ros.). Журнал «Вокруг света», 1980. [dostęp 2018-11-12].
    4. Elena Kostomarowa: More than just a pretty face: The secrets of the Russian matryoshka (ang.). Russia Beyond, 2015. [dostęp 2018-11-12].
    5. Natalia Sokolova: Eastern roots of the most famous Russian toy (ang.). Russian Geographical Society, 2011. [dostęp 2018-11-12].


    Fukurokuju (jap. 福禄寿, Fuku-roku-ju, dosł. "szczęście-bogactwo-długowieczność") – w mitologii japońskiej bóg długowieczności, mądrości i szczęścia. Jeden z siedmiu bogów szczęścia, utożsamiany często z Jurōjinem.Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.




    Warto wiedzieć że... beta

    Kręgle (ang. bowling), rodzaj gry w kule, polegający na strącaniu nimi 9-10 ciężkich pionów (zwanych właśnie kręglami).
    Shichi-fukujin (jap. 七福神, siedmioro bogów szczęścia, siedem bóstw szczęścia, powodzenia) – grupa siedmiorga bóstw płodności, szczęścia i bogactwa, czczona w Japonii. Są to postacie o pochodzeniu rodzimym, jak i chińskim oraz indyjskim. Dotarły one do Japonii wraz z buddyzmem. Są one bardzo popularne w Japonii i wiązane zarówno z shintō jak i buddyzmem.
    Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.
    Daruma (jap. 達磨, lub hiragana だるま) – lalka Darumy lub Dharmy, daruma; nazwa tradycyjnej, japońskiej lalki, pustej w środku, okrągłej, bez kończyn, tworzonej przeważnie w postaci okiagari-koboshi, czyli „wańki-wstańki”.
    Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.
    Abramcewo (ros. Абрамцево) – wieś w Rosji w Sergijewo-Posadskim rejonie obwodu moskiewskiego, znana z ośrodka artystycznego stworzonego przez przemysłowca Sawwę Mamontowa.
    Sawwa Iwanowicz Mamontow (ros. Са́вва Ива́нович Ма́монтов) (ur. 15 października 1841 w Jałutorowsku w guberni tobolskiej, zm. 6 kwietnia 1918 w Moskwie) – rosyjski przedsiębiorca i mecenas sztuki.

    Reklama