Mariensztat (jurydyka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Panorama Warszawy Bernardo Bellotto. Na pierwszym planie zabudowania jurydyki Mariensztat

Mariensztatjurydyka istniejąca w latach 1762–1784 w sąsiedztwie Starej Warszawy.

Solec - warszawska ulica i osiedle, będące obecnie częścią Śródmieścia. Dzisiejsze granice Solca wyznaczają: wiadukt mostu Średnicowego, Park im. Marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza, ul. Myśliwiecka, ul. Łazienkowska i wybrzeże Wisły. Południowa część to tzw. Powiśle Czerniakowskie.Stanisławów – to jurydyka założona w 1768 roku przez Stanisława Augusta Poniatowskiego. Obecnie jej teren znajduje się w dzielnicy Śródmieście w Warszawie.

Opis[ | edytuj kod]

Jurydyka została założona 5 listopada 1762 przez właścicieli Eustachego Potockiego i jego żonę Marię z Kątskich Potockiej. Zgodę na to wyraził król August III Sas. Nazwa, od imienia właścicielki, pochodzi z języka niemieckiego (Marienstadt, co oznacza „miasto Marii”). Herbami Mariensztatu były Pilawa Potockich i Brochwicz Kątskich.

Bernardo Bellotto (zw. Canaletto lub Canaletto młodszym, ur. 30 stycznia 1721 w Wenecji, zm. 17 listopada 1780 w Warszawie) ojciec: Lorenzo Antonio, matka Fiorenza Domenica ur. Canal – przedstawiciel weneckiego malarstwa wedutowego.Eustachy Potocki herbu Pilawa (ur. w 1720, zm. 23 marca 1768 w Radzyniu Podlaskim) – cześnik koronny w 1754 roku, generał artylerii litewskiej w 1759 roku, starosta lwowski w 1762 roku, starosta grabowiecki, urzędowski i tłumacki w 1738 roku, starosta dubieński w 1731 roku.

Jurydyka powstała pod skarpą wiślaną, na tyłach ogrodów klasztorów bernardynów i bernardynek, na dawnych terenach pozalewowych powstałych dzięki przesunięciu się na wschód koryta Wisły, osuszaniu nadbrzeża i naniesieniu iłów rzecznych. Miała kształt zbliżony do kwadratu z rynkiem pośrodku. Zabudowa, w większości drewniana, powstała przez założeniem jurydyki.

Jurydyki Warszawy to zespół jurydyk otaczających Warszawę do czasu ich likwidacji przez uchwaloną 18 kwietnia 1791 ustawę zwaną Prawem o miastach, a powstających od 1559 wokół królewskiej Warszawy składającej się z dwóch odrębnych miast: Starej i Nowej Warszawy.Mariensztat – część warszawskiej dzielnicy Śródmieście, położona w północnej części Powiśla. Etymologia nazwy pochodzi z języka niemieckiego "Marienstadt" (Miasto Marii).

Magistrat Mariensztatu składał się z burmistrza i czterech ławników. Mieszkańcy mogli zajmować się handlem, rzemiosłem i wyszynkiem oraz urządzać trzy jarmarki rocznie. Mariensztat był ważnym ośrodkiem handlu produktami spożywczymi dostarczanymi rzeką oraz rzemiosła.

W 1770 na terenie jurydyki znajdowało się 105 dworków i 9 kamienic.

Wisław – staropolskie imię męskie, złożone ze skróconego członu Wit- ("pan, władca"), i -sław ("sława"). Mogło ono mieć charakter życzący i oznaczać" tego, który będzie sławnym panem". Formą pełniejszą tego imienia był Witosław, a żeńskim odpowiednikiem - Wisława.August III (Sas) (ur. 17 października 1696 w Dreźnie, zm. 5 października 1763 tamże) – w latach 1733-1763 król Polski oraz jako Fryderyk August II elektor saski; syn Augusta II z saskiej dynastii Wettynów i Krystyny Eberhardyny Bayreuckiej.

Potoccy sprzedali Mariensztat Janowi i Helenie z Kwiecińskich Szanowskim, a w 1780 kolejnym właścicielem został Stanisław August Poniatowski, który nadał mu prawa miejskie. W kwietniu 1784 król, w zamian za część miejskich gruntów na Solcu, przekazał magistratowi Starej Warszawy Mariensztat i pobliską jurydykę Stanisławów. W ten sposób obydwie jurydyki przestały istnieć. Stanisław August Poniatowski wydzielił jednak przed tą transakcją część nieruchomości wraz z pałacem Pod Blachą i przekazał ją później bratankowi Józefowi Poniatowskiemu.

Stanisław August Poniatowski, właściwie Stanisław Antoni Poniatowski herbu Ciołek, (ur. 17 stycznia 1732 w Wołczynie, zm. 12 lutego 1798 w Petersburgu) – król Polski w latach 1764–1795 jako Stanisław II August; wcześniej stolnik wielki litewski od 1755, starosta przemyski od 1753. Od 1777 należał do masonerii. Ostatni władca Rzeczypospolitej Obojga Narodów.Józef Antoni Poniatowski książę herbu Ciołek (ur. 7 maja 1763 w Wiedniu, zm. 19 października 1813 pod Lipskiem) – polski generał, minister wojny i Wódz Naczelny Wojsk Polskich Księstwa Warszawskiego, marszałek Cesarstwa Francuskiego, członek Rady Stanu Księstwa Warszawskiego.

Współcześnie w miejscu jurydyki znajduje się osiedle Mariensztat.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Jurydyki Warszawy
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 468. ISBN 83-01-08836-2.
    2. Maria Bogucka, Maria Kwiatkowska, Marek Kwiatkowski, Władysław Tomkiewicz, Andrzej Zahorski: Warszawa w latach 1526–1795. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 305. ISBN 83-01-03323-1.
    3. Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1998, s. 134. ISBN 83-86619-97X.
    4. Stefan Krzysztof Kuczyński: Herb Warszawy. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977, s. 37.
    5. Anna Berdecka, Irena Turnau: Życie codzienne w Warszawie okresu Oświecenia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1969, s. 10.
    6. Andrzej Zahorski: Warszawa za Sasów i Stanisława Augusta. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970, s. 60.
    7. Maria Bogucka, Maria Kwiatkowska, Marek Kwiatkowski, Władysław Tomkiewicz, Andrzej Zahorski: Warszawa w latach 1526–1795. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 306. ISBN 83-01-03323-1.
    8. Lech Chmielewski: Przewodnik warszawski. Gawęda o nowej Warszawie. Warszawa: Agencja Omnipress i Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnicze "Rzeczpospolita", 1987, s. 18. ISBN 83-85028-56-0.
    Kościół Bernardynek w Warszawie – nieistniejący kościół i klasztor bernardynek z XVI/XVII wieku, znajdujący się w Warszawie w miejscu, gdzie obecnie przebiega wylot Trasy W-Z.Skarpa warszawska – potoczna nazwa wysokiej (zachodniej) skarpy wiślanej na terenie Warszawy. Skarpa ta jest najbardziej charakterystycznym naturalnym elementem ukształtowania terenu Warszawy – jednym z tych, które kształtują krajobraz i strukturę przestrzenną miasta. Inne formy rzeźby terenu nie odznaczają się tak silnie w krajobrazie miasta.




    Warto wiedzieć że... beta

    Pilawa (Piława, Piliava, Strzała, litera „Z”) – polski herb szlachecki. W Średniowiecznych zapiskach sądowych przypomina herb Lis.
    Wyszynk – miejsce (karczma, gospoda, restauracja, bar itp.), gdzie sprzedaje się napoje alkoholowe, które wypijane są w miejscu ich zakupu.

    Reklama