Marka niemiecka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Banknot 100 bilionów marek, wyemitowany 15 stycznia 1924
Złota moneta jednomarkowa 2001

Marka niemiecka (niem. Deutsche Mark) – jednostka monetarna w Niemczech od 1871 roku. 1 marka dzieliła się na 100 fenigów. Zastąpiona przez euro 1 stycznia 2002 (po kursie 1,95583 marki za 1 euro).

Termin zjednoczenie Niemiec (niem. Deutsche Wiedervereinigung) – oznacza przyłączenie Niemieckiej Republiki Demokratycznej oraz Berlina Zachodniego do Republiki Federalnej Niemiec. Zjednoczenie Niemiec stało się faktem 3 października 1990 roku na mocy porozumienia zawartego 12 września podczas moskiewskiej konferencji dwa plus cztery. Układ ten podpisały obok NRD i RFN cztery dawne mocarstwa okupacyjne: Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Francja i Związek Radziecki.Unia gospodarcza i walutowa (UGiW), unia gospodarczo-walutowa (UGW) – jeden z elementów współpracy w ramach Unii Europejskiej, ustanowiony w grudniu 1991 roku traktatem z Maastricht. Jej głównym przedsięwzięciem jest utworzenie wspólnej waluty europejskiej oraz przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy.

Do zjednoczenia Niemiec (w 1871 r.), w poszczególnych księstwach i wolnych miastach, w obiegu były różne waluty, najczęściej oparte na systemie talarowym. Pierwsza marka, tzw. złota marka (Goldmark(ang.)) została wprowadzona w 1871 r., w związku ze zjednoczeniem państwa niemieckiego. Stopniowo wprowadzono jednolite dla całej Rzeszy monety:

Euro, ευρώ, евро (znak: €, kod ISO 4217: EUR) – nazwa przyjęta na posiedzeniu w Madrycie w grudniu 1995 roku – wspólna waluta europejska wprowadzona w miejsce walut krajowych. W formie gotówkowej została wprowadzona w obieg 1 stycznia 2002 r.Niemiecka Republika Demokratyczna (oficjalny skrót NRD; niem. Deutsche Demokratische Republik, DDR) – dawne państwo położone w Europie Środkowej powstałe 7 października 1949 na terenie byłej radzieckiej strefy okupacyjnej (niem. Sowjetische Besatzungszone in Deutschland, SBZ). Likwidacja NRD nastąpiła 3 października 1990, gdy powstałe w jej miejsce landy przystąpiły do RFN tworząc jednolite Niemcy.
  • 1 fenig (miedź 1873–1916; aluminium 1916–1918),
  • 2 fenigi (miedź 1873–1877 i 1904–1916),
  • 5 fenigów (miedzionikiel 1874-1915; żelazo 1915–1922),
  • 10 fenigów (miedzionikiel 1873–1916; żelazo 1916–1922; cynk 1917–1922),
  • 20 fenigów (srebro 1873–1877; miedzionikiel 1887–1892),
  • 25 fenigów (miedzionikiel 1909–1912),
  • 50 fenigów (srebro 1875–1919 [od 1905 nominał jako „1/2 Mark”]),
  • 1 marka (srebro 1873–1916).
  • W poszczególnych regionach emitowano monety wyższych nominałów przedstawiające lokalnych władców (lub herby w przypadku wolnych miast). Były to srebrne 2, 3, 5 marki, oraz złote 5, 10 i 20 marek. Dawne monety o nominale 1 talara i 2 talarów były w obiegu aż do 1908 r. jako odpowiedniki 3 i 6 marek. Emitowano także banknoty o nominałach 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 i 1000 marek.

    Bilion (skrót: bln) – liczba o wartości: 1 000 000 000 000 = 10 (czyli 1000 miliardów), w krajach stosujących długą skalę. Terytorium zależne – ogólne określenie obszarów znajdujących się pod różnymi formami zależności politycznej od jakiegoś państwa. Terytoriami zależnymi są lub były: kolonie, departamenty zamorskie i terytoria zamorskie, kondominia, protektoraty, terytoria mandatowe i powiernicze, terytoria stowarzyszone, terytoria zewnętrzne, dependencje, terytoria nieinkorporowane i inne.

    Ze względu na zawieszenie parytetu złota dla marki w 1914 oraz późniejszą hiperinflację (1919–1923), markę z tego okresu nazywa się papierową marką (Papiermark(ang.)). W obiegu był także pieniądz zastępczy.

    Po ustanowieniu republiki w 1918 wydano następujące monety (o nowych wzorach) w walucie markowej:

  • 50 fenigów (aluminium 1919-1922),
  • 3 marki (aluminium 1922-1923),
  • 200 marek (aluminium 1923),
  • 500 marek (aluminium 1923).
  • W związku z rosnącą inflacją, w latach 1922–1924 wydawano głównie banknoty. Emitowano nowe wzory nawet kilka razy w miesiącu, o coraz to wyższych nominałach. Druk banknotów inflacyjnych prowadziła drukarnia państwowa (Reichsdruckerei) oraz prywatne firmy – stwierdzić można to po różnych oznaczeniach serii banknotów. W 1922 wydano jeszcze papierowe 1 i 2 marki, a na początku 1924 bardzo rzadki dziś banknot 100 bilionów marek.

    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Johann Balthasar Neumann (ur. przed 30 stycznia 1687 (data chrztu) w Chebie, zm. 19 sierpnia 1753 w Würzburgu) – niemiecki budowniczy i inżynier wojskowy, jeden z głównych architektów baroku i rokoko w Niemczech.

    W listopadzie 1923 przeprowadzono reformę walutową – dawną markę zastąpiono marką rentową (Rentenmark(ang.), RM), z przelicznikiem 1 RM = 1 bilion marek. Po roku (październik 1924) wprowadzono markę Rzeszy (Reichsmark), z przelicznikiem 1:1. Ostatnie marki rentowe wydano w 1937. Mimo to, już po wymianie, wydane zostały monety opiewające na marki (a nie rentenmarki):

    Pieniądz zastępczy – definiuje się najczęściej jako znaki pieniężne wydawane przez wystawców innych, niż instytucje państwowe lub banki upoważnione do emisji oficjalnego pieniądza, które miały na celu doraźne zapobieżenie brakom środków płatniczych lub pewnych jego nominałów w obiegu, przy czym nie ma znaczenia, czy emisja pieniądza zastępczego odbywa się z zachowaniem wymaganych procedur, czy nie.Maria Sibylla Merian lub Anna Maria Sibylla Merian (ur. 2 kwietnia 1647 we Frankfurcie nad Menem, zm. 13 stycznia 1717 w Amsterdamie) – niemiecka przyrodniczka i artystka-malarka. Uznawana za jednego z pierwszych entomologów.
  • 1 marka (srebro 1924-1925),
  • 3 marki (srebro 1924-1925).
  • Reichsmarki przestano emitować w 1948 r.

    W Niemczech Zachodnich (RFN) wprowadzono markę niemiecką (Deutsche Mark, DM), z przelicznikiem:

  • zasoby pieniężne: do 60 RM - 1:1, reszta: 6,5 DM = 100 RM (1 RM = 0,065 DM)
  • ceny, wynagrodzenia, emerytury, renty, czynsze - 1:1
  • kapitał produkcyjny: majątek rzeczowy i akcje - 1:1
  • Emitowano obiegowe monety o nominałach:

  • 1 fenig („BDL” 1948-1949, „BRD” od 1950),
  • 2 fenigi (od 1950),
  • 5 fenigów („BDL” 1949, „BRD” od 1950),
  • 10 fenigów („BDL” 1949, „BRD” od 1950),
  • 50 fenigów („BDL” 1949-1950, „BRD” od 1950),
  • 1 DM (od 1950),
  • 2 DM (1951 i od 1957),
  • 5 DM (srebro 1951-1974, miedzionikiel od 1975).
  • Początkowo na monetach 1, 5, 10 i 50 fenigów widniał napis „Bank Deutscher Laender” („BDL”), który następnie zmieniono na „Bundesrepublik Deutschland” („BRD”).

    Marka niemiecka – jednostka monetarna w Niemczech od 1873 roku. 1 marka dzieliła się na 100 fenigów. Zastąpiona przez euro 1 stycznia 2002 (po kursie 1,95583 marki za 1 euro).Paul Ehrlich (ur. 14 marca 1854 w Strzelinie, zm. 20 sierpnia 1915 w Bad Homburg) – niemiecki chemik i bakteriolog. Wynalazca salwarsanu – pierwszego w miarę skutecznego lekarstwa przeciwko kile stosowanego przed wynalezieniem antybiotyków. Uważany jest za twórcę podstaw chemioterapii.

    Emitowano także okolicznościowe monety 5 i 10 DM.

    W Niemczech Wschodnich (NRD) przyjęto także walutę markową (tzw. marka wschodnia). Wydawano obiegowe monety następujących nominałów:

  • 1 fenig (aluminium 1948-1990),
  • 5 fenigów (aluminium 1948-1990),
  • 10 fenigów (aluminium 1948-1989),
  • 20 fenigów (mosiądz 1969-1989),
  • 50 fenigów (aluminium-brąz 1949-1950, aluminium 1958-1989),
  • 1 marka (aluminium 1956-1989 [w latach 1956–1963 nominał jako „Deutsche Mark”]),
  • 2 marki (aluminium 1957-1989 [w roku 1957 nominał jako „Deutsche Mark”]).
  • Jeszcze przed zjednoczeniem Niemiec, 1 lipca 1990 r. na terenie NRD markę wschodnioniemiecką (wschodnią) zastąpiła „zachodnia” marka niemiecka, z przelicznikiem:

    Bettina von Arnim, wcześniej Bettina Brentano (ur. 4 kwietnia 1785 we Frankfurcie nad Menem, zm. 20 stycznia 1859 w Berlinie) – niemiecka pisarka. Tworzyła parapamiętniki. Występowała na rzecz zniesienia ucisku Polaków, emancypacji kobiet i szerzenia oświaty wśród ludu. Była siostrą Clemensa Brentano i żoną Ludwiga Achima von Arnima, poetów niemieckich. Debiutowała tomem Korespondencja Goethego z dzieckiem (1835), zestawiając autentyczne listy poety i listy wymyślone przez siebie. Marka NRD – jednostka płatnicza w radzieckiej strefie okupacyjnej Niemiec a następnie Niemieckiej Republice Demokratycznej w latach 1948–1990. Od 1948 roku wydawana przez bank emisyjny Deutsche Notenbank a od roku 1968 przez Bank Państwowy NRD (Staatsbank der DDR). Jedna marka liczyła 100 fenigów (pfennig).
  • płace, wynagrodzenia, stypendia, renty, emerytury, ceny oraz czynsze najmu i dzierżawy - 1:1
  • jednorazowa wypłata gotówkowa osoby fizycznej do 2000 marek - 1:1
  • pozostałe należności - 2:1, z wyjątkiem oszczędnościowych wkładów bankowych w wysokości:
  • do 2000 marek dla dzieci poniżej 14 lat (urodzeni po 1 lipcu 1976) - 1:1
  • do 4000 marek dla osób 14-58 letnich (urodzeni między 2 lipcem 1931 a 1 lipcem 1976) - 1:1
  • do 6000 marek dla osób 59+ (urodzeni po 2 lipcu 1931) - 1:1
  • Od 1989 roku w Niemczech występowały banknoty: 5 DM (Bettina von Arnim), 10 DM (Carl Friedrich Gauss), 20 DM (Annette von Droste-Hülshoff), 50 DM (Balthasar Neumann), 100 DM (Clara Schumann), 200 DM (Paul Ehrlich), 500 DM (Maria Sibylla Merian) i 1000 DM (bracia Grimm); przy czym rzadko występowały w normalnym obiegu 5 DM i 1000 DM.

    Bracia Grimm – dwaj rodzeni bracia, pisarze i uczeni niemieccy Wilhelm Karl Grimm (1786-1859) i Jacob Ludwig Karl Grimm (1785-1863), którzy dużą część swoich dzieł publikowali wspólnie. Autorzy Baśni braci Grimm.Reichsmark – niemiecka jednostka monetarna, wprowadzona w wyniku wymiany walutowej w 1924 r. (kurs wymiany: 1 bilion marek inflacyjnych = 1 nowa marka). Emitowana przez Reichsbank (Bank Rzeszy). Dzieliła się na 100 reichspfennigów.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Przelicznik stosowano już od 1999, dla transakcji w obrocie bezgotówkowym pomiędzy krajami UGW.
    2. Piotr Albiński, Marek Chrzanowski, Dochodzenie do euro: studium przypadków gospodarki niemieckiej i austriackiej, „Bank i Kredyt” (8), 2008, s. 19, ISSN 0137-5520 [dostęp 2021-07-08] (pol.).
    3. Zygmunt Karpiński, Ustroje pieniężne w Polsce od roku 1917, Państwowe Wydawn. Naukowe, 1968, s. 14 [dostęp 2021-07-09] (pol.).
    4. Ryszard Tomczyk, Pomiędzy bimetalizmem a monometalizmem. Ekonomiczno-prawne aspekty systemu monetarnego Rzeszy Niemieckiej w drugiej połowie XIX wieku, „Przegląd Zachodniopomorski”, 2015, s. 83, DOI10.18276/pz.2015.1-04, ISSN 0552-4245 [dostęp 2021-07-08].
    5. Jerzy Henke i inni, PAPIEROWY PIENIĄDZ ZASTĘPCZY (1), Mariusz Wojciechowski, Elżbieta Zonia Zajelska, Małgorzata Lenart (red.), „Słupia. Biuletyn Stowarzyszenia Przyjaciół Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku” (3), Stowarzyszenie Przyjaciół Muzeum Pomorza Środkowego, 2001, s. 19 [dostęp 2021-07-09].
    6. Stanisław Jankowiak, Jak w okupowanych Niemczech wprowadzono markę niemiecką i jaki związek mieli z tym Polacy - Reforma walutowa, TwojaHistoria.pl, 29 stycznia 2020 [dostęp 2021-07-11] (pol.).
    7. Bożena Bankowicz, Leksykon historii XX wieku, Wydawn. GEO, 1996, s. 161, ISBN 978-83-86124-16-9 [dostęp 2021-07-10] (pol.).
    8. Katarzyna Dłubis, Realizacja Planu Marshalla w Niemczech Zachodnich - Sytuacja gospodarcza Niemiec po II wojnie światowej, „Bank i Kredyt” (6), 2005, s. 59, ISSN 0137-5520 [dostęp 2021-07-10] (pol.).
    9. Zbigniew Klimiuk, The Concept of the Social Market Economy and Economic Policy as the Foundations of Economic Growth in the Federal Republic of Germany, After World War II - II. ECONOMIC SITUATION OF THE WEST GERMANY AFTER WORLD WAR II - CURRENCY REFORM, „Roczniki Ekonomii i Zarządzania”, 1(37), 2009, s. 19, ISSN 2081-1837 [dostęp 2021-07-10] (ang.).
    10. Konsekwencje parytetu, [w:] Paweł Kowalewski, Jak Niemcy wymyślili euro, Data podana akapit wyżej, biznes.interia.pl, 5 lipca 2020 [dostęp 2021-07-15] (pol.).
    11. Albiński i Chrzanowski 2008 ↓, s. 5.
    12. 2.2.3.Wewnątrzniemiecka unia monetarna, gospodarcza i socjalna drogą do zmian systemowych w NRD, [w:] Jakub Michalak, Wschodnie kraje związkowe Republiki Federalnej Niemiec w procesie przemian społeczno-politycznych w latach 1990-2013, Przypis 402, 2020, s. 123-4 [dostęp 2021-07-15].
    13. coinz.eu • marka niemiecka NRD [DDM] 1948-1990 - monety Niemiec (NRD, coinz.eu [dostęp 2021-07-15].
    Fenig – potoczna nazwa denara używana w krajach germańskich od VIII do X wieku. Późniejsza nazwa drobnej monety bitej w miedzi.Clara Josephine Schumann z domu Wieck (ur. 13 września 1819 w Lipsku, zm. 20 maja 1896 we Frankfurcie nad Menem) - niemiecka pianistka i kompozytorka romantyczna. Żona Roberta Schumanna.




    Warto wiedzieć że... beta

    System waluty złotej (gold standard, parytet złota, standard złota) – pierwszy międzynarodowy system walutowy, w którym standardowa jednostka pieniądza jest odpowiednikiem wartości określonej wagi złota oraz w którym emitenci pieniądza gwarantują, pod określonymi warunkami, wykupienie wydanych pieniędzy za złoto o tej wadze. Wykształcił się pod koniec XIX w. i funkcjonował do wybuchu I wojny światowej. System waluty złotej, w porównaniu z innymi systemami pieniężnymi, charakteryzuje duża stabilność w obiegu wewnętrznym i międzynarodowym, wyrażająca się w stosunkowo niewielkich wahaniach cen, powodowanych głównie odpływem dużych ilości kruszcu lub odkryciem nowych złóż. Duża stabilność stwarzała poczucie pewności działania podmiotom gospodarczym. Ogólnie mówiąc, doskonale ułatwiał on wymianę międzynarodową, wyrównywanie bilansów i stosunki kredytowe.
    DOI (ang. digital object identifier – cyfrowy identyfikator dokumentu elektronicznego) – identyfikator dokumentu elektronicznego, który w odróżnieniu od identyfikatorów URL nie zależy od fizycznej lokalizacji dokumentu, lecz jest do niego na stałe przypisany.
    Waluta (jednostka monetarna) – nazwa pieniądza obowiązującego w danym państwie. Nazwę tę stosuje się przede wszystkim w kontekście wymiany międzynarodowej. Waluta jest wtedy środkiem rozliczeniowym (czyli miernikiem wartości) oraz środkiem regulowania płatności (należności i zobowiązań) w transakcjach międzynarodowych. Skrótowe oznaczenie waluty (np. GBP), to ustandaryzowany, trzyliterowy kod przyjęty przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (ISO). Dwie pierwsze litery oznaczają kraj w którym dana waluta obowiązuje (np. GB - Great Britain), a trzecia to zazwyczaj inicjał danej waluty (P - Pound)
    Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.
    Niemcy Zachodnie (właściwie Republika Federalna Niemiec) – określenie państwa niemieckiego leżącego w obecnej zachodniej części Niemiec w okresie 1949-1990.
    International Standard Serial Number, ISSN czyli Międzynarodowy Znormalizowany Numer Wydawnictwa Ciągłego – ośmiocyfrowy niepowtarzalny identyfikator wydawnictw ciągłych tradycyjnych oraz elektronicznych. Jest on oparty na podobnej koncepcji jak identyfikator ISBN dla książek, ISAN dla materiałów audio-wideo. Niektóre publikacje wydawane w seriach mają przyporządkowany zarówno numer ISSN, jak i ISBN.
    Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.

    Reklama