Manco Capac

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Manco Capac według Felipe Huamana Pomy de Ayali

Manco Capac (zw. Ayar Manco) – według mitologii inkaskiej legendarny założyciel królewskiej dynastii Inków i pierwszy Sapa Inca.

Mama Ocllo – w mitologii Inków bogini płodności. Według jednej z wersji mitu była córką Inti (Boga Słońca) i Mama Quilla, według innej – córką Wirakoczy (w jęz. keczua Viracocha) i Mama Cocha. Była siostrą i żoną Manco Capaca, legendarnego założyciela Cuzco, nauczyła też Indian sztuki przędzenia wełny.Sinchi Roca Inca (kecz. Dzielny Wspaniałomyślny Inka) – na wpół legendarny władca Inków i drugi Sapa Inca , władca Cuzco z dynastii Húrin, starszej linii królewskiego rodu Inków, syn mitycznego założyciela państwa inkaskiego (ówcześnie obejmujące jedynie niewielki obszar w dolinie Cuzco) i dynastii królewskiej, Manco Capaca oraz Mamy Ocllo.

Manco Capac jest bohaterem wielu legend. Ponieważ Inkowie nie znali pisma, mity i historia na jego temat, ta być może prawdziwa i ta zmyślona, nie zostały spisane. W związku z tym różnic w przekazach o legendarnym założycielu królewskiej dynastii jest tak dużo, jak i samych później spisanych wersji tego mitu. Niezmienne jednak w nich jest to, że Manco Capac był pierwszym Inką, założycielem Cuzco, a jego żoną była Mama Ocllo.

Cuzco lub Cusco (kecz. Qosqo lub Qusqu) – miasto położone w południowej części Peru na wysokości 3326 m n.p.m. Obecnie stolica regionu Cuzco, liczba mieszkańców w 1990 r. wynosiła 275 tys. Miasto zostało założone przez pierwszego władcę Inków Manco Capaca w XII wieku, zostało zdobyte w 1533 r przez oddziały Francisco Pizarro. Podczas powstania Manco Inki w 1536 r. miasto zostało spalone. Hiszpanie w tym samym miejscu zbudowali swoje miasto. Kilkakrotnie nawiedzane przez silne trzęsienia ziemi (w 1650, 1950 i 1986 r.). W czasach Imperium Inków w Cuzco znajdowała się stolica państwa. Nazwa Cuzco w języku keczua oznacza pępek świata, lub, według innej wersji, pochodzi od keczuańskiej frazy "qusqu wanka", skała sowy. Największy rozkwit miał miejsce w drugiej połowie XV wieku, za panowania Pachacutiego. Z czasów inkaskich zachowały się pozostałości zabudowań.

Najbardziej znane są dwie wersje mitu o pierwszym Ince:

Peruwiański historyk i kronikarz Inków Garcilaso de la Vega opisuje legendę traktującą o tym, że to sam bóg słońca Inti wysłał swoje dzieci na ziemię. Z jeziora Titicaca Manco Capac i Mama Ocllo wyruszyli w drogę i założyli miasto Cuzco. Miejscowa ludność otaczała ich wielką czcią, a Manco Capaca obwołała księciem i pierwszym Inką. Sam Garcilaso de la Vega uważa, że Manco Capac był po prostu bardzo bystrym i roztropnym Indianinem, który właściwie wykorzystał wielką prostotę narodów indiańskich.

Według innej wersji Manco wyszedł ze środkowej spośród trzech jaskiń znajdujących się w jednym ze wzgórz w pobliżu późniejszego miasta Cuzco. Razem z nim wynurzyli się też jego trzej bracia i cztery siostry. Czwórka braci nosiła oprócz własnych imion imię Ayar, siostry z kolei miały imię zbiorowe Mama (Matka).

Poszczególne imiona braci brzmiały: Ayar Manco (Manco Dzikiej Quinoi), Ajar Awqa (Wojownik Dzikiej Quinoi), Ayar Kaci (Sól Dzikiej Quinoi) i Ayar Oco (Pieprz Dzikiej Quinoi). Siostry nazywały się Mama Ocllo (Czysta Matka), Mama Huaco (Święta Matka), Mama Ipa Quora (Matka i Ciotka Ziół), Mama Rawa (Matka Rawa).

Ośmioro rodzeństwa opuściło grotę, udając się w świat ze złotą laską służącą do wypróbowywania właściwości ziemi (z czasem taka złota pałeczka, o długości około 60 cm, zakończona gwiazdą, stała się oznaką godności królewskiej). Bóg "Słońce" dał swoim dzieciom złoty pręt (Tupayawri), aby spadł na żyzne miejsce w ziemi, takie, na którym można wznieść miasto.

W drodze liczba braci zaczęła się przerzedzać. Sól Dzikiej Quinoi okazał się bardzo silny i nieposłuszny: strzelał kamieniami ze swej procy do gór i raził je tak mocno, że tworzyły się w nich głębokie przepaście i urwiska. Rodzeństwo przestraszyło się jego mocy i postanowiło nakłonić go do powrotu do rodzinnej groty. Pomysł zrealizowali i krnąbrny brat zamknięty został w górze, gdzie, jak głosi legenda, siedzi po dziś dzień. Ayar Oco pokazał bratu Manco, jak powinna się odbywać ceremonia wtajemniczenia młodzieńców i przemienił się w kamień na górze Huanacauri. Tam lud wzniósł mu później świątynię i modlił się do niego. Trzeci brat Wojownik Dzikiej Quinoi udał się na miejsce, które przy pomocy złotej pałeczki wybrano jako odpowiednie miejsce na założenie miasta Cuzco i przemienił się tam w inny święty kamień.

Ostatecznie trzech braci zostało zamienionych w kamienie. Pozostał tylko Manco Capac, który spłodził dziecko. Urodziła mu je jego siostra Czysta Matka. Był to Sinchi Roca, który po Manco jako drugi Inka zasiadał na tronie. Z żoną, dzieckiem i trzema pozostałymi siostrami przybył Manco w obrane miejsce. Jedna z sióstr, Święta Matka, przepędziła kamieniami z miejsca, do którego dotarli miejscowe legendarne szczepy Hualla i Alcahuiza. Z czasem zbudowano tam miasto Cuzco i świątynię słońca.

Wiele wątpliwości budzą wśród historyków i kronikarzy lata, w których żył i panował Manco Capac, podobnie jak to, czy jest to historyczna postać, czy legendarna. Daty podane przez różnych historyków różnią się nawet o kilka stuleci. Niektórzy przyjmują, że legendarny Manco Capac, według mitologii syn Słońca i Księżyca, żył w XII lub XIII wieku.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Kai Ferreira Schmidt: Peru i Boliwia. U podnóża Andów. Wydawnictwo Bezdroża, s. 87. ISBN 978-83-7661-079-5.
  2. Ewa Lips: Księga Indian. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1971, s. 352-356.
  3. Encyklopedia powszechna PWN.:GHIJKLŁM, Tom 2. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 858.




Reklama