Masyw Tamu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Masyw Tamu – największy rozpoznany wulkan na Ziemi, położony pod powierzchnią zachodniego Oceanu Spokojnego. Jest to wygasły podmorski wulkan tarczowy, położony około 1600 kilometrów na wschód od Japonii, stanowiący część podmorskiego Wyniesienia Szackiego.

Duża prowincja magmatyczna (ang. large igneous province – LIP), także: wielka pokrywa lawowa to bardzo rozległy obszar występowania wylewnych skał magmowych, głównie bazaltu. Pokrywa taka może rozciągać się na powierzchni kilku milionów kilometrów kwadratowych i mieć objętość rzędu milionów kilometrów sześciennych, a odpowiadające jej pogrubienie skorupy ziemskiej może wynieść nawet 35 kilometrów.Miąższość – grubość warstwy (np. skalnej), kompleksu warstw lub innych struktur geologicznych, mierzona pomiędzy stropem a spągiem.

Rozmiary i wiek[ | edytuj kod]

Ukształtowanie dna północno-zachodniego Pacyfiku. Masyw Tamu jest widoczny jako jasna plama w połowie drogi pomiędzy południowym skrajem Grzbietu Cesarskiego a rowem Japońskim u wybrzeża Honsiu.

Masyw Tamu ma rozmiary w przybliżeniu 450 na 650 kilometrów i pokrywa powierzchnię w przybliżeniu 300 tysięcy kilometrów kwadratowych, 60 razy większą niż Mauna Loa na Hawajach, największy aktywny wulkan na Ziemi. Wulkan wznosi się na wysokość do 4000 metrów nad poziomem dna oceanicznego, chociaż jego szczyt znajduje się na głębokości prawie 2 km pod powierzchnią oceanu. Należy do największych wulkanów w Układzie Słonecznym, Olympus Mons na Marsie ma objętość większą zaledwie o 25%.

Japonia (jap. 日本, trb. Nihon lub Nippon) – państwo wyspiarskie usytuowane na wąskim łańcuchu wysp na zachodnim Pacyfiku, u wschodnich wybrzeży Azji, o długości 3,3 tys. km. Archipelag rozciąga się niemal południkowo (Japończycy utrzymują, że ich kraj ma kształt „trzydniowego Księżyca”) pomiędzy 45°33′ a 20°25′ stopniem szerokości północnej, od Morza Ochockiego na północy do Morza Wschodniochińskiego i Tajwanu na południu. Stolica Tokio jest usytuowana prawie dokładnie na tej samej szerokości geograficznej co Ateny, Pekin, Teheran i Waszyngton.Wulkan tarczowy – typ wulkanu o szerokim i spłaszczonym stożku o kącie nachylenia nie większym niż 8°. Jego cechą charakterystyczną jest brak gwałtownych erupcji, z jego wnętrza wydobywa się rzadka i bardzo gorąca lawa zasadowa. Ten typ wulkanu można skontrastować ze stratowulkanem.

Masyw Tamu różni się od innych znanych gór podwodnych, nie tylko wielkością, ale także w tym, że jego zbocza mają niezwykle małe nachylenie. W pobliżu szczytu sięga ono 1°, na zboczach maleje do 0,5° i staje się jeszcze mniejsze przy podstawie. Małe nachylenie zbocza jest prawdopodobnie skutkiem dużego tempa wylewu lawy lub jej małej lepkości.

Lepkość (tarcie wewnętrzne, wiskoza) – właściwość płynów i plastycznych ciał stałych charakteryzująca ich opór wewnętrzny przeciw płynięciu. Lepkością nie jest opór przeciw płynięciu powstający na granicy płynu i ścianek naczynia. Lepkość jest jedną z najważniejszych cech płynów (cieczy i gazów).Rów Japoński - rów oceaniczny w zachodniej części Pacyfiku, na wschód od Wysp Japońskich. Jest to jedna z głębin wchodzących w skład Ognistego pierścienia Pacyfiku. Jego maksymalna głębokość wynosi 9000 m. Ciągnie się od Wysp Kurylskich na północy do Wysp Bonin (jap. Ogasawara) na południu. Na północy łączy się z Rowem Kurylsko-Kamczackim, a na południu z Rowem Izu-Ogasawara. Na wschód od Rowu Japońskiego znajduje się płyta pacyficzna, a na zachód płyta eurazjatycka.

Wylewy lawy bazaltowej pochodzące z tego wulkanu osiągają miąższość do 23 m. Sądzi się, że wulkan ten powstał w ciągu zaledwie kilku milionów lat, ok. 145 milionów lat temu, na przełomie jury i kredy.

Chociaż Masyw Tamu jest największym wulkanem na Ziemi, istnieją na niej także większe struktury pochodzenia wulkanicznego (duże prowincje magmatyczne), takie jak trapy syberyjskie.

Historia badań[ | edytuj kod]

Wulkan rozpoznano dzięki wielokanałowemu profilowaniu sejsmicznemu oraz próbkom skał uzyskanym w programie badawczym Integrated Ocean Drilling Program (IODP).

Trapy syberyjskie – największe fanerozoiczne pokrywy lawowe (trapy) na Ziemi, znajdujące się na Syberii, powstałe na przełomie paleozoiku i mezozoiku.Ocean Spokojny, Pacyfik, Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy, obok Atlantyku, na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 155,6 mln km² zajmuje 30% całej powierzchni Ziemi. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Spokojny.

Przed dokładnym zbadaniem wulkanu w 2013 sądzono, że jest to system wielu mniejszych wulkanów, tak jak np. Wielka Wyspa na Hawajach. Jednak wylewy lawy, rozłożone w różnych kierunkach, okazały się pochodzić z jednego centralnego źródła w pobliżu środka masywu.

Nazwa wulkanu, Tamu, jest akronimem nazwy Texas A&M University.

Mars – czwarta według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego. Nazwa planety pochodzi od imienia rzymskiego boga wojny – Marsa. Zawdzięcza ją swej barwie, która przy obserwacji z Ziemi wydaje się być rdzawo-czerwona i kojarzyła się starożytnym z pożogą wojenną. Postrzegany odcień wynika stąd, że powierzchnia planety zawiera tlenki żelaza. Mars jest planetą wewnętrzną z cienką atmosferą, o powierzchni usianej kraterami uderzeniowymi, podobnie jak powierzchnia Księżyca. Występują tu także inne rodzaje terenu, podobne do ziemskich: wulkany, doliny, pustynie i polarne czapy lodowe. Okres obrotu wokół własnej osi jest niewiele dłuższy niż Ziemi i wynosi 24,6229 godziny (24h37min22s). Na Marsie znajduje się najwyższa góra w Układzie Słonecznym – Olympus Mons i największy kanion – Valles Marineris. Gładki obszar równinny Vastitas Borealis na półkuli północnej obejmuje 40% powierzchni planety i może być pozostałością ogromnego uderzenia. W przeciwieństwie do Ziemi, Mars jest geologicznie i tektonicznie nieaktywny.Kreda – ostatni okres ery mezozoicznej, trwający około 80 milionów lat (od 145,0 ± 0,8 do 66,0 mln lat temu). Kreda dzieli się na dwie epoki: wczesną kredę i późną kredę. W sensie chronostratygraficznym kreda to system, który dzieli się na dwa oddziały: kredę dolną i kredę górną.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Brian Clark Howard: New Giant Volcano Below Sea Is Largest in the World. National Geographic, 2013-09-05. [dostęp 2013-09-06].
  2. World's biggest volcano, Tamu Massif, discovered under Pacific Ocean (ang.). abc.net.a. [dostęp 2013-09-06].
  3. Nazwa polska według KSNG: Morza i Oceany. „Nazewnictwo geograficzne Świata”. 10, 2008. Główny Urząd Geodezji i Kartografii. 
  4. Lisa Merkl: Scientists Confirm Existence of Largest Single Volcano on Earth (ang.). University of Houston, 2013-09-05. [dostęp 2013-09-06].
  5. William W. Sager i inni, An immense shield volcano within the Shatsky Rise oceanic plateau, northwest Pacific Ocean, „Nature Geoscience”, 2013, DOI10.1038/ngeo1934 (ang.).
Hawaiʻi (nazywana również Big Island pol. Wielka Wyspa) – największa wyspa w archipelagu Hawajów i zarazem najmłodsza z nich wszystkich. Jej nazwa wywodzi się od imienia legendarnego bohatera Hawaiʻiloa, który według lokalnych przekazów był pierwszym człowiekiem, który dotarł do jej brzegów. Zgodnie z inną wersją, nazwa wywodzi się od mitologicznej wyspy Hawaiki - krainy zmarłych z mitologii Polinezyjczyków.Jura – drugi okres ery mezozoicznej. Trwała od 201 do 145 milionów lat temu. Nazwa pochodzi od gór Jura leżących we Francji i Szwajcarii. Wprowadził ją Alexander von Humboldt w 1823 r.




Warto wiedzieć że... beta

Góra podwodna, góra podmorska – forma ukształtowania dna morskiego; góra, której szczyt leży poniżej poziomu wody, a więc nie jest wyspą.
Układ Słoneczny – układ planetarny składający się ze Słońca i powiązanych z nim grawitacyjnie ciał niebieskich. Ciała te to osiem planet, ponad 160 znanych księżyców planet, pięć znanych (a prawdopodobnie kilkadziesiąt) planet karłowatych i miliardy (a być może nawet biliony) małych ciał Układu Słonecznego, do których zalicza się planetoidy, komety, meteoroidy i pył międzyplanetarny.
Mauna Loa – najwyższy aktywny wulkan tarczowy położony w Australii i Oceanii i szósty pod względem wysokości punkt tej części świata.
Wulkan czynny – rodzaj wulkanu, który przejawia współcześnie aktywność wulkaniczną poprzez erupcje. Jako wulkan czynny definiuje się takie wulkany, które w czasach historycznych wykazywały chociaż raz jakąkolwiek aktywność, przy czym do uznania za aktywność wystarczą same gorące ekshalacje, tym bardziej wylewy lawy czy wyrzuty materiału piroklastycznego. Natomiast chłodne ekshalacje mogą być i w wygasłych wulkanach. Wulkany, w których w ostatnich setkach lat obserwuje się tylko ekshalacje gorące często wydziela się jako wulkany drzemiące. Obecnie na Ziemi jest około 500 czynnych wulkanów. Przykładem takich wulkanów są Etna, Wezuwiusz, Stromboli, Mauna Loa.
Ziemia (łac. Terra) − trzecia, licząc od Słońca, a piąta co do wielkości planeta Układu Słonecznego. Pod względem średnicy, masy i gęstości jest to największa planeta skalista Układu Słonecznego.
Hawaje (haw. Mokupuni o Hawai‘i; ang. Hawaii, dawniej: Sandwich Islands, nazwane tak przez Cooka na cześć Johna Montagu, hrabiego Sandwich) – archipelag pochodzenia wulkanicznego na Oceanie Spokojnym.
Grzbiet Hawajski (ang. Hawaiian Ridge) – podmorski grzbiet oceaniczny z łańcuchem wysp wulkanicznych na Oceanie Spokojnym, w którego skład wchodzi Archipelag Hawajski (Wyspy zawietrzne, ang. Windward isles; kierunek SE–NW) i Grzbiet Cesarski (Góry Cesarskie, ang. Emperor seamount chain; kierunek S–N).

Reklama